Ата-анасызда қалған балаларға уақытша күтім жүйесі

Кіріспе

Ата-анасынан айырылған балаларға уақытша күтім жүйесі

Асырау күтімі – бұл кәмелетке толмаған баланың палатаға, топтық үйге (балаларды күтіп-бағу орталығына, емдеу орталығына сияқты), немесе мемлекеттік сертификатталған күтімшінің жеке үйіне, яғни "асыраушы ата-анаға" орналастырылуы, немесе мемлекет бекіткен туысқа орналастырылуы жүйесі. "Асырау баланың" орналастырылуы әдетте үкімет немесе әлеуметтік қызмет агенттігі арқылы ұйымдастырылады. Егер бала туысқа орналастырылмаса, мекеме, топтық үй немесе асыраушы ата-ана шығындарын өтеуге құқылы. Мемлекет, отбасылық сот және балаларды қорғау агенттігі арқылы, кәмелетке толмаған баланың құқықтық өкілі болып табылады, барлық заңдық шешімдерді қабылдайды, ал асыраушы ата-ана баланың күнделікті күтіміне жауапты. Ғалымдар мен қоғамдық белсенділер коммерциялық емес ұйымдар ұсынатын асырау күтімі қызметтерінің тиімділігіне алаңдаушылық білдіреді. Атап айтқанда, бұл әлеуметтік жұмыскерлерді сақтап қалу деңгейінің төмендігімен байланысты. Әлеуметтік жұмыскерлердің аз қызметте қалуының себебі – эмоционалды түрғысынан қиын, бірақ аз төленетін жұмыста шаршау. Сондай-ақ, әлеуметтік жұмыскерлерді сақтап қалу тиімділігі клиенттерге күтім көрсетудің жалпы мүмкіндігіне әсер етеді. Штаттың жетіспеуі деректердің шектеулі болуына алып келеді, бұл әлеуметтік жұмыскерлердің клиенттер мен олардың отбасыларына тиісті қызмет көрсету мүмкіндігін шектеуде.

Қазақстан

Камбоджада бала асырауды мемлекеттік практика ретінде енгізу салыстырмалы түрде жаңа. Дегенмен, кешірек басталуына қарамастан, бұл практика қазір елде үлкен прогресс жасап жатыр. 1990 жылдардан бері көптеген ресми және бейресми жетімдер үйлері қалды, соның салдарынан Камбоджа үкіметі 2006 және 2008 жылдары бірнеше зерттеу жүргізді. Зерттеулер елдегі осал балаларға күтім жасау үшін жетімдер үйлерін тым көп пайдалануды көрсетті. Атап айтқанда, зерттеулер жетімдер үйіндегі ата-анасы бар балалардың саны 80 пайызға жуық екенін анықтады. Осы уақытта "Балалар Отбасында" сияқты жергілікті ҮЕҰ-лар ел ішінде шектеулі асырау қызметтерін ұсына бастады. Келесі жылдары Камбоджа үкіметі кейбір жетімдер үйлерін жабуды және тұрғын үй типтес мекемелерге ең төменгі стандарттарды енгізуді талап ететін саясатты іске асыра бастады. Бұл шаралар асырау орналастыруын ұсынатын ҮЕҰ-лардың санын арттырды және ел бойынша күтім реформасына бағыт берді. 2015 жылдан бастап Камбоджа үкіметі ЮНИСЕФ, USAID, бірнеше ел және көптеген жергілікті ҮЕҰ-лармен бірлесіп, Корольдікте балаларды қорғау және асырау саласындағы мүмкіндіктерді арттыруды жалғастыруда.

Канада

Канадада асырап алынған балаларды тұрақты қамқорлыққа (Онтариода мемлекеттік қамқорлыққа) жатқызады. Қамқорлыққа алынған адам – бұл жағдайда бала, заңды қорғаншының қорғауына беріледі және оның жайлы заңды жауапкершілік мемлекетке жүктеледі. 2011 жылғы халық санағы алғаш рет асырап алынған балалардың санын есепке алып, 47 885 бала күтімге алынғанын көрсетті. Асырап алынған балалардың көп бөлігі – 29 590, немесе шамамен 62 пайызы – 14 жасқа дейінгі балалар еді. Олар "күтімнен шыққанша" мемлекет қамқорлығында қалады. Бұл жасқа жеткен соң мемлекетпен барлық байланыс үзіліп, жас өспірімдерге қатысты заңды жауапкершілік тоқтатылады. Бұл жас провинцияға қарай өзгереді.

Израиль

2013 жылдың желтоқсанында Израиль Кнессеті Израильдің балаларды асырау жүйесіне қатысушылардың құқықтары мен міндеттерін реттеу мақсатында Израильдің Балаларға қатысты ұлттық кеңесімен бірлесіп әзірленген заңды бекітті.

Жапония

Жасалма балаларды асырап алу идеясы алғаш рет 1392-1490 жылдар шамасында Жапонияда пайда болды. Жапониядағы асырап алу жүйесі «жетімдер пойыздарына» ұқсас, себебі Брейс балалардың шаруашылықта жақсырақ болатынын ойлады. Жапония халқы балалардың «тозаңды қалада» емес, шаруашылықта жақсырақ болатынына сенді. Отбасылар көбінесе балаларын ауылдың сыртындағы шаруа отбасына жіберіп, тек ең үлкен ұлын өзінде қалдыратын. Шаруа отбасылар асырап алушы ата-ана рөлін атқарды және кіші туыстарын қабылдағаны үшін қаржылық сыйлық алды. «Асырап алушы ата-ана болып таңдалу үлкен мәртебе саналды, ал таңдау отбасының ауылдағы беделі мен әлеуметтік жағдайына тікелей байланысты болды». 1895 жылға қарай асырап алу бағдарламасы АҚШ-тағы жүйеге жақындады, себебі Токио қалалық полициясы балаларды «орналастыру» үшін ауруханаға жіберді. Бұл жүйеде балаларға қатысты зорлық-зомбылық сияқты мәселелер туындады, сондықтан үкімет оны біртіндеп тоқтатып, «мекемелік жағдайларды арттыруға» көшті. 1948 жылы Балалардың әл-ауқаты туралы заң қабылданды, бұл ресми бақылауды күшейтіп, балалардың өсуі үшін жақсы жағдайлар жасады.

Ұлыбритания

Ұлыбританияда бала асырап алу және күтімге алу әрқашан мүмкіншілік болып келді, "басқа адамдардың балаларын өз үйлеріне алып, оларға тұрақты немесе уақытша қарау" мағынасында. Алайда, 20-шы ғасырға дейін мұның ешқайсысы заңдық негізге ие болған жоқ. Ұлыбританияда "қамқорлыққа алу" болды, балаға күтім жасайтын отбасы Канцелярия сотының қамқорлығында болды. Қамқорлыққа алу жиі қолданылмады, себебі ол қамқорға "ата-аналық құқықтарды" бермеді. 19-шы ғасырда "балаларды асырау бойынша бірқатар алаялық оқиғалар" болды. 19-шы ғасырдың соңында оны Австралиядағыдай "boarding out" деп атай бастады. Балаларды жетімдер үйіне және жұмыс үйлеріне де орналастыра бастады. "Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде бала асырап алу қоғамдары мен балаларды құтқару ұйымдары арқылы бала асырап алу ұйымдастырылды және асырап алуға заңдық мәртебе беру үшін қысым күшейді". Бала асырап алу және күтімге алуға қатысты алғашқы заңдар 1926 жылы қабылданды. "Асырап алудың ең көп саны 1968 жылы тіркелді, содан бері Ұлыбританияда асырап алу саны күрт төмендеді. Ұлыбританияда бала асырап алудың басты себептері – балаларын асырап беруге үйленбеген аналар және жаңа серігінің баласын асырап алған әкелер болды".

Америка Құрама Штаттары

Америка Құрама Штаттарында балаларды тәрбиелеуге беру жүйесі Чарльз Лоринг Брейстің еңбегінің нәтижесінде басталды. "XIX ғасырдың ортасында Нью-Йорк қаласының көшелері мен кемқона жайларында 30 000-ға жуық үйсіз немесе қараусыз қалған балалар өмір сүрді". Брейс осы балаларды көшеден алып, елдегі көптеген штаттардағы отбасыларға орналастырды. Брейс балалардың христиан шаруа отбасында жақсырақ өседі деп сенді. Ол осылайша оларды "өмір бойы қиындықтардан" сақтап қалды. Ол осы балаларды пойызбен отбасыларға жіберді, бұл оқиға "Жетімдер пойызы" қозғалысы деп аталды. "Бұл 1853 жылдан 1890 жылдардың басына дейін жалғасты және 120 000-нан 250 000-ға дейін балаларды жаңа өмірге жеткізді". 1890 жылы Брейс қайтыс болғаннан кейін, оның ұлдары зейнеткерлікке шыққанға дейін Балаларға көмек қорының жұмысын жалғастырды. 2019 жылдың тамызындағы соңғы мәліметтерге сәйкес, федералды үкіметтің Асырап алу және тәрбиелеуге беруді талдау мен есеп беру жүйесі бойынша 437 238 бала өз отбасыларынан алынып, тәрбиелеуге берілген отбасыларға орналастырылды. Үкімет кәмелетке толмаған немесе егде жастағы адамды қабылдау үшін рұқсат беру үшін, олар білім алуы керек және үйлері қауіпсіз және денсаулыққа жарамды екені тексерілуі тиіс. 2017 жылы 344 000 кәмелетке толмаған бала мен 15 000 егде жастағы адам тәрбиелеуге берілген отбасыларда тәрбиеленді.

Орналастыру

Отбасылық тәрбие балаға басқа түрдегі үйден тыс қамқорлықтан көбірек артықшылық беріледі. Тәрбие уақытша шешім ретінде қарастырылады, балаға тұрақты орын табуға дейін. Көптеген штаттардағы басты мақсат – балаларды биологиялық ата-аналарымен қайта табыстыру. Бірақ, егер ата-ана балаға күтім жасай алмаса немесе оны жасағысы келмесе, немесе бала жетім болса, онда асырап алуға алғашқы таңдау туысқандар – әже, аға, немесе әжесі болады, бұл туыстық тәрбие деп аталады. Туыстық тәрбиенің көп бөлігі бейресми түрде жүзеге асырылады, соттың немесе мемлекеттік ұйымның араласуынсыз. Дегенмен, АҚШ-та ресми туыстық тәрбие жиі кездеседі. 2012 жылы ресми тәрбиедегі балалардың төрттен бірі жүйеге емес, туыстарына орналастырылды. Егер туысқандардың ешқайсысы асырап алуға дайын болмаса, баланың асырап алуын тәрбиеші ата-аналар немесе баланың өміріне қатысы бар басқа адамдар (мысалы, мұғалім немесе жаттықтырушы) жүзеге асыруы мүмкін. Бұл баланың өміріндегі үздіксіздікті сақтау үшін жасалады. Егер жоғарыда аталған ешбір мүмкіндік болмаса, бала басқа адамға асырап берілуі мүмкін. Егер осылардың ешқайсысы да мүмкін болмаса, кәмелетке толмаған балаға басқа жоспарланған тұрақты өмірлік жағдай (OPPLA) қарастырылуы мүмкін. Бұл балаға мемлекеттің қамқорлығында қалуға мүмкіндік береді, бала тәрбиеші отбасында, туысымен немесе ұзақ мерзімді күтім орталығында, мысалы, балаларға арналған тұрғын үй кешенінде немесе дамуында, дене мүшелерінде немесе психикалық денсаулығында кемшіліктері бар балалар үшін емдеу орталығында орналастырылуы мүмкін. 2015 жылы АҚШ-та 671 000 бала тәрбие жүйесімен қамтылды. "2006 және 2012 қаржы жылдары аралығында 20 пайыздан астам төмендеп, 397 мыңға дейін азайғаннан кейін, қаржы жылының соңғы күнінде тәрбиедегі балалар саны 428 мыңға дейін өсті, 2015 қаржы жылында 2014-2015 жылдар аралығындағы өсім (3,3%) 2013-2014 жылдар аралығындағыдан (3,2%) сәл жоғары болды". 2012 қаржы жылынан бері әр қаржы жылының соңында тәрбиедегі балалар саны тұрақты түрде өсіп келеді. Сол жылы балалардың 74% екі жылдан аз уақыт тәрбиеде болды, ал 13% үш жыл немесе одан да көп уақыт тәрбиеде болды. 2015 жылдың 30 қыркүйегіндегі мәліметтер бойынша, тәрбиеде 427 910 бала бар екені анықталды. Олардың 43 пайызы ақ нәсілді, 24 пайызы афроамерикандық, 21 пайызы испандық (кез келген нәсілді), 10 пайызы басқа нәсілді немесе аралас нәсілді, ал 2 пайызы белгісіз немесе анықталмаған. Егер биологиялық ата-анасы немесе заңды қорғаншысы балаға күтім жасай алмаса, бала мұқтаж деп танылып, балаларды қорғау агенттігінің қамқорлығына беріледі. Тәрбиеге қатысты саясат, сондай-ақ тәрбиеші ата-ана болу үшін қойылатын талаптар заңнамалық юрисдикцияға қарай өзгереді. Балаларды қорғау қызметтерінің өте ауыр сәтсіздіктері көбінесе балаларды биологиялық ата-аналарының үйінен алып қоюға себеп болады. Мысалы, 17 айлық британдық Питер Коннеллидің қатыгездікпен азаптап өлтіруін қарастырайық. Ол сегіз ай ішінде 50-ден астам ауыр жарақат алғаннан кейін, соның ішінде сегіз қабырғасы сынып, арқасы сынғаннан кейін, Солтүстік Лондондағы Харрингэй ауданында қайтыс болды. Ол азапталған кезеңде Харрингэй балалар қызметтері мен NHS денсаулық сақтау мамандарымен бірнеше рет тексерілді. Харрингэй балалар қызметтері бұрын, он жыл бұрын Виктория Климби ісінде де сәтсіздікке ұшыраған. Оның 2007 жылы қайтыс болғаннан бері Англиядағы істер рекордтық деңгейге жетіп, 2012 жылдың наурыз айында 10 000-нан асып түсті.

Family based foster care is generally preferred to other forms of out of home care. Foster care is intended to be a short term solution until a permanent placement can be made. In most states, the primary objective is to reconcile children with the biological parents. However, if the parents are unable or unwilling to care for the child, or if the child is an orphan, then the first choice of adoptive parents is a relative such as an aunt, uncle or grandparent, known as kinship care. Most kinship care is done informally, without the involvement of a court or public organization. However, in the United States, formal kinship care is increasingly common. In 2012, a quarter of all children in formal foster care were placed with relatives instead of being placed into the system. If no related family member is willing or able to adopt, the next preference is for the child to be adopted by the foster parents or by someone else involved in the child's life (such as a teacher or coach). This is to maintain continuity in the child's life. If neither above option are available, the child may be adopted by someone who is a stranger to the child. If none of these options are viable, the plan for the minor may be to enter OPPLA (Other Planned Permanent Living Arrangement). This option allows the child to stay in custody of the state and the child can stay placed in a foster home, with a relative or a long term care facility, such as a residential child care community or, for children with development disabilities, physical disabilities or mental disabilities, a treatment center. 671,000 children were served by the foster care system in the United States in 2015. "After declining more than 20 percent between FY 2006 and FY 2012 to a low of 397,000, the number of children in foster care on the last day of the fiscal year increased to 428,000 in FY 2015, with a slightly higher percent change from 2014 to 2015 (3.3%) than observed from 2013 to 2014 (3.2%)." Since FY 2012, the number of children in foster care at the end of each FY has steadily increased. That year, 74% of children spent less than two years in foster care, while 13% were in care for three or more years. Of the estimated 427,910 children in foster care on September 30, 2015: 43 percent were White, 24 percent were African American, 21 percent were Hispanic (of any race), 10 percent were other races or multiracial, and 2 percent were unknown or unable to be determined. If a biological parent or legal guardian is unwilling to care for a child, the child is deemed to be dependent and is placed under the care of the child protection agency. The policies regarding foster care as well as the criteria to be met in order to become a foster parent vary according to legal jurisdiction. Especially egregious failures of child protective services often serve as a catalyst for increased removal of children from the homes of biological parents. An example is the brutal torture and murder of 17 month old Peter Connelly, a British toddler who died in London Borough of Haringey, North London after suffering more than 50 severe injuries over an eight month period, including eight broken ribs and a broken back. Throughout the period of time in which he was being tortured, he was repeatedly seen by Haringey Children's services and NHS health professionals. Haringey Children's services already failed ten years earlier in the case of Victoria Climbié. In the time since his death, in 2007, cases have reached a record rate in England surpassing 10,000 in the reporting year ending in March 2012.

Зорлық-зомбылық және абайсыздық

1993 жылдан 2002 жылға дейін 107 өлім жағдайы тіркелді; АҚШ-та үйден тыс күтімде 400 000 бала бар. Асырап алушы отбасындағы балалардың шамамен 10%-ы бес жыл немесе одан да көп уақыт асырап алушы отбасында болыпты. Асырап алушы отбасындағы балалардың жартысына жуығы созылмалы денсаулық проблемаларымен күреседі. Асырап алушы отбасындағы барлық балалардың 8%-ы ауыр эмоционалдық мәселелерге тап болады, ал 2011 жылы асырап алушы отбасынан шыққан балалардың 11%-ы жүйеден шығып қалды. Асырап алушы отбасындағы балалар балалық зорлық-зомбылық, эмоционалдық жетіспеушілік және физикалық немқұрайлылық деңгейі жоғары. Ұлыбританияда жүргізілген бір зерттеуде "асырап алушы отбасындағы балалар жалпы халыққа қарағанда 7-8 есе, ал интернаттағы балалар 6 есе көп педиатрдың қарауына түседі" деп көрсетілген. Орегон және Вашингтон штаттарындағы асырап алушы отбасындағы балаларға жасалған зерттеуде үштен бір бөлігі асырап алушы ата-анасы немесе асырап алушы отбасындағы басқа ересек адамдар тарапынан зорлық-зомбылыққа ұшырағаны анықталды. "Ата-аналық травмаға жауап беру сауалнамасы" ата-ананың артық қорғауы психологиялық тұрғыдан да, немқұрайлылық сияқты зиянды болуы мүмкін екенін көрсетеді.

Даму

2019 жылы АҚШ-та асыраушы отбасында тәрбиеленген балалардың көпшілігі сегіз жасқа дейін болған. Осы ерте жылдар балалардың дене және психикалық дамуы үшін өте маңызды. Атап айтқанда, осы жылдар мидың дамуы үшін ең маңызды кезең. Стрестік және жарақатты жағдайлар балалардың ми дамуына ұзақ мерзімді теріс салдар тигізеді, ал сөйлесу, ән айту және ойын ойнау мидың өсуіне көмектеседі. Балалардың көп бөлігі үйден қамқорлықсыздық салдарынан алынғандықтан, олардың көпшілігі осы қажетті дамуды ынталандыру үшін тұрақты және дамыту ортасын бастан өткермеген. Элизабет Карридің "Балалар үйінің балаларға тигізетін әсері туралы бес нәрсе" деген мақаласына сәйкес, балалар үйінде немесе көп балалы үйде өмір сүрген бала тірі қалу дағдыларын меңгерген, бірақ тұрақтылықты түсінбегендіктен отбасылық дағдылары жеткіліксіз болады.

Медициналық және психиатриялық аурулар

Әртүрлі елдерде жүргізілген зерттеулер, балалар үйінде тәрбиеленген балаларда физикалық, психологиялық, когнитивтік және эпигенетикалық аурулардың көбірек кездесетінін көрсетті. Кейси отбасылық бағдарламасының Солтүстік-Батыс асыраушы тәрбиенің түлектері туралы зерттеуі, балалар үйінде тәрбиеленген балалардың түрлі жақтарын қамтитын кең ауқымды зерттеу болды. Балалар үйінде тәрбиеленген адамдар, жалпы халыққа қарағанда физикалық және психиатриялық ауруларға көбірек бейім, сондай-ақ сенімсіздікке ұшырайды, бұл олардың қайтадан отбасына оралуына кедерес болуы мүмкін. Орегон және Вашингтон штаттарындағы балалар үйінде тәрбиеленген балаларға жасалған зерттеуде, олардың депрессияға шалдығу көрсеткіші екі есеге артқандығы анықталды – 10%-ға қарағанда 20%, ал соғыс ардагерлерімен салыстырғанда посттравматикалық стресс бұзылысымен (ПТСР) күресушілердің саны 25% құрады. Балалар үйінде тәрбиеленген балаларда назар аудару тапшылығы және гипербелсенділік синдромы (АДГҚ), атқару функцияларының жетіспеушілігі, алаңдаушылық және басқа да даму проблемалары болу ықтималдығы жоғары. Бұл балалар түрмеге түсу, кедейлік, баспанасыздық және суицид жағдайларына көбірек ұшырайды. АҚШ-тағы зерттеулер, кейбір балалар үйлерінде тәрбиелену, қиын жағдайдағы отбасында қалудан гөрі балаларға зиянды болуы мүмкін деген болжамды жасады, бірақ соңғы зерттеулер бұл нәтижелерге іріктеу қателігінің әсер еткен болуы мүмкін екенін және балалар үйінің мінез-құлық проблемаларына тигізетін әсері аз екенін көрсетті.

Нейрологиялық даму

Бала асырап алған балаларда биологиялық ата-аналарымен өсірілген балаларға қарағанда стресс гормоны – кортизол деңгейі жоғары болады. Кортизол деңгейінің жоғарылауы иммундық жүйені нашарлатуы мүмкін. (Harden BJ, 2004). Әдеттегі нейрологиялық даму процестерінің көп бөлігі жақын, қамқорлыққа толы қарым-қатынастардың орнатылуымен және ортаның ынталандыруымен байланысты. Ми дамуының осы өте маңызды кезеңіндегі жағымсыз орталық факторлар өмір бойына салдарға әкелуі мүмкін.

Травмадан кейінгі стресс бұзылуы

Балалар асырау күтімінде посттравматикалық стресс бұзылысы (ПТСР) жиірек кездеседі. Бір зерттеуде, жыныстық зорлық-зомбылыққа ұшыраған асырау күтіміндегі балалардың 60%-ы ПТСР-ға шалдыққан, ал физикалық зорлық-зомбылыққа ұшырағандардың 42%-ы ПТСР критерийлеріне сай келген. Зорлық-зомбылыққа ұшырамаған балалардың 18%-ында да ПТСР анықталды. Бұл балаларда ПТСР үй ішіндегі зорлық-зомбылықты көргендіктен пайда болуы мүмкін. (Marsenich, 2002). Балада ПТСР дамыған-дампадығын анықтау үшін ПТСР модулі, яғни "күйзеліс бұзылысы бойынша сұхбаттасу" қолданылады. Бұл, баланың физикалық, жыныстық немесе психикалық зорлық-зомбылық нәтижесінде посттравматикалық стресс бұзылысын дамытуы туралы анықтау үшін сенімді құрал саналады. Орегон және Вашингтон штаттарында жүргізілген зерттеуде, 14-18 жас аралығында бір жыл бойы асырау күтімінде болған ересектердегі ПТСР деңгейі, соғыс ардагерлерінен жоғары болды – зерттеуге қатысушылардың 25%-ы диагностикалық критерийлерге сай келді, ал Ирак соғысының ардагерлерінде 12–13%, Вьетнам соғысының ардагерлерінде 15%, жалпы халықта 4% құрады. Асырау күтімінен түлектердің жазылу деңгейі 28,2% болды, жалпы халықта бұл көрсеткіш 47% құрады. "Зерттеуге қатысқандардың жартысынан астамы психикалық аурудың клиникалық деңгейін көрсетті, бұл жалпы халықтың төрттен бірінен де аз".

Тамақ ішудің бұзылуы

Асырап алынған балалардың тамақтану бұзылыстарына шалдығу қаупі жалпы халыққа қарағанда жоғары. Ұлыбританияда жүргізілген зерттеуде асыраушы отбасында тәрбиеленген балалардың 35%-ы күтімге алынғаннан кейін дене массасының индексі (БМИ) артқан. Тамақ сақтау синдромы – асыраушы отбасындағы балалардың аномальды тамақтану мінез-құлқымен сипатталатын жағдай. Бұл "бір мезгілде семіздікке ұшырамай, шамадан тыс тамақтану, тамақ табу және оны сақтауға бағытталған мінез-құлық"; ол "гиперфагиялық аласа бойлылықтың мінез-құлықтық белгілеріне" ұқсайды. Бұл синдром балаларды асырап алу кезіндегі стресс пен зорлық-зомбылықтан туындайды деп болжанады және Жаңа Зеландиядағы зерттеу тобының 25 пайызы арасында кездесті.

Кедейлік пен баспанасыздық

АҚШ-та асырап алынған балалардың шамамен жартысы 18 жасқа толғанда үйсіз қалады. Әрбір 10 асыраушы баланың біреуі жеті жылдан аса асыраушы отбасында болады, ал әр жылы шамамен 15 мың бала ересек болып, тұрақты отбасысыз асыраушы отбасынан шығып кетеді – көптегендері үйсіздер қатарына қосылады немесе қылмыс жасайды және түрмеге түседі. АҚШ-тағы үйсіздердің үштен бірі бұрын асыраушы балалар болып келеді. Кейси отбасылық зерттеуінің нәтижелеріне сәйкес, олардың 80 пайызы жағдайы нашар, ал бұрынғы асыраушы балалардың төрттен бірі немесе үштен бірі халықтың кедейлік шегінде немесе одан да төмен деңгейде өмір сүреді, бұл ұлттық кедейлік көрсеткішін үш есе асып түседі. Көптеген жағдайларда үйсіз қалған адамдар бала кезінде бірнеше рет басқа ортаға ауысқан: кейбіреулері асыраушы отбасында, ал басқалары туыстардың немесе достардың үйінде «бейресми» тұрған. Асыраушы отбасында тәрбиеленген адамдар асыраушы отбасында болмағандарға қарағанда ертерек үйсіз қалуға бейім. Асыраушы отбасында болған адамдардың үйсіздікке түсу мерзімі, асыраушы отбасында болмағандарға қарағанда ұзаққа созылады.

Психотроптық дәрілерді қолдану

Зерттеулер көрсеткендей, Medicaid сақтандыруы бойынша күтімге алынған жасөспірімдер психотроптық дәрі-дәрмектерді отбасылық табысы төмен Medicaid сақтандырылған жасөспірімдерге қарағанда 3 есе көп алады. 2003 жылдың қыркүйегінен 2004 жылдың тамызына дейін Техастағы 0–19 жас аралығындағы 32 135 күтімге алынған баланың медициналық жазбалары қарастырылды, олардың 12 189-ына психотроптық дәрілер тағайындалды, нәтижесінде осы балалардың 37,9% жыл сайын дәрі-дәрмектермен емделді. 2004 жылдың шілде айында 41,3% балаға осы дәрілердің 3 әртүрлі класы, ал 15,9% балаға 4 әртүрлі класы тағайындалды. Ең көп қолданылатын дәрілер антидепрессанттар (56,8%), назар аудару тапшылығы/гиперактивтілік бұзылысы (55,9%) және антипсихотикалық препараттар (53,2%) болды. Зерттеу сонымен қатар күтімге алынған жастардың жиі психотроптық дәрі-дәрмектермен емделетінін көрсетті, олардың қауіпсіздігі мен тиімділігі туралы жеткілікті мәліметтер жоқ. Қымбат, брендтік, патенттелген дәрі-дәрмектерді қолдану кең таралған. Мысалы, SSRI-лардың жағдайында ең қымбат дәрі-дәрмектерді қолдану 74% құрады, ал жалпы нарықта брендтік SSRI-лар мен генериктердің арақатынасы 28% ғана. Бір рецепт бойынша орташа шығын генериктер үшін 34,75 доллар, ал брендтік өнімдер үшін 90,17 доллар болды, бұл 55,42 доллар айырмашылықты құрады.

Емдеу шаралары

Балаларды қорғау жүйесіндегі балалар көбінесе ауыр және қайталамалық жарақаттарға ұшырайды, ал асырап алу отбасында өсу – әсіресе жыныстық зорлық-зомбылыққа ұшыраған жағдайларда – әртүрлі психологиялық және когнитивтік кемшіліктерге себеп болуы мүмкін. Бұл кемшіліктердің себебі асырап алу тәжірибесімен байланысты болмауы да мүмкін, немесе керісінше, асырап алу тарихы мен оның салдары аурудың күшеюіне әкелуі мүмкін. Алайда, адам миының жоғары нейропластикалық қабілеті бар екені дәлелденген, сондай-ақ ересектердегі нейрогенездің үздірілмейтін процесс екені де көрсетілген. Көп өлшемді емдеуді асырау (MTFC), сондай-ақ Емдеуді асырау Орегон (TFCO) және Емдеуді асырау (TFC) – 1983 жылы доктор Патрисия Чемберлен және оның әріптестері жасаған, қауымдық деңгейдегі араласу шарасы. Бастапқы мақсаты – топтық мекемелерге балама ұсыну болған. MTFC әртүрлі жас топтары үшін әртүрлі тәсілдерді қолданады. Мектепке дейінгі жастағы балаларға мінез-құлықты басқару арқылы көмек көрсетіледі, сондай-ақ асырап алушыларға оң кері байланыс беру және тұрақты шектеулер қою бойынша қарқынды оқыту, бақылау және қолдау көрсетіледі, бұл баланың биологиялық ата-анасымен үйлесімді шаралармен толықтырылады. Жасөспірімдерге арналған MTFC жеке асырап алу отбасында орналастырудан тұрады, онда асырап алушылар үйде, достарымен және білім беру ортасында үйлесімді араласуды қамтамасыз етеді. Зерттеулер көрсеткендей, көп өлшемді емдеу депрессияны, қылмыстық құқық бұзушылықтарды, жаман әсер ететін достармен байланысты болуды, орналастырудың тоқтатылуын және жүктіліктің алдын алуда тиімді нәтижелер береді, сондай-ақ оң нәтижелерді көрсететін қайталама зерттеулер жүргізілген. Зерттеушілер MTFC және басқа да көп деңгейлі араласуды қамтитын ұқсас бағдарламалардың табыстылығын анықтауда қиындықтарға тап болып отыр. Бұл мәселе "қара қорап" сияқты, емдеу жоспарының қай аспектісі оң әсер ететіні белгісіз. Балаларды асырап алу бағдарламалары туралы көптеген ғылыми мақалалар, нақты бағдарламалардың нәтижелерін тиімді бағалайтын зерттеулердің жетіспеушілігін көрсетеді.

Children in the child welfare system have often experienced significant and repeated traumas and having a background in foster homes—especially in instances of sexual abuse—can be the precipitating factor in a wide variety of psychological and cognitive deficits it may also serve to obfuscate the true cause of underlying issues. The foster care experience may have nothing to do with the symptoms, or on the other hand, a disorder may be exacerbated by having a history of foster care and attendant abuses. The human brain however has been shown to have a fair degree of neuroplasticity. and adult neurogenesis has been shown to be an ongoing process. Multidimensional Treatment Foster Care (MTFC), also referred to as Treatment Foster Care Oregon (TFCO) and Treatment Foster Care (TFC) is a community based intervention that was created in 1983 by Dr. Patricia Chamberlain and her associated colleagues with the initial design intended to offer a replacement for group facilities. MTFC has differing approaches for different age groups. Preschoolers receive “a behavior management approach and intensively trains, supervises, and supports foster caregivers to provide positive adult support and consistent limit setting” coupled with “coordinated interventions with the child’s biological parents.” MTFC for adolescence consists of individual placement with an intensely trained foster family providing “coordinated interventions in the home, with peers, [and] in educational settings.” Reports show that Multidimensional treatment has effective results in reducing depression, arrest rates, deviant peer affiliations, placement disruption, and pregnancy rates while having positive replication trials. Researchers have faced difficulty when it comes to accurately assessing what makes MTFC and other similar programs that involve multiple levels of intervention successful. It seems to remain in a "black box" scenario where it is unsure what aspect of the treatment plan is actually producing positive effects. Multiple peer reviewed research articles on foster care programs point out a lack of research effectively evaluating the outcomes of specific foster care programs,

Бала асырап алу

Асырап алу – балаға асырап алудың бір түрі, онда бала бастапқыда күтімге алынады, содан кейін асырап алуға беріледі. Балалардың күтімге алу себептері әртүрлі болуы мүмкін; соның ішінде, мемлекеттік органдардың балаларды зорлық-зомбылық салдарынан үйден алып тастауы да бар. Кейбір елдерде асырап алушылар асырап алу рәсімі аяқталғанша күтімші атанып, техникалық түрде күтімшілер болып саналады. АҚШ Денсаулық сақтау және әлеуметтік қызметтер департаментінің Балалар бюросы мәліметінше, 2010 жылы 408 425 бала күтімге алынған. Олардың 25 пайызының мақсаты – асырап алу еді. 2015 жылы 243 060 бала күтімнен шығып, олардың 22 пайызы асырап алынған. Бүкіл ел бойынша АҚШ күтім жүйесінде тұрақты отбасы күтіп отырған 100 мыңнан астам бала бар. Асырап алу балаға әсер етеді, соңғы зерттеулер жылы асырап алушылардың мейірімді қарым-қатынасы асырап алынған балалардың ішкі және сыртқы проблемаларын уақыт өте келе азайтатынын көрсетті.

Нәтижелері

Жас шақтарында бала күтіміне алынған жастар ересек өмірге көшуде қиындықтарға тап болады, әсіресе тұрақты тұрғын үй табуда, жұмысқа орналасуда, қаржылық жағдайды жақсартуда және білім алу мүмкіндіктерінде. Осы қиындықтардың себебі бала күтімі жүйесіндегі тұрақсыздық пен балалық шақтағы зорлық-зомбылық немесе қанағаттандырылмаған қажеттіліктер болуы мүмкін, бұл олардың өмірдегі маңызды өзгерістерге бейімделу қабілетіне әсер етеді. Бұл жағдай "бала күтімінен жезөкшелікке дейінгі жол" деп те аталады. 2012 жылы Лос-Анджелесте жасалған зерттеуде жезөкшелікпен ұсталған жасөспірімдердің 59% бала күтіміне алынған немесе бұрын алынған екені анықталды, бірақ бұл нәтижелердің жалпылама екендігі күмәндануда.