Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
4 ғасырдағы Қытайдың Сяньбэй тайпасы. Дуань тайпасы – Қытайдағы Он алты патшалық дәуірінде өмір сүрген Сяньбэй этносының бір бөлігі.
4th century Xianbei tribe of China
The Duan was a tribe of Xianbei ethnicity during the era of Sixteen Kingdoms in China.
Өмірбаян
Дуан тайпасының негізін салушы – Рилужуан (немесе Цзилужуан), Сианьбей тайпасынан шыққан, ол Кунугуан (庫辱官) деп аталатын Юян округіндегі Ухуань отбасына құл ретінде сатылған еді. Юян округінде ашаршылық болғанда, Кунугуан оны Ляоси округіне азық-түлік іздеуге жіберді, бірақ ол осы мүмкіндікті пайдаланып қашып құтылды. Ол жер аударылғандардың бір тобын жинап, Хан әулеті кезінде тастап кетілген Лингжи (令支, қазіргі Цяньань, Хэбэй) қаласында бекініс орнатып алды. Рилужуаннан кейін оның кіші інісі Цизхэн, ал одан кейін оның ұлы Дуан Вувучен басқарды. Батыс Цзинь әулеті тұсында тайпа 30 000 отбасыға дейін өсіп, 45 000-ға жуық атты әскерге ие болды. Тайпаның хан қытайларының Дуан тегін қабылдауының себебі әлі белгісіз.
The founder of the Duan tribe was Rilujuan (or Jiulujuan), a Xianbei who was sold as a slave to a Wuhuan family in Yuyang Commandery known as the Kunuguan (庫辱官). When a famine broke out in Yuyang, the Kunuguan sent him to Liaoxi Commandery to scour for food, but he instead took the opportunity to escape. He gathered a group of exiles and established a base in Lingzhi (令支, in present day Qian'an, Hebei), a city that had been abandoned during the Han dynasty. Rilujuan was succeeded by his younger brother Qizhen, who was then succeeded by his son, Duan Wuwuchen. By the Western Jin dynasty, the tribe had grown to have 30,000 families and around 45,000 cavalry soldiers under their wing. The reason the tribe adopted the Han Chinese surname Duan is unknown.
Ляоси герцогтігі (303338)
Сегіз ханзада соғысы кезінде Ю провинциясының инспекторы Ван Цзюнь өзінің мәртебесін нығайту үшін айналасындағы Сяньбэй және Ухуань тайпаларымен одақтасты. Ол Дуань Уученмен некелік одаққа келісіп, оның тайпасының әскери қызметі үшін оған «Ляоси герцогы» титулын және феодты ұсынды. Ван Цзюньнің көшпенді әскерлері азаматтық соғыстарда шешуші роль атқарды, Дуань 304 жылы Чэнду ханзадасы Сима Инге қарсы жеңіске жетуге көмектесті. Дуань тайпасы Ван Цзюньге Хан Чжаоның Сяньби мемлекетіне қарсы соғысында қолдау көрсетіп, Цзе әскербасы Ши Лемен күресті. Уучен шамамен 310 жылы қайтыс болды, оның орнын ұлы Дуань Жилужуань басты. 313 жылы келіссөздерден кейін Жилужуань Ван Цзюньбен байланысты үзіп, Ши Лемен келісімге келді және соғыстан шықты. 314 жылы Ван Цзюнь Ши Леден жеңіліске ұшырады, бірақ көп ұзамай Жилужуаньдың інісі Дуань Пиди, Цзиньге адал Дуань тайпасының бір бөлігін басқарып, Ван Цзюньдің бұрынғы астанасы Цзиченгті басып алды. Дуань тайпасы тиімді түрде екіге бөлінді, бірақ азаматтық соғыс 318 жылы Жилужуань қайтыс болғаннан кейін ғана басталды. Сол жылы Жилужуаньның туысы Дуань Мопей өзінің ағасы Дуань Шефученнен билікті тартып алып, тайпаны толық бақылау үшін Пидимен күресті. 321 жылы Пиди Ши Ледің Кейінгі Чжао мемлекеті тарапынан тұтқындалып, кейіннен өлтірілді, осылайша Мопей Дуань тайпасының жалғыз басшысы болды. Осы кезде Дуаньның Ляоси мемлекеті Юян әкімдігінен Ляо өзеніне дейін созылды. 325 жылы Мопей қайтыс болғаннан кейін оның інісі және мұрагері Дуань Я, астананы көшіруге тырысқаннан кейін оның туысы Дуань Ляо тарапынан тез құлатылды. Дуань Ляо билік құрған кезінде Ляодондағы бәсекелес Муронг Сяньбэй тайпасымен шайқасты, бірақ үнемі жеңіліске ұшырады. 338 жылы Муронг тайпасы, бұл кезде бұрынғы Янды құрған, Дуань тайпасын жою үшін Кейінгі Чжаомен одақтасты. Дуань Ляо жеңіліп, бұрынғы Янға бағынды, осылайша Дуаньның тәуелсіз мемлекеті құлады.
During the War of the Eight Princes, the Jin Inspector of You province, Wang Jun sought to secure his position by allying with the surrounding Xianbei and Wuhuan people. He entered a marriage alliance with Duan Wuwuchen, offering him a fiefdom as the "Duke of Liaoxi" in return for his tribe's military service. Wang Jun's barbarian auxiliaries were a deciding factor in the civil wars, with the Duan playing a role in his victory against the Prince of Chengdu, Sima Ying in 304. The Duan continued to support Wang Jun in his war against the Xiongnu state of Han Zhao, battling the Jie warlord, Shi Le with much success. Wuwuchen died in around 310, succeeded by his son, Duan Jilujuan. In 313, after some negotiations, Jilujuan agreed with Shi Le to break off relations with Wang Jun and withdraw from the conflict. Wang Jun was defeated by Shi Le in 314, but soon after, Jilujuan's brother, Duan Pidi, led a branch of the Duan loyal to Jin and seized control of Wang Jun's old capital in Jicheng. The Duan was effectively split into two, but civil war only broke out following the death of Jilujuan in 318. That year, Jilujuan's cousin, Duan Mopei, seized power from his uncle, Duan Shefuchen, and fought with Pidi over full control of the tribe. In 321, Pidi was captured and later killed by Shi Le's state of Later Zhao, making Mopei the sole leader of the Duan. At this point, the Duan's state of Liaoxi stretched from Yuyang Commandery to the Liao River. After Mopei died in 325, his brother and successor, Duan Ya was quickly overthrown by his cousin, Duan Liao after he attempted to move the capital. Throughout his reign, Duan Liao fought with the rival Murong Xianbei tribe in Liaodong, but suffered repeated losses. In 338, the Murong, who by now had established the Former Yan, allied with the Later Zhao to destroy the Duan. Duan Liao was defeated and surrendered to Former Yan, thus ending the Duan's independent state.
Кейінгі тарих
339 жылы Дуан Ляо көтеріліс жасағаны үшін өлтірілді, бірақ Дуан әулеті бұрынғы Ян мемлекеті мен оның ізінен келген Кейінгі Ян, Батыс Ян және Оңтүстік Ян мемлекеттерінде Дуан Юаньфей және Дуан Жифей сияқты әйелдерінің Муроң әулетіне үйленуі арқасында аналық туыс ретінде маңызды әулет болып қала берді. Дуан әулетінің басқа өкілдері Кейінгі Чжаоға қашып, генералдар болды, олардың ең танымалдары – Дуан Лан мен Дуан Цин. Кейінгі Чжао мемлекеті құлаған кезде Дуан Ланның ұлы Дуан Кан 350 жылы Шандоңда қысқа ғана өмір сүрген Дуан Ци мемлекетін құрды, ал Дуан Цин 352 жылы өзін Чжао императоры деп жариялады. Бірақ, екеуі де ақырында бұрынғы Ян мемлекеті тарапынан тұтқындалып, жазаланды.
While Duan Liao was killed for rebelling in 339, the Duan remained a prominent family within the Former Yan and their successors states of Later Yan, Western Yan and Southern Yan as maternal relatives due to a number of their women such as Duan Yuanfei and Duan Jifei marrying into the Murong family. Other Duan members fled to Later Zhao where they became generals, most notably Duan Lan and Duan Qin. During the collapse of the Later Zhao, Duan Lan's son, Duan Kan, founded the short lived Duan Qi state in Shandong in 350, while Duan Qin declared himself the Emperor of Zhao in 352. However, both were eventually captured and executed by the Former Yan.
Тіл
Шимунек дуан тілін "серби" (яғни, моңғол тобына жақын) тілі деп жіктемелейді. Шимунектің "серби" тілдік тармағына тагбах, туюхун және хитан тілдері де кіреді.
Shimunek classifies Duan as a "Serbi" (i. e., para Mongolic) language. Shimunek's "Serbi" linguistic branch also includes Taghbach, Tuyuhun, and Khitan.