Кіріспе
Қоғамның түбінен өзгеруіне сенім – діни, әлеуметтік немесе саяси топтар қолдайтын қоғамның түбінен өзгеруіне деген сенім. Милленаризм немесе мыңжылдық – діни, әлеуметтік немесе саяси топтың немесе қозғалыстың қоғамның түбінен өзгеруіне деген сенімі, содан кейін «барлығы өзгереді». Милленаризм әлемнің әртүрлі мәдениеттері мен діндерінде кездеседі, оның түрлі түсіндірмелері бар. Бұл қозғалыстар үлкен апат немесе өзгеше оқиғадан кейін қоғамның радикалды түрде өзгеруіне сенеді. Милленаристік қозғалыстар діни сипатта болуы мүмкін (белгілі бір дінді жақтамайды) немесе діни болып табылуы мүмкін, сондықтан олар христиандық мыңжылдық қозғалыстармен міндетті түрде байланысты емес. Мыңжылдық көбінесе христиандық мыңжылдықтың нақты бір түрін білдіреді және кейде Жаңа өсиетте грек тіліндегі «хилия» (мың) сөзінен шыққан Килиазм деп аталады. «Миллениализм» және «милленаризм» терминдері кейде бір-бірінің орнына қолданылады, мысалы, «The Oxford Handbook of Millennialism» еңбегінде. Стивен Джей Гулд бұл қолданыс дұрыс емес екенін айтады: «Мыңжылдық» латын тілінен алынған «mille» («мың») және «annus» («жыл») сөздерінен шыққан, сондықтан екі «n» әрпі бар. «Милленарлық» латын тіліндегі «millenarius» сөзінен туындаған, «мыңнан тұратын (қандай да бір нәрсе)», сондықтан «annus» жоқ, тек бір «n» әрпі бар. Әлемнің өзгеруіне қатысты апакалиптикалық кесте көптеген мәдениеттер мен діндерде пайда болды, бүгінгі күнге дейін жалғасуда және оны әлемдік ірі діндердің секталарына – Ыбырайымдық және Ыбырайымдық емес діндерге ғана жатқызуға болмайды. Апокалиптикалық жаңа діни қозғалыстарды зерттеуде милленаризм көбінесе мыңжылдықпен салыстырғанда утопиялық кезеңнің апатты және құлдилаушылық келуін білдіреді, ал мыңжылдық көбінесе бейбіт келуді білдіреді және мың жылдық утопиямен байланысты. Христиандық мыңжылдық идеясы апокалиптикалық күтудің кең ауқымды түрінің бір бөлігі болып табылады. Христиандық эсхатологияның кейбір түсіндірмелеріндегі негізгі доктрина – Екінші келудің жақын болуы және Жер бетінде Құдайдың Патшалығының орнауы.
the belief in a coming major transformation of society, as upheld by religious, social, or political groups
Millenarianism or millenarism is the belief by a religious, social, or political group or movement in a coming fundamental transformation of society, after which "all things will be changed". Millenarianism exists in various cultures and religions worldwide, with various interpretations of what constitutes a transformation. These movements believe in radical changes to society after a major cataclysm or transformative event. Millenarianist movements can be secular (not espousing a particular religion) or religious in nature, and are therefore not necessarily linked to millennialist movements in Christianity. Millennialism often refers to a specific type of Christian millenarianism, and is sometimes referred to as Chiliasm from the New Testament use of the Greek chilia (thousand). The terms "millennialism" and "millenarianism" are sometimes used interchangeably, as in The Oxford Handbook of Millennialism. Stephen Jay Gould has argued that this usage is incorrect, stating:
Millennium is from the Latin mille, "one thousand," and annus, "year"—hence the two n's. Millenarian is from the Latin millenarius, "containing a thousand (of anything)," hence no annus, and only one "n". The application of an apocalyptic timetable to the changing of the world has happened in many cultures and religions, continues to this day, and is not relegated to the sects of major world religions, both Abrahamic and non Abrahamic. Increasingly in the study of apocalyptic new religious movements, millenarianism is used to refer to a more cataclysmic and destructive arrival of a utopian period as compared to millennialism which is often used to denote a more peaceful arrival and is more closely associated with a one thousand year utopia. Christian millennialism is part of the broader form of apocalyptic expectation. A core doctrine in some variations of Christian eschatology is the expectation that the Second Coming is very near and that there will be an establishment of a Kingdom of God on Earth.
Теология
Көптеген, тіпті көпшілігі мыңжылдық топтар қазіргі қоғам мен оның билеушілерінің сыбайлас, әділетсіз немесе басқаша бұрыс екенін, жақын арада күшті күшпен жойылғанын айтады. Ағымдағы жағдайдың зияндылығы күтілетін радикалды өзгеріссіз шешілмейтін мәселе деп есептеледі. Анри Дерош мыңжылдық қозғалыстардың көбінесе үш кезеңде өзгерістерді көретінін атап өтті. Біріншіден, қозғалыстың таңдалған мүшелері күшейе түсетін қысымға ұшырайды, бұл қозғалыстың қысымға қарсы тұруына әкелетін екінші кезеңге алып келеді. Үшінші кезең қозғалыстың мүшелерін азат ететін жаңа утопиялық дәуірді әкеледі. Қазіргі заманда экономикалық ережелер, адалсыздық немесе кең ауқымды қастандықтар қанаушылық тудырады деп саналады. Тек үлкен оқиғалар ғана әлемді өзгерте алады және бұл өзгерісті берілген және адал топ әкеледі немесе одан аман қалады деп күтіледі. Көптеген мыңжылдық сценарийлерде апат немесе шайқастан кейін жаңа, тазартылған әлем пайда болады, онда сенушілер марапат алады. Бұл сонымен қатар әлемді мойындамау деп те аталады. Мыңжылдық идеологиялар немесе діни секталар кейде қысымға ұшыраған халықтар арасында пайда болады, мысалы, 19 ғасырдағы американдық жергілікті халықтар арасындағы рухтар биі, ерте мормондар және 19 және 20 ғасырлардағы Тынық мұхиты аралдарының оқшауланған халқы арасындағы жүк культтері. Антихристтің алдауы әлемде әрқашан қалыптаса бастайды, тарих ішінде мессиандық үмітті жүзеге асыру туралы талаптар айтылады, ол тек тарихтан тыс эсхатологиялық сот арқылы ғана жүзеге асырылуы мүмкін. Шіркеу осы патшалықтың бұрмалануын, тіпті өзгертілген формаларын да, әсіресе "іштен бұзылған" секулярлық мессианизмнің саяси формасын мыңжылдық атымен қабылдамады.