Кіріспе

Қоғамның түбінен өзгеруіне сенім – діни, әлеуметтік немесе саяси топтар қолдайтын қоғамның түбінен өзгеруіне деген сенім. Милленаризм немесе мыңжылдық – діни, әлеуметтік немесе саяси топтың немесе қозғалыстың қоғамның түбінен өзгеруіне деген сенімі, содан кейін «барлығы өзгереді». Милленаризм әлемнің әртүрлі мәдениеттері мен діндерінде кездеседі, оның түрлі түсіндірмелері бар. Бұл қозғалыстар үлкен апат немесе өзгеше оқиғадан кейін қоғамның радикалды түрде өзгеруіне сенеді. Милленаристік қозғалыстар діни сипатта болуы мүмкін (белгілі бір дінді жақтамайды) немесе діни болып табылуы мүмкін, сондықтан олар христиандық мыңжылдық қозғалыстармен міндетті түрде байланысты емес. Мыңжылдық көбінесе христиандық мыңжылдықтың нақты бір түрін білдіреді және кейде Жаңа өсиетте грек тіліндегі «хилия» (мың) сөзінен шыққан Килиазм деп аталады. «Миллениализм» және «милленаризм» терминдері кейде бір-бірінің орнына қолданылады, мысалы, «The Oxford Handbook of Millennialism» еңбегінде. Стивен Джей Гулд бұл қолданыс дұрыс емес екенін айтады: «Мыңжылдық» латын тілінен алынған «mille» («мың») және «annus» («жыл») сөздерінен шыққан, сондықтан екі «n» әрпі бар. «Милленарлық» латын тіліндегі «millenarius» сөзінен туындаған, «мыңнан тұратын (қандай да бір нәрсе)», сондықтан «annus» жоқ, тек бір «n» әрпі бар. Әлемнің өзгеруіне қатысты апакалиптикалық кесте көптеген мәдениеттер мен діндерде пайда болды, бүгінгі күнге дейін жалғасуда және оны әлемдік ірі діндердің секталарына – Ыбырайымдық және Ыбырайымдық емес діндерге ғана жатқызуға болмайды. Апокалиптикалық жаңа діни қозғалыстарды зерттеуде милленаризм көбінесе мыңжылдықпен салыстырғанда утопиялық кезеңнің апатты және құлдилаушылық келуін білдіреді, ал мыңжылдық көбінесе бейбіт келуді білдіреді және мың жылдық утопиямен байланысты. Христиандық мыңжылдық идеясы апокалиптикалық күтудің кең ауқымды түрінің бір бөлігі болып табылады. Христиандық эсхатологияның кейбір түсіндірмелеріндегі негізгі доктрина – Екінші келудің жақын болуы және Жер бетінде Құдайдың Патшалығының орнауы.

Теология

Көптеген, тіпті көпшілігі мыңжылдық топтар қазіргі қоғам мен оның билеушілерінің сыбайлас, әділетсіз немесе басқаша бұрыс екенін, жақын арада күшті күшпен жойылғанын айтады. Ағымдағы жағдайдың зияндылығы күтілетін радикалды өзгеріссіз шешілмейтін мәселе деп есептеледі. Анри Дерош мыңжылдық қозғалыстардың көбінесе үш кезеңде өзгерістерді көретінін атап өтті. Біріншіден, қозғалыстың таңдалған мүшелері күшейе түсетін қысымға ұшырайды, бұл қозғалыстың қысымға қарсы тұруына әкелетін екінші кезеңге алып келеді. Үшінші кезең қозғалыстың мүшелерін азат ететін жаңа утопиялық дәуірді әкеледі. Қазіргі заманда экономикалық ережелер, адалсыздық немесе кең ауқымды қастандықтар қанаушылық тудырады деп саналады. Тек үлкен оқиғалар ғана әлемді өзгерте алады және бұл өзгерісті берілген және адал топ әкеледі немесе одан аман қалады деп күтіледі. Көптеген мыңжылдық сценарийлерде апат немесе шайқастан кейін жаңа, тазартылған әлем пайда болады, онда сенушілер марапат алады. Бұл сонымен қатар әлемді мойындамау деп те аталады. Мыңжылдық идеологиялар немесе діни секталар кейде қысымға ұшыраған халықтар арасында пайда болады, мысалы, 19 ғасырдағы американдық жергілікті халықтар арасындағы рухтар биі, ерте мормондар және 19 және 20 ғасырлардағы Тынық мұхиты аралдарының оқшауланған халқы арасындағы жүк культтері. Антихристтің алдауы әлемде әрқашан қалыптаса бастайды, тарих ішінде мессиандық үмітті жүзеге асыру туралы талаптар айтылады, ол тек тарихтан тыс эсхатологиялық сот арқылы ғана жүзеге асырылуы мүмкін. Шіркеу осы патшалықтың бұрмалануын, тіпті өзгертілген формаларын да, әсіресе "іштен бұзылған" секулярлық мессианизмнің саяси формасын мыңжылдық атымен қабылдамады.