Ұлыбританиядағы әкелер құқығы қозғалысы

Кіріспе

Ұлыбританиядағы әкелердің құқықтары қозғалысы әртүрлі қысым топтарынан тұрады, олар қайырымдылық ұйымдарынан (Қайырымдылық комиссиясы реттейді) және өзін-өзі көмек көрсету топтарынан бастап, Ұлыбританиядағы заңға бағынбаушылық белсенділеріне дейін, олар 2003 жылдан бастап кеңінен таныла бастады. Зерттеулер көрсеткендей, Ұлыбритания халқының көпшілігі әкелердің құқықтарын қорғау және 50:50 үлестесу арқылы жауапкершілікті орындау қажеттігін қолдайды. Бұл қозғалыстың бастауы 1974 жылы "Отбасыға әке қажет" (FNF) ұйымы құрылған кезде болды. Жергілікті деңгейдегі белсенділер көп уақытын жаңадан ажырасқан әкелерге көмек көрсетуге жұмсайды, олардың көпшілігі ауыр психологиялық күйзелісте болады. Кейбір сарапшылар кейбір топтарды сексистік көзқарасты ұстанады деп айыптаса да, бұл топтар сондай-ақ шеттетілген аналарға, екінші некедегі әйелдерге, басқа өгей ата-аналарға және ата-аналар мен әжелерге жақсы қарым-қатынас жасауды талап етеді – олардың барлығы балаларымен байланыс құруда кемсітілуде. 2003 жылы "Әкелер 4 әділдік" бастамасы бұл мәселені алғаш рет кеңінен танымал етті, нәтижесінде 2005 жылы Ұлыбританияда жаңа заңнама қабылданды. Тағы бір жетекші ұйым, "Отбасыға әке қажет", Конституциялық істер департаменті тарапынан көмек көзі ретінде мойындалған және парламенттік кіші комитеттерге үнемі сараптама ұсынады, соның нәтижесінде отбасылық соттың аға судьясы бұл мәселе бойынша пікірталасқа үлкен үлес қосып отырғанын айтты. Қозғалыстың белсенділері отбасылық заңнаманы қайта құруға тырысады, балалардың екі ата-анасының тәрбиесінде өсуіне мүмкіндік беруді және балалардың екі ата-анасымен де үнемі және тең құқықтар негізінде қарым-қатынас жасауына рұқсат беруді мақсат етеді. 2005 жылдың 2 наурызындағы парламенттік депутаттардан құралған комитет Англия мен Уэльстегі отбасылық сот жүйесі ажырасқан және ажырасып кеткен әкелерге қиын жағдай жасайды және әке мен бала арасындағы қарым-қатынасты сақтауға жеткілікті мән бермейді деген қорытындыға келді. Ұлыбританиядағы балаларға жәрдемақы төлеу туралы заңның мақсаты – ата-аналар балаларын асырауға қатысуына көз жеткізу. Төленетін жәрдемақы сомасы баламен өткізілетін уақытқа кері пропорционал. Егер ата-ана екінші ата-ананың қатысуын шектеу үшін сотқа негізді себептер ұсынса, онда қатысуы шектелген ата-ана көбірек төлеуге міндетті. Көптеген сот шешімдері әкелердің қалағандай немесе мүлдем қатысуына мүмкіндік бермегендігі үшін сынға ұшырады, ал соттар өздерінің шешімдерін орындамағаны үшін айыпталды. Әкелердің қозғалысының қысымы Ұлыбритания үкіметін 2005 жылдың ақпан айында "Балалар (қарым-қатынас) және асырап алу" заң жобасын жариялауға ықпал етті. Бұл заң жобасы сот төрешілерінің бұрынғы жұбайының баламен кездесуіне кедергі келтіретін ата-аналарға қатысты өкілеттіктерін кеңейтуді мақсат етеді.

The fathers' rights movement in the United Kingdom consists of a large number of diverse pressure groups, ranging from charities (regulated by the Charity Commission) and self help groups to civil disobedience activists in the United Kingdom, who started to obtain wide publicity in 2003. Studies show the majority of the UK population support the need for change and protection of fathers rights to meet the responsibility through 50:50 contact. The movement's origin can be traced to 1974 when Families Need Fathers (FNF) was founded. At the local level, many activists spend much time providing support for newly separated fathers, most of whom are highly distraught. Although some have been accused of being sexist by some commentators, these groups also campaign for better treatment for excluded mothers, women in second marriages, other step parents and grandparents – all of whom suffer discrimination in respect of contact with their (grand) child(ren). The advent of Fathers 4 Justice in 2003 brought the cause into the mainstream media for the first time, and new legislation was brought in the United Kingdom as a result in 2005. Another leading group, Families Need Fathers, is recognised as source of help by The Department of Constitutional Affairs, and regularly provides evidence to parliamentary sub committees, resulting on one senior Family Court judge indicating that it was a key player in the debate about on going contact and joint residence. Activists within the movement seek to restructure family law, arguing that children benefit from being raised by both parents, and that children should thus be allowed to interact with both parents on a regular basis as of right. The family justice system in England and Wales, according to a committee of Members of Parliament on 2 March 2005, gives separated and divorced fathers a raw deal and does not give enough consideration to preserving the relationship between the father and the child. The Child Support Act in the United Kingdom aims to ensure that absent parents pay towards the support of their children. The payment amount is inversely proportional to the time that the child spends with the so called absent parent. If a parent puts acceptable reasons to a court for the other parent's involvement to be restricted, then the restricted parent has to pay more. Many judgements have been criticised for not allowing fathers to be as involved as they would like to be or at all, and the courts criticised for failing to enforce their orders. Pressure from the fathers' movement has influenced the United Kingdom Government, which published a draft Children (Contact) and Adoption Bill in February 2005. This aims to widen judges' powers in dealing with parents who obstruct their ex partner from seeing their children.

Басшы топтар

"Әкелер 4 әділдік" (Fathers 4 Justice) әкелердің мәселелерін жария етуге белсенді түрде кіріседі. Олар жоспарланған акциялар арқылы кең танылуға қол жеткізеді, мысалы, премьер-министрге күлгін (кампаниясының түсі) ұн шашып, Бэтменнің Букингем сарайына "қона қоюы". Олар тікелей әрекеттер шеңберінде әсем әрі түрлі-түсті киімдермен демонстрациялар ұйымдастырады. Олардың әрекеттері жауапсыздық деп бағаланғанымен, Мэтт О'Коннор координациялаған жариялылық британдық қоғамды бұрын ешкім жеткізе алмаған мәселеге салған деп айтуға болады.

Құқықтық мәселелер

Ұлыбританиядағы жаңа жүйе бойынша, көп жағдайда әке төлейтін балаға берілетін алимент мөлшері бұрынғы жүйеге қарағанда кем әділ деп есептеледі, себебі ол екінші үйдің табысын ескермейді. Бұл мемлекеттік органның әкімшілік шығындарын үнемдеу мақсатымен ақталады. Байланыс ордерлерін орындамау мәселесі де бар – отбасы соты судьялары шығаратын, баланың күтімін толыққанды жүзеге асыратын ата-ананы (көбінесе ананы) балалармен бірге уақыт өткізуге міндеттейтін бұйрықтар. Егер ана балаларын әкесімен көруге келісім берсе, мұндай бұйрық қажет болмайды, бірақ егер бұйрық шығарылса және ана ынтымақтастық танытпаса, көбінесе ешқандай шара қолданылмайды. Дегенмен, басты мәселе – жүйенің қақтығысқа толы болуы, онда Ұлыбритания үкіметінің 2004 жылы жариялаған есебіне сәйкес, көптеген ата-аналар қанағаттанбайды, ал пайда көретіндер – тек заңгерлер. Сондай-ақ, әкімшілік қолайлылық үшін Ұлыбританияда балаға берілетін жәрдемақы тек бір ата-анаға төленеді, тіпті егер екі ата-ана да бала күтіміне үлкен үлес қосса да. 2005 жылдың ақпан айындағы апелляциялық сот шешімінде (HOCKENJOS v. SOS JGT) Лорд-судья Уорд: «Егер әке бала күтімін дерлік тең бөлісіп жатқанда, оған бала күтімі үшін ешқандай қаржы бермеу өте әділетсіз, сондықтан ешқандай ақылға қонымды мемлекеттік хатшы мұндай жағдайға жол беруі керек емес» деді. Ол, жәрдемақы жүйесінде балаға жауапты болуды тек бір ата-анаға жүктеу тәжірибесі «ақылға сыймайтындықтан», балаларына шынайы және сүйіспеншілікпен қамқорлық жасайтын әкелерді кемсіртуге алып келеді және заңды беделін түсіреді, сондай-ақ наразылық білдіріп жүрген әкелердің ықпалын күшейтеді деп атап өтті.

Соңғы реформа

Жасыл кітаптың жариялануы және Корольдің сөйлеген сөзіндегі мәселеге қосылу арқылы бірден көп нәтижелерге қол жеткізілмейді, бірақ егер кез келген жаңа заң жобасының қай аспектілері кері күшіне енетіні процестің басында анықталса, онда оның әлеуметтік әсерін дереу бастау мүмкіндігі пайда болады. 2004 жылдың 13 желтоқсанында Халық палатасында Отбасылық әділет тақырыбы бойынша пікірсайыс өтті. Ұсыныс:

Ата-аналар ажырасқанда балалардың мүдделеріне басымдық берілуі керек; барлық балалардың ең жақсы мүддесі үшін екі ата-ана да олардың тәрбиесіне толыққанды қатысуы керек, сондықтан ажырасқан ата-аналардың әрқайсысы балаларының қауіпсіздігіне қауіп төнген жағдайларды қоспағанда, балаларымен ақылға қонымды байланысқа ие болуы керек, осылайша балалар екі ата-ананың тәрбиесінен, сондай-ақ олардың тәрбиесіне қатысы бар және қатысуға дайын әже-шешелерінен және туыстарынан пайда көре алады; Үкіметтің осындай заңды болжамға қарсылығына өкініш білдіреді, бұл тағы да көп балалардың ата-аналарымен және туыстарымен байланысынан айырылуына әкеледі; Үкіметтің ерте араласу жобасын іске асырмауына алаңдаушылық білдіреді; және Үкіметке «байланыс» заңдық терминін «ата-аналық уақыт» терминімен алмастыруды, бірлескен тәрбиелеудің заңды болжамын енгізуді және сотқа тірелген медиациямен және ата-аналық уақыт бойынша нұсқаулықтармен ата-аналардың ажырасуына ерте араласуды ұсынады. Парламент депутаттары 168 дауыс «Иә» және 283 дауыс «Жоқ» деп дауыс беріп, оны қабылдамады.

Байланысты тиімді ету

2001 жылы судья Уолл (қазіргі лорд-судья) Балалар туралы заңның кіші комитетін (CASC) басқарды. Олар 2002 жылдың наурыз айында «Контактіні тиімді ету» деген құжатта баяндама жасады. Онда «жедел реформа» қажеттігі айтылды. Бұл отбасылық құқық реформасы бойынша Хаттон комиссиясы сияқты бір нәрсе болды. Лорд-судья Уоллдің көп уақыт бойы ештеңе істелмегеніне қатты ашуланғаны белгілі. Дегенмен, CASC баяндамасын талқылау үшін «Қолдау және атқару» мүдделі тараптар тобы құрылды. Мүдделі тараптарға бірнеше аудандық судьялар, адвокат, сот өкілі, CAFCASS, Әйелдерге көмек қоры, түрлі ғалымдар, делдалдар кірді.

2003 жылдың маусымында баяндама министр Маргарет Ходжға жіберілді, ал жауабы 2004 жылы «жасыл кітап» түрінде жарияланды. CASC және мүдделі тараптар тобын реформаның 1-қадамы деп атауға болады, ол саясаткерлер тарапынан, FNF қайырымдылық ұйымы және басқа да бірнеше тараптардың қысымынан кейін басталды. Сол кездегі көптеген адамдардың пікірінше, үкіметтің реформаға деген нағыз ниеті болмады және мәселе өздігінен шешіледі деп үміттенді.

Әкелер 4 Әділдік

"Әкелер 4 әділеттілік" тобы бұл мәселені ел назарына төменнен, халықтық деңгейде жеткізуде табысқа қол жеткізді (CASC тобының жоғарыдан, саяси деңгейінен және мүдделі тараптар тобынан өзгеше). Дегенмен, "Әкелер 4 әділеттілік" тобының нақты мөлшері пікірге байланысты. Ұйым бес елде 25 мыңнан астам мүшесі бар екенін мәлімдесе де, оның негізгі базасы Ұлыбританияда орналасқан және тұрақты бейбіт наразылық акцияларын жүргізетін 20-дан аз мүшесі бар сияқты – атап айтқанда, Джейсон Хэтч және Джолли Стэнсби. Олардың үгіт-насихат жұмысының нәтижесі әлі көрініп тұрған жоқ. Олар Ұлыбританияда белгілі болса да, АҚШ және Канадада әлі сәтті акция өткізе алмады. "Әкелер 4 әділеттілік" ұйымының Канадалық бөлімшесі 15 айдан бері жұмыс істеп келеді, бірақ әлі ұлттық жаңалықтарға енген жоқ.

Ерте араласу

Бұл Оливер Сириакстың жұмысы. Ол 2001 және 2002 жылдары ерте араласу туралы екі конференция өткізді. Бұл шараларға сот жүйесінің жоғары лауазымды өкілдері, соның ішінде шетелден келгендер де қатысты. Балаларға күтім жасауда екі ата-ананың да қатысуын қамтамасыз ететін, бірақ сотты соңғы шара ретінде қалдыратын схемалар өте табысты болды. Атап айтқанда, Флорида және Калифорния штаттарында. Оның құрамында Солициторлар отбасылық құқық қауымдастығының (SFLA), Отбасылық құқық адвокаттар қауымдастығының (FLBA) аға мүшелері, бала психиатры Хамиш Камерон, Fathers Direct және "Отбасыларға әкелер қажет" қайырымдылық қоры бар. Ұлыбританияның Отбасылық бөлімінің бұрынғы президенті Элизабет Батлер Слосс осы жоспарды қолдайтынын мәлімдеді. Бақылаушылардың айтуынша, қазір Оливер Сириакстың ерте араласу пилоттық жобасы – бұл жобаны PESF (Ата-аналар мен білім беруді қолдау форумы) жасырын түрде, мүмкін Уэллс-стритте (Лондонның орталық бөлігіндегі отбасылық сотта) – және мемлекеттік қызметкерлер жасаған тағы бір жоспар арасында тартыс жүріп жатыр. Мемлекеттік қызметкерлердің алаңдаушылығы – олар отбасылық мәселелерде жеткілікті тәжірибелі емес, сондықтан олардың пилоттық жоспары сәтсіз аяқталуы мүмкін. Осы жоспардың артында тұрған мемлекеттік қызметкер Брюс Кларк балаларды қорғау саласынан келген. Ол, әсіресе балалардың әкелерімен жеткілікті уақыт өткізуін қамтамасыз етуді талап ететін, әкелер құқығын қорғаушылардың жақтаушысы емес, және оның бұрынғысы даулы Munchausen's ережелерін жасаған адам деп есептеледі. Әкелер құқығын қорғаушылар міндетті медиация және ата-аналық жоспарларды сынап, дамыту үшін "Ерте араласу пилоттық жоспарының" қабылдануын шұғыл түрде қалайды, бұл қатаң тәртіппен қамтамасыз етілген "Қолдау және күшін қолдану" деп аталған мүдделі топтың қолдауымен жүзеге асырылуы тиіс. Бұл тартыста кім жеңіске жететіні әлі белгісіз, ал белсенділер екі бастаманың да құнды екенін айтады. Fathers Direct ұйымының өкілі Дункан Фишер Оливер Сириакстың PESF жобасын дереу бастауға болады дейді, бірақ мемлекеттік қызметкерлер мен саясаткерлер комитет отырыстары мен кеңесулерге бейім, бұл кейде шексіз созылуы мүмкін.

This is the work of Oliver Cyriax. He has run two conferences about early interventions in 2001 and 2002. These were attended by high ranking members of the judiciary, including from overseas, where schemes that promote retaining both parents' involvement in childcare, but leave the courts as last resort, have been very successful. Notably in Florida and California. He has a strong alliance, made up of senior members of the Solicitors Family Law Association (SFLA), Family Law Bar Association (FLBA), Hamish Cameron the child psychiatrist, Fathers Direct and the campaigning charity Families Need Fathers. Ex president of the United Kingdom Family Division of the courts Dame Elizabeth Butler Sloss has said she supports this plan. Observers indicate that there is currently a tug of war between Oliver Cyriax's early interventions pilot project – which would be run by PESF (Parenting and Education Support Forum) in a low key way, probably at Wells Street (the family court in central London) – and another plan, created by the civil servants. The worry about the civil servants is that they are not expert in family matters at all, and their pilot plan might fail. The civil servant behind it, Bruce Clark, comes from a child protection background. He is said to be the man who drew up the discredited Munchausen's guidelines, and not a natural champion of fathers rights' that campaigners demand, in particular to ensure that children will have adequate parenting time with their fathers. Fathers' rights campaigners urgently want an "Early Interventions Pilot Plan" to test and develop compulsory mediation and parenting plans, etc. backed up by a strict enforcement regime, "Facilitation and Enforcement" as the stakeholder group was called. It is not clear who will win the tug of war, and campaigners argue that both initiatives are worthwhile. Duncan Fisher of Fathers Direct says Oliver Cyriax's PESF scheme could start immediately, although it is known that civil servants and politicians are prone to call for numbers of rounds of committee meetings and consultations, sometimes indefinitely.

Әр күн маңызды

CAFCASS-тың жақында жариялаған «Отбасылық құқық жүйесі салдарсыз қалған өкініш пен ашуға себеп болды» деген тақырыптағы консультациялық құжаты, қазіргі отбасылық құқық жүйесінің тудырған ауыртпалығы мен наразылығын мойындап, радикалды өзгерістерге шақыру болып табылады, әсіресе көптеген жағдайларда ортақ тұруды (Shared Residence) ертерек енгізуді қажет етеді. Бұл 21-беттегі 36-тармақтан анық көрінеді.

2004 жылғы "Жасыл кітап"

2004 жылдың шілдесінде Ұлыбритания үкіметі екі жыл бұрын жарияланған «Байланысты тиімді ету» құжаты мен соңғы «Балалармен байланыс» сауалнамасына жауап ретінде «Жасыл кітапты» жариялады. Үкімет бір жыл бұрын осы салада заңнамалық өзгерістер жоспарланбағанын мәлімдеген еді, сондықтан бұл өзгеріс әкелердің құқықтарын қорғаушы белсенділердің күш-жігерінің нәтижесі деп есептеледі. Women’s Aid ұйымының осы құжатқа берген жауабында былай делінген: Отбасылық дауларды қарау кезінде баламен байланыс қауіпсіз екені дәлелденгенге дейін және оның қауіпсіздігі міндетті түрде бағаланғанға дейін берілмеуі керек деген презумпцияны құру үшін заң қажет деп санаймыз. Бұл міндетті тәуекелді бағалау арқылы іске асырылуы тиіс. Аталған ереже баланың тұру орнына қатысты дауға қатысқан екі ата-анаға да қолданыла ма, жоқ па, жауапта нақты көрсетілмеген.

Партиялық саясат

Сонымен қатар, Консервативтік партия заңда түбегейлі өзгерістер қажет деп санайтынын білдіре бастады. Еңбек партиясы CAFCASS-тың кәсіподағы NAPO-ның ұстанымын қолдайды. Оппозицияның пікірінше, мұндай саясат қолданыстағы Балалар заңына қайшы келеді. Ұлыбританиядағы үшінші ірі саяси партия – Либералды демократтар бұл мәселенің тұрмыстық зорлық-зомбылыққа қатысты екенін айқындады, бірақ әлі өз идеяларын кеңінен жеткізе қойған жоқ.

Конституциялық мәселелер жөніндегі комитет

2004 жылы үкімет Ұлыбританиядағы отбасылық құқық мәселесін қарастыру үшін арнайы комитет құрды. Аталардың құқықтарын қорғау науқанының қабылдануына қатысты, 2004 жылғы 9 қарашада, сейсенбі күні, Парламентте "Отбасылық соттардың жұмысы" тақырыбында ауызша куәлік алу барысында төмендегідей әңгіме өтті: Лорд-әділ Уолл: Бірнеше жыл бұрын мен "Отбасыға әке керек" ұйымының жылдық бас жиналысына қатыстым және олардың сезімдері мен эмоцияларының күштілігіне шынайы таң қалдым. Мен оларға жеткізген хабарлама – және мен жалғыз емеспін – жүйеге енудің жолы ұрандармен емес, комитеттерге қатысу, үкіметпен байланыс орнату, кеңесуге дайын адамдармен әрекеттесу және "Контактіні іске қосу" бағдарламасына жауап беру болып табылады. Біз "Отбасыға әке керек" ұйымынан өте жақсы жауап алдық, оның бір бөлігін пайдаландық, және менің ойымша, "Отбасыға әке керек" ұйымы жалғасатын контакті және ортақ тұру туралы пікірталасқа маңызды қатысушы айналды. Біз рационалды аргументтермен алға жылжымыз, ұрандармен емес. Элизабет Батлер Слосс ханым: Мен "Әкелер үшін әділет" қозғалысымен кездесе алмаймын, себебі олардың әрекеттері ақылға сыймайды. Олар қызғылт түсті ұнтақ салынған презервативтер лақтырып, менің жеке үйімнің алдына дыбыс күшейткіші бар екі қабатты автобус жібергенше, олармен сөйлесудің қажеті жоқ; олармен сөйлеспейді, маған талаптарын айтады. Осы оқиғаға қатысқандар: Элизабет Батлер Слосс ханым, Лорд-әділ Уолл және Мунби мырзасы, сондай-ақ судья Местон, округ судьясы Майкл Уолкер және округ судьясы Николас Крихтон.

Отбасылық сотқа жүгінудің пайдасыздығы

2004 жылдың сәуірінде Ұлыбританиядағы апелляциялық соттың құрметті судьясы Мунби былай деп жазды: "Әке үшін соңғы екі жылдық сот процесі толыққанды бекерге кеткен еңбек болды. Ол [көңілі қалуға] құқылы. Оның осылай ойлауын түсінемін. Оның бұл пікірін айтуға толық құқығы бар. Бір қызығы, мұны айтуға ұялатын болсам да, жеке өзім оның пікірімен келісемін. Бұл өте, өте қайғылы жағдай. Мен бұдан артық ештеңе жасай алмайтыныма өкінемін".

Боб Гелдофтың қатысы

Жақында ғана Live Aid және Live 8 жобаларының ұйымдастырушысы Боб Гелдоф британдық әкелердің құқықтары қозғалысына қатысты. Гелдоф өзін иконокласт деп есептейді, британдық отбасылық заңға және жеке мәселелерге қатысты сезімдерін білдіретін пікірлерін тілге келтіреді. Боб Гелдоф және басқалар, егер маңызды өзгерістер енгізілмесе, қазіргі британдық қорғаушылық заңның қолданылуы жабайы балалардың буынына әкеліп соқтырады деп мәлімдейді. Гелдоф былай деп жазды:

Заң өзі мәселенің туындауына себепкер екенін түсінуі керек. Ол үлкен қайғы-қасіреттерді, зор наразылықты, жабайы балалар мен бейкүндеу жасөсперімдерден тұратын тұрақсыз қоғамды құрады, олардың ешқандай билікке немесе жазаға құрметі жоқ, әкенің махаббатының қандай екенін, оның ананың махаббатынан қалай өзгеше екенін білмейді, жауапсыз аналар, адасқан, үмітсіз әкелер, проблемалы және зорлық-зомбылыққа бейім, нашар білім алған ұлдар мен қыздар, кең аумақтық отбасы мен қоғамнан алшақтау, үлкен мөлшердегі цинизм және келесі ересектер арасындағы қайталама мінез-құлық. Әкелердің құқықтарын қорғаушылар мемлекеттің әке мен бала арасындағы махаббат пен табиғи қарым-қатынасты бұзуға қатысуының заңдылығына күмән келтіреді. Боб Гелдоф бұл тақырыпта тебірендіретіндей жазды:

Мен тіпті сөздерді айта алмаймын. Ішімде зор босдық пайда болар еді, балаларыма қол жеткізуге рұқсат беретіндерге терең жек көру сезімі туар еді – менің барлық нәрседен жоғары қоятындарыма, мен жаратқандарым, мен жасаған барлық нәрсеге мән бергендеріме, екеуміздің ең жақсыларымызға және бір кездегі соқыр махаббатымыздың айқын көрінісіне. Олар кімдер, олар неге рұқсат беруі керек? ЖӘНЕ ҚОЛ ЖЕТКІЗУ!!! Заң ақылдан безген бе? Мен қылмыскермін бе? ЖОҒАЛҒАН ата-ана. ТҰРАҚТЫ/ТҰРАҚТЫ емес ата-ана. Сіздер бұл заң тілін соншалықты еркін, ойланбастан, жаралы сөйлейсіздер, одан құтылу керек.