Кіріспе
Балаларға күтім жасауға жұмысқа алынған адам.
Бала күтуші – балаларға күтім жасайтын адам. Әдетте, бұл күтім балалардың отбасылық ортасында көрсетіледі. Тарих бойы бала күтушілер әдетте ірі шаруашылықтарда қызмет етіп, үй иесінің әйеліне тікелей есеп беретін. Бүгінде, заманауи бала күтушілер, басқа да үй шаруасындағы жұмыскерлер сияқты, өздерінің және жұмыс берушілерінің жағдайына қарай, үйде немесе үйден тыс тұруы мүмкін. Кейбір жұмыспен қамту агенттіктері бала күтушілерді іздеуге маманданған, себебі оларды іздейтін отбасылар бар және оларды шаруашылықтың бір бөлігіне айналдыруы мүмкін. Бала күтушілер басқа балаларға күтім жасайтын мамандардан сәл өзгеше. Балабақшадағы тәрбиеші өз үйінде жұмыс істейді, шағын бизнес ретінде қызмет етеді. Америкада балабақшадағы тәрбиешілер көбінесе күндізгі орталық деп жарнамаланады. Балабақшадағы тәрбиешінің немесе күндізгі орталықтың орналасқан еліне байланысты, мемлекеттік тіркеу қажет немесе қажет емес болуы мүмкін. Ұлыбританияда балабақшадағы тәрбиеші Ofsted-те тіркелуі керек, педиатриялық алғашқы жәрдем бойынша сертификаты болуы керек, жауапкершілік сақтандыру полисі болуы керек және EYFS ережелерін сақтауы тиіс. Анаға көмектесуші – үйде немесе үйден тыс тұратын, үй шаруасымен және балаларға күтім жасаумен айналысатын адам. Ау-пар термині көбінесе шетелден келген, қабылдаушы отбасымен бірге тұрып, жергілікті мәдениет пен тілді үйреніп, балаларға күтім жасауға көмектесетін жас адамды білдіреді. Бала тәрбиешісі балаларды өз үйінде оқытуға, ал балабақша немесе мектеп мұғалімі мектепте осыған ұқсас жұмыс істейді. Бала күтуші болу үшін заңдық талаптар болмаса да, отбасылар анықтамалық тексеру және жүрек-өкпе реанимациясы (CPR) сертификатын талап етуі мүмкін. Отбасылар бала күтушіден қосымша ерекше дағдыларды, мысалы, екі тілде сөйлей білуді немесе ерте балалық шақ даму курстарын оқығандығын күтуі мүмкін. Бала күтушілер баланың дамуында маңызды рөл атқарады.
Тарих
19-шы және 20-шы ғасырдың басында бала күтуші әдетте "медбике" деп аталатын, көбінесе әйел адам болатын. "Медбикелер" жоғары табысқа ие отбасыларда кездесетін, ал олар жалданып жұмыс істеген немесе құл болған. Алғашқыда, жалдамалы адам нәрестеге емшек сүті беріп қоректендіретін, бұл "сүт ана" деп аталатын қызмет еді. Кейбір үй шаруашылықтарында медбике үй қызметкерлерінің ең тәжірибелі мүшесі болып, өзінің жеке бөлмелерін, балалар бөлмесін басқаратын. Кейбіреулеріне "мейірбике" (немесе балалар бөлмесінің мейірбикесі) деп аталатын кем дегенде бір көмекші көмектесетін. Бала тәрбиесіне терең араласуларының арқасында бала күтушілер көбінесе зор құрметпен еске алынып, кіші қызметшілерге қарағанда жақсы қарым-қатынас көретін. Бала күтушілер колониялық империяларды басқарумен тапсырылған колониялық шенеуніктердің үйлерінде жиі кездесетін. Колониялық қоғамдағы бала күтушілер өмірін өз қожайындарының үйінде өткізіп, көбінесе бала кезінен қарттыққа дейін бірнеше буынға қамқорлық жасады (лауазымның мерзіміне байланысты). Осы колониялық шенеуніктер Еуропаға немесе басқа колонияға жіберілгенде, осы бала күтушілерді отбасымен бірге алып жүру әдеттегі жағдай еді.
Бала күтімі
Кейбір отбасылар "бала күтушімен бөлісу" деп аталатын тәжірибені пайдаланады, онда екі немесе одан көп отбасы әр отбасының балаларын жартылай күнге қарау үшін бір бала күтушіге төлем жасайды.
Түнгі бала күтуші
Бала күтіміне жақында түнгі бала күтімі деген жаңа қызмет қосылды. Түнгі бала күтуші әдетте аптасына бір түнден жеті түнгі дейін отбасымен жұмыс істейді. Түнгі бала күтуші көбінесе жаңа туған баладан бастап бес жасқа дейінгі балалармен жұмыс істейді. Түнгі бала күтуші оқытушы рөлін де атқара алады, ата-аналарға дұрыс ұйқы режимін орнатуға немесе баланың ұйқы режиміндегі қиындықтарды шешуге көмектеседі. Міндеттері мен біліктіліктері елдер арасында әртүрлі болады. Түнгі бала күтуші отбасының талаптарымен және көзқарастарымен бірлесіп жұмыс істейді. Түнгі бала күтушінің біліктілігі көбінесе ана мен бала күтімі саласында (ұйқыға бағыт беруші маман немесе ерте балалық даму) болады. Еңбекақы елдер бойынша әртүрлі, бірақ түнгі бала күтушілер, әдетте, қарапайым бала күтушіге қарағанда жақсы төленеді, себебі олар өз салаларының маманы немесе сарапшысы деп есептеледі.
Аналық медбике / жаңа туған нәрестелерге күтім жасау мамандары / бала күтімі
Тарихи тұрғыдан алғанда, еуропалық әйелдер бала туғаннан кейін ұзақ уақыт бойы төсекте немесе үйде жатқан. Күтімді әйел туыстары (анасы немесе қайнанасы) немесе уақытша жұмысқа алынған айлық күтімші көрсеткен. Бұл апталар "жатақтау" немесе "жатып өтеу" деп аталып, ананың христиан дініндегі әйелдердің шіркеуге қайта оралу рәсімімен аяқталған. Қазіргі заманда бұл демалыс кезеңінің жаңа түрі жаңа анаға мүмкіндігінше көбірек қолдау көрсету мақсатымен дамыды, әсіресе ол қиын босанғаннан кейін жазылса. АҚШ-та мұндай мамандар жаңа туған нәрестені күтушілер деп аталады (бұл мамандықты медициналық білімі бар медбикелерден ажырату үшін). Олар нәрестенің медициналық мәселелерін қоспағанда, барлық жағынан тәжірибелі. Олар тәулігіне 24 сағат, аптасына жеті күн жұмыс істей алады, бірақ көбінесе жаңа туған нәрестенің өмірінің алғашқы үш айында аптасына бес күн/түн жұмыс істейді. Олар ата-аналарға тамақтандыру, балалар бөлмесін жабдықтау, мерзімінен бұрын туған нәрестелерге күтім, егіздер, ішек ауруы, асқазанға кері ағын және ұйықтауға қатысты кеңес беру/оқыту сияқты көмек көрсетеді. Аккредиттелмеген сертификаттарды ұсынатын түрлі оқу орталықтары бар, алайда, реттелмеген сала екендігіне байланысты ата-аналар аналық күтімшінің біліктілігі заңды және аккредиттелгенін қамтамасыз етуі керек. Жаңа туған нәрестені күтушілер қауымдастығы – өзін-өзі тағайындаған сертификаттау ұйымдарының бірі. Кейбір дулалар ана мен сәбиге босанғаннан кейін күтім көрсетуге маманданған. Тағы бір байланысты жұмыс – перинаталдық көмекші. Қытай және Шығыс Азия елдерінің салт-дәстүрлерінде қытай тілдес аймақтарда "yue zi zuo" ("ай отыру") деп аталатын босанғаннан кейінгі жатқан кезеңнің әдет-ғұрыптары бар, бұл бала туғаннан кейін жазылуға қатысты дәстүрлер мен әдеттер. "Жатқан үйдің әйелдері" – "юэ сао" деп аталады, олар ана мен баланы қалай күту керектігін жақсы біледі. Сингапур мен Малайзияда жаңа туған нәрестені күтушілер "бала күтімі" деп белгілі. Олар анаға жақсы демалу үшін сәбиге күтім жасауға көмектеседі. Ананың жазылуына көмектесу үшін арнайы тағамдар дайындалады. Әдетте, жұмысқа орналасу мерзімі 28 күннен 16 аптаға дейін созылады. Кореяда мұндай күтімшілерді Санхужориса деп атайды. Нидерландыда мемлекеттік медициналық сақтандырумен қамтылған стандартты босанғаннан кейінгі күтімде "краамзорг" деп аталатын күні бойына бір аптадан астам сапарлар кіреді. Бұл "краамверзоргстер" ("аналық үйде күтімші") жаңа анаға нәрестені қалай күту керектігін үйретеді, олардың денсаулығын тексереді, жеңіл тағамдар дайындайды, үлкен балаларды көңіл көтереді, үй шаруаларын орындайды, үйді тазалайды және ванна бөлмесін дезинфекциялайды. Олар анаға, нәрестеге және отбасыға күтім жасауға көмектеседі.
Демографиялық
Әдетте, 20-дан 60-қа дейінгі әйелдер бала күтуші болып жұмыс істейді. Бірақ кейде одан да жас әйелдер де осы мамандыққа келеді, әдетте жас жұмысшылар дәстүрлі мағынада бала күтуші емес, бала бағушы немесе ау-пар болып жұмыс істейді. Аз ғана лауазымдарды ер адамдар иеленеді; әсіресе АҚШ және Ұлыбританияда ер бала күтушіні "манни" деп атайды.
Біліктіліктері
АҚШ және Ұлыбританияда бала күтуші болу үшін ешқандай ресми біліктілік талап етілмейді. Дегенмен, кейбір ата-аналар бала күтушінің жүрек-өкпе реанимациясы (ЖӨР) және/немесе алғашқы медициналық жәрдем сертификатына ие болуын қалайды немесе кейде талап етеді. Көптеген бала күтушілер балаларға арналған білім беру бойынша кредиттерге немесе дипломдарға ие, бірақ бұл әдетте міндетті емес.
Теледидар
Телевизиялық бағдарламалардың көптегені нақты бала күтушілерді көрсетеді, олардың көпшілігі ата-аналарға балаларын тәртіпке салуға көмектеседі. Оларға «Abismo de pasión» (испан тілінде), «Nanny 911», «Supernanny» және «Take Home Nanny» кіреді. Бұған қоса, бірнеше телесериалдарда ойдан шығарылған күтушілер бейнеленген, оның ішінде «Нэнни» атты комедиялық сериал және танымал «Джесси» Дисней сериалы бар.