Балаларға берілетін жәрдемақы: түрлері мен шарттары

Кіріспе

Әлеуметтік жәрдемақының түрі. Бала жәрдемақысы немесе балаларға берілетін жәрдемақы – балалардың, жасөспірімдердің және кейбір жағдайларда жас ересектердің ата-аналарына немесе қамқоршыларына төленетін әлеуметтік қамсыздандыру төлемі. Көптеген елдерде осы бағдарламаның әртүрлі түрлері бар. Көбінесе бала жәрдемақысы отбасының табысына байланысты төленеді, ал жәрдемақының көлемі балалардың санына сәйкес айқындалады.

Төлем шарттары

Латын Америкасы мен Африкадағы бірқатар шартты ақша төлеу бағдарламалары төлемді алушылардың балаларды мектепке қабылдау, медициналық тексерулер мен егу сияқты іс-әрекеттерімен байланыстырады. Ұлыбританияда 2011 жылы CentreForum ата-аналыққа қатысты белсенділікке байланысты қосымша балаға берілетін жәрдемақыны ұсынды.

Австралия

Австралияда балаға берілетін жәрдемақы қазір Отбасылық салық жәрдемақысы деп аталады. Отбасылық салық жәрдемақысы табысқа байланысты және Австралияның табыс салығы жүйесімен байланысты. Оны екі апта сайын немесе жылдық біржолғы төлем ретінде алуға болады. Асыраушы балаға туғаннан бастап 24 жасқа дейін жәрдемақы төлеуге болады. 16 жастан асқан балалар Жастар жәрдемақысына құқылы болуы мүмкін. 16 жасқа толмаған асыраушы балалардың ата-аналары Табысқа қолдау төлемдеріне, соның ішінде Ата-аналық төлемге және Балаларды асыраушыларға арналған Жаңадан бастау жәрдемақысына құқылы. 2000 жылдың 1 шілдесінде Австралия үкіметі салық жүйесіне маңызды өзгерістер енгізді, оның ішінде кең негізделген Тауарлар мен қызметтерге салынатын салық (ҚҚС) енгізілді, табыс салығын айтарлықтай төмендетті, сондай-ақ отбасыларға көмек көрсетудегі маңызды өзгерістерді жүзеге асырды. Отбасыларға көмек көрсетудегі бұл өзгерістер төлемдерді жеңілдетті, көмек көрсетудің әртүрлі түрлерін біріктірді, сондай-ақ табыс тестісінің қайтару ставкаларының төмендеуі арқылы көмек деңгейін арттырды. Жаңа құрылымда бұрынғы он екі түрлі көмек үш жаңа бағдарламаға біріктірілді. Олардың ең маңыздысы – Отбасылық салық жәрдемақысының А бөлігі, ол балаларды тәрбиелеудің жалпы шығындарына көмектеседі, ал Отбасылық салық жәрдемақысының Б бөлігі жалғыз табысқа және жалғыз ата-ана отбасыларына бағытталған. Үшінші бағдарлама – Бала күтіміне арналған жәрдемақы. Отбасылық салық жәрдемақысының А бөлігі 20 жасқа дейінгі асыраушы балаларға және 24 жасқа дейінгі асыраушы толық уақытты студенттерге (егер олар Жастар жәрдемақысын немесе ABSTUDY, Ардагерлер балаларына арналған білім беру қосымшасы сияқты басқа төлемдерді алмаса) төленеді. Бұл екі деңгейлі, бірақ біріктірілген төлем, ол балалы отбасылардың көпшілігіне бағытталған, төмен табысты отбасыларға, соның ішінде жұмыс істейтін және табысқа қолдау алатын отбасыларға жоғары мөлшерлемемен беріледі. Ең жоғары мөлшерлеме отбасылық табыс 28 200 долларға дейін төленеді, содан кейін әрбір қосымша доллар табысы үшін 30 центтен азайтылады, ең төменгі мөлшерлемеге дейін. Ең төменгі мөлшерлеме бойынша бөліп төлеу отбасылық табыс 73 000 долларға дейін (біріншіден кейінгі әрбір асыраушы бала үшін қосымша 3 000 доллармен) қолжетімді. Төлемдер сол сомадан асып кеткен әрбір доллар үшін 30 центке азайтылады, төлем нөлге дейін төмендейді. Отбасылық салық жәрдемақысының А бөлігін алу үшін ең жоғары табыс деңгейі 18 жасқа дейінгі бір асыраушы баласы бар отбасы үшін жылына 76 256 доллар, ал 18-24 жас аралығындағы бір асыраушы баласы бар отбасы үшін жылына 77 355 доллар. Бұл шектер 18 жасқа дейінгі әрбір қосымша асыраушы бала үшін 6 257 долларға және 18-24 жас аралығындағы әрбір қосымша асыраушы бала үшін 7 356 долларға артады. Отбасылық салық жәрдемақысының А бөлігін алатын отбасылар қосымша төлемдер алуға құқылы, мысалы, жекеменшік үйді жалға алған жағдайда Пәтерлік жәрдемақы, төрт немесе одан да көп баласы бар отбасыларға Үлкен отбасылық қосымшасы және бір туған күнінде үш немесе одан да көп бала туған жағдайда Көп туған балаларға арналған жәрдемақы. Отбасылық салық жәрдемақысының Б бөлігі жалғыз табысқа ие отбасыларға, соның ішінде жалғыз ата-аналарға, әсіресе 5 жасқа дейінгі балалары бар отбасыларға қосымша көмек көрсетеді. Егер ерлі-зайыптылардың екінші жұбайының табысы жылына 1 616 доллардан асса, төлем әрбір қосымша доллар үшін 30 центке азайтылады. Сондықтан ата-аналар Отбасылық салық жәрдемақысының Б бөлігін алады, егер екінші жұбайының табысы кіші баласы 5 жасқа толмағанда жылына 10 416 доллардан төмен болса, немесе кіші баласы 5 пен 18 жас аралығында болса – 7 786 доллардан кем болса. Басты табыс табушының табысына байланысты ешқандай тест жоқ, сондықтан жалғыз ата-аналар үшін төлем жалпыға бірдей. Бұрынғы жазбада Жастар жәрдемақысы мен Ата-аналық төлем туралы айтылған. Бұл жас адамдарға және жұмыс істемейтін, бала күтіп отырған ата-аналарға берілетін табысқа қолдау төлемдері.

In Australia, Child benefit payments are currently called Family Tax Benefit. Family Tax Benefit is income tested and is linked to the Australian Income tax system. It can be claimed as fortnightly payments or as an annual lump sum. It may be payable for dependant children from birth up to the age of 24. Children 16 years or older may alternatively be eligible for Youth Allowance. Parents of dependant children under the age of 16 may also be eligible for Income Support Payments including Parenting Payment and Newstart Allowance for Primary Carers of Children. On 1 July 2000 the Australian government introduced major changes to the tax system including the introduction of a broad based Goods and Service Tax (a VAT), substantial income tax cuts, as well as major changes to assistance for families. These changes to family assistance simplified payments, by amalgamating a number of different forms of assistance, and also provided higher levels of assistance, with reductions in income test withdrawal rates. The new structure combined twelve of the pre existing types of assistance into three new programs of assistance. The two most important of these are Family Tax Benefit Part A, which assists with the general costs of raising children, and Family Tax Benefit Part B, which is directed to single income and sole parent families. The third programme is Child Care Benefit. The Family Tax Benefit Part A is paid for dependent children up to 20 years of age, and for dependent full time students up to the age of 24 (who are not getting Youth Allowance or similar payments such as ABSTUDY and Veterans' Children Education Supplement). It is essentially a two tier but integrated payment directed to most families with children, with a higher rate for lower income families, including both those in work and receiving income support. The maximum rate is paid up to a family income of $28,200, and is then reduced by 30 cents for every extra dollar of income, until the minimum rate is reached. Part payment at the minimum rate is available up to a family income of $73,000 (plus an additional $3,000 for each dependent child after the first). Payments are then reduced by 30 cents in every dollar over that amount until the payment reaches nil. To receive some Family Tax Benefit Part A, the maximum income levels are $76,256 a year for a family with one dependent child under 18 and $77,355 a year for a family with one dependent 18 to 24 year old. These thresholds are lifted by $6,257 for each additional dependent child under 18 and $7,356 for each additional dependent 18 to 24 year old. Families receiving Family Tax Benefit Part A may also be eligible for extra payments, such as Rent Assistance if renting privately, the Large Family Supplement for four or more children, and Multiple Birth Allowance for three or more children born during the same birth. Family Tax Benefit Part B provides extra assistance to single income families including sole parents particularly families with children under 5 years of age. In a couple, if the secondary earner's income is above $1,616 a year, payments are reduced by 30 cents for every extra dollar of income. Parents receive therefore some Family Tax Benefit Part B if the secondary earner's income is below $10,416 a year if the youngest child is under 5 years of age, or $7,786 a year if the youngest child is between 5 and 18 years of age. There is no income test on the primary earner's income, so in the case of sole parents the payment is universal. The previous entry referred to Youth allowance and Parenting Payment. These are income support payments for young people and for parents who are not employed and looking after children respectively.

Канада

Канадалық бала жәрдемақысы (CCB) – 18 жасқа дейінгі балаларды тәрбиелеуге байланысты шығындарды өтеу мақсатында, құқығы бар отбасыларға төленетін, салықтан босатылған ай сайынғы төлем. 2019 жылдың шілдесінен 2020 жылдың маусымына дейінгі негізгі жәрдемақы 6 жасқа дейінгі әрбір балаға жылына 6 639 CAD (айына 553,25 CAD) мөлшерінде есептеледі. 6-дан 17 жасқа дейінгі әрбір балаға жылына 5 602 CAD (айына 466,83 CAD) төленеді. Бұл сома, отбасының түзетілген таза табысы (AFNI) 31 120 доллардан асса, AFNI және балалар санына қарай азаяды.

Финляндия

Финляндияда балаға жәрдемақы жүйесі 1948 жылы заңмен енгізілді. 1920 жылдардан бастап балалары бар мемлекеттік қызметкерлерге бала жәрдемақысы төленеді. 1948 жылы бұл жәрдемақы басқа скандинавиялық елдердегідей, барлығына бірдей берілетін болды. Жәрдемақы балалар 17 жасқа толғанға дейін төленеді және ол тек Финляндияда тұратын балаларға ғана беріледі. Жалғыз ата-аналарға қосымша жәрдемақы да қарастырылған. Төлемдер Финляндияның Ұлттық әлеуметтік сақтандыру институты (KELA) арқылы жүзеге асырылады. Аланд аралдарында басқа жүйе қолданылады. + Финляндияда балаға жәрдемақы 2011 жылдың 1 наурызынан бастап төленеді. (2010 жылға қарағанда 0,4%-ға артты) 1. балаға – 100,40 €/ай, 2. балаға – 110,94 €/ай, 3. балаға – 141,56 €/ай, 4. балаға – 162,15 €/ай, ал келесі балаларға – 182,73 €/ай. Жалғыз ата-аналарға әрбір бала үшін қосымша 46,79 евро төленеді.

Венгрия

Венгрияда отбасылық қолдаудың бірнеше түрі бар. Жұмыс рұқсаты бар және Венгрияда тұрақты өмір сүретін әрбір адам олардың көпшілігіне құқылы.

Ирландия

Балаға берілетін жәрдемақы (Sochar Leanaí) 16 жасқа дейінгі балалары бар ата-аналарға, немесе толық уақытты білім алып жатса, Youthreach оқу-жаттығуларында болса немесе мүгедектігі болса 18 жасқа дейінгі балалары бар ата-аналарға төленеді. Төлемді Әлеуметтік қорғау департаменті жүзеге асырады. Ай сайынғы төлемдер мына төмендегідей:

Бала саны Ай сайынғы мөлшерлеме Бір балаға 140,00 €

Көп бала тууы – ерекше жағдай. Егіздер болған жағдайда, әр балаға ай сайынғы төлемнің 150% төленеді. Үш немесе одан көп бала болған жағдайда, әрқайсысына екі есе (200%) мөлшерлемемен төленеді, егер олардың барлығы біліктілігін сақтап (яғни 19 жасқа дейін білімін жалғастырса) тұрса. Сонымен қатар, көп балалы отбасыларға 635 еуро көлемінде біржолғы арнайы жәрдемақы төленеді. Бала 4 және 12 жасқа толғанда тағы да 635 еуро көлемінде біржолғы жәрдемақы төленеді.

Отбасылық жәрдемақы

Люксембург үкіметі Caisse pour l'avenir des enfants (Балалардың болашағы қоры) арқылы әр балаға айына 271,66 евро төлейді. Бұл жәрдемақы барлық балаларға беріледі және мүліктік жағдайына қарамастан тағайындалады. Бала 6 жасқа толғанда, сома айына 292,19 евроға дейін өседі. Бала 12 жасқа толғанда, сома айына 322,91 евроға дейін өседі. Отбасылық жәрдемақы бала 18 жасқа толғанға дейін төленеді, егер бала білімін жалғастырса, онда жәрдемақы оқуын аяқтағанға дейін немесе 25 жасқа толғанға дейін, қайсысы бірінші келсе, төленеді.

Мүгедекті балаға берілетін қосымша

Тұрақты мүгедектігі салдарынан дене немесе психикалық қабілеттерінің денінің 50 пайызынан астамын жоғалтқан балаларға берілетін отбасылық жәрдемақы ай сайын 200 евроға арттырылады, бұл көрсеткіш сол жастағы мүгедектігі жоқ баламен салыстырылады.

Жаңа Зеландия

Жаңа Зеландияда "Отбасы үшін жұмыс" деп аталатын салықты қайтару жүйесі бар, ол отбасыларға табыс деңгейі мен балалар санына сәйкес беріледі. 2012 жылы балалар комиссары доктор Рассел Уиллс Жаңа Зеландияның барлық балаларға бірдей жәрдемақы енгізуді ұсынды, бірақ сол кездегі Ұлттық үкімет бұл ұсынысты қабылдамады. 2018 жылы Алтыншы Еңбек үкіметі жаңа туған сәбилері бар ата-аналарға аптасына 60 доллар көлемінде жаңа, барлық балаларға арналған BestStart төлемін енгізді.

Польша

Ата-аналардың қаржылық қолдауының екі түрі бар. Біріншісі – салық жеңілдігі. Ол 2000 жылдардың басында енгізілді. Ата-аналардың бірі оны жылдық жеке салық есептемесінен алып тастауға құқылы. Қазіргі уақытта бірінші және екінші бала үшін ай сайын 92,67 PLN (19 евро), үшінші бала үшін 166,67 PLN (35 евро) және әрбір келесі бала үшін 225 PLN (47 евро) көлемінде беріледі. Ата-аналар негізгі жеке табыс салығын төлемесе (мысалы, шағын бизнестегі кейбір баламалы салық салу нысандарынан басқа), оны пайдалану мүмкін емес. Сондай-ақ, егер бала тек біреу болса, кіріс шектеуі бар. Әрбір ата-анаға жылына 56 000 PLN (11 700 евро) дейін. Салық жеңілдігі бала 25 жасқа толғанға дейін, егер бала оқу орнында оқыса және оның жылдық кірісі белгілі бір шектен (ай сайын шамамен 16 000 PLN немесе 3340 евро) аспаса, қолданылады. Тағы бір түрі – ата-аналарға тікелей төлем. Бұл бағдарлама 2016 жылы енгізілді және бастапқыда бір баладан асып түскен ата-аналарға ғана арналған еді. Жәрдемақының мөлшері балалар саны минус бірге тең болды. Кейіннен, 2019 жылы ол қарапайымдастырылып, барлық балаларға таратылатын болды: жәрдемақы әр бала үшін төленеді. Бастапқыда мөлшері айына 500 PLN (104 евро) және өзгермейді. Бұл төлемге ешқандай табыс салығы салынбайды (мысалы, жоғарыда аталған шектен табыс артуына жол бермейді) және 18 жасқа дейінгі балаларға шартсыз төленеді. Осы қолдаудың кез келген түрінің туыс деңгейін арттырғанын дәлелдейтін ешқандай зерттеу жоқ.

Испания

2007-2010 жылдар аралығында Испания жаңа аналарға шартсыз ақшалай төлемдер жасады. Бұл саясат Испаниядағы туу көрсеткішін айтарлықтай жоғарылатты.

Ұлыбритания

Ең төменгі жалақы Ұлыбританияда 1909 жылы белгілі бір төмен жалақылы салалар үшін енгізілді және 1920 жылға қарай көптеген салаларға, соның ішінде ауыл шаруашылығы еңбегіне дейін тарады. Алайда, 1920 жылдары төмен кірісті отбасыларға бағытталған отбасылық жәрдемақы, реформаторлар ұсынған, еңбек нарығын бұрмаламай кедейлікті жеңілдетудің балама әдісі болды. Кәсіподақтар мен Лейборист партиясы бұл көзқарасты қабылдады. 1945 жылы отбасылық жәрдемақылар енгізілді, ең төменгі жалақы назардан тыс қалды. 1970 жылдары талқылау қайта жанданды, бірақ 1980 жылдары Тэтчер үкіметі ұлттық ең төменгі жалақыны қабылдамайтынын мәлімдеді. Соңында, Лейбористер билікке оралғанда, 1998 жылғы Ұлттық ең төменгі жалақы туралы заң сағатына 3,60 фунт стерлинг мөлшерін белгіледі, жас жұмысшылар үшін төменгі ставкаларымен. Бұл көбінесе жылдам айналымды қызмет көрсету салаларындағы жұмыскерлерге, мысалы, фастфуд мекемелеріне, сондай-ақ этникалық азшылық өкілдеріне әсер етті. Бұл жүйе алғаш рет 1946 жылдың тамызында «отбасылық жәрдемақылар» ретінде 1945 жылғы Отбасылық жәрдемақылар туралы заң бойынша енгізілді, отбасыдағы әрбір балаға аптасына 5 шиллинг (£0,25) мөлшерінде, ең үлкен баладан басқасы үшін төленді. 1952 жылдың қыркүйегінде Отбасылық жәрдемақылар және Ұлттық сақтандыру туралы 1952 жылғы заңмен бұл көрсеткіш 8 шиллингке (£0,40) дейін, ал 1956 жылдың қазанында Отбасылық жәрдемақылар туралы заңмен және Ұлттық сақтандыру туралы 1956 жылғы заңмен екінші балаға 8 шиллинг, үшінші және одан кейінгі балаларға 10 шиллинг (£0,50) көтерілді. 1955 жылға қарай шамамен 5 миллион жәрдемақы 3,25 миллион отбасыға төленді. 1977 жылы жүйе өзгертілді, төлемдер «балаға жәрдемақысы» деп аталды және үлкен балаға да, кіші балаларға да берілді; 1979 жылы ол балаға аптасына 4 фунт стерлингке теңелді. 1991 жылы жүйе одан әрі өзгертілді, енді бірінші балаға кіші бауырларына қарағанда жоғары төлем берілді. 2010 жылдың қазанында Консервативті-Либералды демократтық коалициялық үкімет 2013 жылдың қаңтарынан бастап жоғары салық ставкалары бойынша табыс көздері бар отбасылардан балаға жәрдемақыны алып тастайтынын жариялады. Кейбір даулардан кейін бұл ереже өзгертілді, соның салдарынан кем дегенде бір адамның табысы 50 000 фунт стерлингтен жоғары болатын кез келген отбасы балаға жәрдемақыны жоғалтатын болды, табыс 60 000 фунт стерлингке жеткенде толығымен жойылды. Бұл 2013 жылдың 7 қаңтарында күшіне енді. Бүгінде балаға жәрдемақыны Ұлыбританияның Салық және кеден басқармасы (HMRC) басқарады. 2023 жылдың сәуіріне қарай бұл бірінші бала үшін (көп балалы отбасының үлкен баласы да оның ішінде) аптасына 24 фунт, ал әр қосымша бала үшін аптасына 15,90 фунт құрайды.

The minimum wage was introduced in Great Britain in 1909 for certain low wage industries and expanded to numerous industries, including farm labour, by 1920. However, by the 1920s, family allowance targeted at low income families was an alternative method, suggested by reformers, to relieve poverty without distorting the labour market. The trade unions and the Labour Party adopted this view. In 1945, family allowances were introduced; minimum wages faded from view. Talk resumed in the 1970s, but in the 1980s the Thatcher ministry made it clear it would not accept a national minimum wage. Eventually with the return of Labour to power, the National Minimum Wage Act 1998 set a minimum wage of £3.60 per hour, with lower rates for younger workers. It largely affected workers in high turnover service industries such as fast food restaurants, and people from ethnic minority backgrounds. The system was first implemented in August 1946 as "family allowances" under the Family Allowances Act 1945, at a rate of 5s (= £0.25) per week per child in a family, except for the eldest. This was raised from September 1952, by the Family Allowances and National Insurance Act 1952, to 8s (= £0.40), and from October 1956, by the Family Allowances Act and National Insurance Act 1956, to 8s for the second child with 10s (= £0.50) for the third and subsequent children. By 1955, some 5,000,000 allowances were being paid, to about 3,250,000 families. It was modified in 1977, with the payments being termed "child benefit" and given for the eldest child as well as the younger ones; by 1979 it was worth £4 per child per week. In 1991, the system was further altered, with a higher payment now given for the first child than for their younger siblings. In October 2010, the Conservative Liberal Democrat coalition government announced that Child Benefit would be withdrawn from households containing a higher rate taxpayer from January 2013. After some controversy, this was amended so that any household with at least one person with prescribed income over £50,000 would lose Child Benefit by a taper which removed it altogether when the income reached £60,000. This came into force on 7 January 2013. Today, child benefit is administered by His Majesty's Revenue and Customs (HMRC). As of April 2023, this is £24 per week for the first child (including the eldest of a multiple birth) and £15.90 per week for each additional child.