Кіріспе

Роберто Кальви (1920–1982) – итальяндық банкир, баспасөз оны Киелі Тақтың істерімен тығыз байланысы болғандықтан "Құдайдың банкирі" деп атады. Ол Милан қаласында туған және Италияның ең ірі саяси дауларының біріне ұласқан Banco Ambrosiano банктерінің төрағасы болды. 1982 жылғы маусымда Лондонда дарға асылып өлген Кальвидің өлімі әлі де дау тудырып, екі сот сарапшысының сараптамасы мен тәуелсіз тергеуден кейін кісі өлтіру деп танылды. 2007 жылғы маусымда Роберто Кальвиді өлтіруге қатысқан деген айыппен Римде бес адам ақталды. Көпшілік оның өлімін Ватикан банкінің, Сицилия мафиясының және Continental Freemasonry ложасы Propaganda Due-дің жемқорлыққа бой алған шенеушілерімен байланыстырып қарастырады.

Өмір және мансап

Роберто Кальвидің әкесі Banca Commerciale Italiana банкінің басқарушысы болған. Кальви Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін осы банкке жұмысқа түсті, бірақ 1947 жылы Италияның екінші ірі банкі болған Banco Ambrosiano-ға ауысты. 1952 жылы үйленді және екі баласы болды. Ұзақ уақыт өткен соң, ол Banco Ambrosiano банкінің жетекші тұлғасы, кейін президенті болған Карло Алессандро Канезидің жеке көмекшісіне айналды. Кальви 1971 жылы банктің бас директоры, ал 1975 жылы төрағасы болды.

Банко Амброзиано туралы аңыз

1978 жылы Италия Банкі Banco Ambrosiano туралы есеп дайындады, онда бірнеше миллиард лира заңсыз жолмен экспортталғаны анықталды, бұл қылмыстық тергеулерге әкелді. Кальви 1981 жылы сотталып, төрт жылға шартты жаза алды және Италияның валюта заңдарын бұза отырып, елден 27 миллион АҚШ долларын шығарғаны үшін 19,8 миллион АҚШ долларына айып салынды. Ол апелляцияға дейін кепілмен босатылып, банктегі лауазымын сақтап қалды. Түрмеде отырған қысқа мерзімінде Кальви өзін-өзі өлтіруге әрекеттенді. Оның отбасы оның басқалардың ықпалында болғанын және оған тағылған қылмыстарда кінәсіз екенін мәлімдейді. Кальвидің Banco Ambrosiano-дағы қызметіне байланысты туған дау 1974 жылғы оқиғаға ұқсас болды, онда қаржыгер Микеле Синдонаға тиесілі Franklin National Bank банкротқа ұшырағаннан кейін Ватикан шамамен 30 миллион АҚШ долларын жоғалтты. Жаман несиелер мен шетел валюта операциялары банктың құлауына себеп болды. Синдона цианид қосылған кофе ішкеннен кейін түрмеде қайтыс болды. Кальви 1982 жылдың 5 маусымында, Banco Ambrosiano құлауына екі апта қалғанда, Рим Папасы Иоанн Павел II-ге ескерту хат жазып, мұндай оқиға "ұғымсыз ауқымдағы апатты тудырады, онда Шіркеу ең ауыр зардап көреді" деді. Бұл хаттар банктің және Ватиканның жоғары лауазымды өкілдері арасында заңсыз операциялар туралы ақпараттың кеңінен таралғанын растады. Banco Ambrosiano 1982 жылдың маусымында 700 миллионнан 1,5 миллиард АҚШ долларына жететін қарыздар анықталғаннан кейін құлады. Ақшаның көп бөлігі Banco Ambrosiano акцияларына ие Ватикан Банкі арқылы аударылған. 1984 жылы Ватикан Банкі Banco Ambrosiano-ның 120 кредиторына банктың құлауына "моральдық жауапкершілікті мойындау" ретінде 224 миллион АҚШ долларын төлеуге келісті. Ватикан Банкінің осы скандалға тікелей қатысы бар-жоғы ешқашан расталмады, себебі сотқа шақырылған хаттарда тиісті дәлелдер табылған жоқ, олар тек Кальвидің Ватиканның діни мақсаттарын үнемі қолдағанын көрсетті. Кальви қаржылық қылмыс жасады, ал Шіркеутің басқа қатысы болғанына ешқандай дәлел жоқ болғандықтан, Ватиканға иммунитет берілді.

Өлім

Кальви 1982 жылғы 10 маусымда Римдегі пәтерінен жоғалып кетті, ол жалған паспортпен елден Джан Роберто Кальвини деген атпен қашып шықты. Одан кейін ол жеке ұшақпен Цюрих арқылы Лондонға ұшты. 18 маусымда сағат 7:30-да Лондонның Блэкфрайрс көпірінен өтіп бара жатқан пошта қызметкері Кальвидің денесінің астындағы мұражайлық құрылысқа ілінгенін байқады. Кальвидің қалтасында бес кірпіш және үш түрлі валютада шамамен 14 000 АҚШ доллары болды. Кальви Лицио Геллидің заңсыз масондық ложасы «Propaganda Due» (P2) мүшесі болды, олар өздерін «frati neri» немесе «қара монахтар» деп атады. Бұл кейбір орталарда Кальвидің «Blackfriars» сөзімен байланысты символизмге байланысты масондық ескерту ретінде өлтірілген деген болжамға әкелді. Кальвидің өліміне қатысты осы аспект оның өлтірілгендігі туралы теорияның негізгі фокусы болды және оқиғаның Джузеппе Феррараның фильмдегі қайта құрылымындағы оқиғалардың нұсқасы осыған сәйкес келеді. 2003 жылдың қыркүйегінде Лондон полициясы қылмыстық іс ретінде тергеуді қайта бастарды. Содан кейін Кальвидің өлімінен біршама бұрын Челси Клаустерс ауданындағы пәтерде тұрғанына қатысты қосымша мәліметтер пайда болды. Серджио Вачкари сол пәтерде тұрған ұсақ-түйек есірткі сатушысы еді, ол П2 ложасының мүшелерінің аттары көрсетілген масондық құжаттарымен бірге өлтірілген күйде табылған. Кальви мен Вачкаридің екеуінің де киімдеріне кірпіштер тығылған, бұл екі өлімнің байланысын көрсетеді және Кальвидің ложамен байланысын растайды. Кальвидің өмірі «Unione Italiana» компаниясымен 10 миллион АҚШ долларына сақтандырылған. Оның отбасының төлем алуға жасаған әрекеттері сот процесіне әкелді (Fisher v Unione Italiana [1998] CLC 682). 2002 жылғы сараптамалық қорытынды Кальвинің өлтірілгенін растады және полис ақыры төленді, бірақ соманың шамамен жартысы Кальви отбасының кредиторларына төленді, олар оның өлімінің себебін анықтауға тырысқан кезде елеулі шығындарға ұшырады.

Джузеппе Кало мен Лицио Геллиге қатысты айыптау

1991 жылдың шілдесінде сицилиялық мафияның пентитосы Франческо Марино Манноя Роберто Кальви келісімшарт бойынша өлтірудің құрбаны болғанын, себебі ол Banco Ambrosiano банк төңкерілген кезде жоғары лауазымды мафия басшыларына тиесілі ақшаны жоғалтты деп мәлімдеді. Маннояның сөзінше, өлтіруші – сол кезде Лондонда тұратын мафиоза Франческо Ди Карло, ол Джузеппе Кало мен «Пропаганда Дуэ» ложасының шебері Лицио Геллидің бұйрығымен әрекет еткен. Ди Карло 1996 жылдың маусымында куәгер ретінде көрсету кезінде өзінің өлтіруге қатысы болмағанын жоққа шығарды, бірақ Кало оны бұл қылмысқа итермелегенін мойындады. Ди Карлоның айтуынша, өлтірушілер Вачкари мен Винченцо Касильо болды, олар Неапольден шыққан Каморра ұйымының мүшелері еді және екеуі де кейіннен өлтірілді. Гелли P2 ложасының басшысы болды және 2005 жылдың 19 шілдесінде Роберто Кальвиді өлтіруге тапсырыс бергендігі айыпталғаны туралы ресми хабарлама алды, бұл айыптамаға Кало, Диотальеви, Флавио Карбони және Карбонидің австриялық достасы Мануэла Клейнциг де тартылды. Қалған төрт күдікті сәуір айында кісі өлтіру қылмысы бойынша айыпталды. Айыптау құжатына сәйкес, бесік Кальвиді «П2 ложасына немесе Діни жұмыстар институтына (Ватикан банкі) қатысы бар саяси және мемлекеттік қолдаушыларына қарсы шантаж жасаудан немесе олармен бірге ірі сомадағы инвестициялар мен қаржыландыруды басқарудан алдын алу үшін» өлтіруге бұйрық берді, оның ішінде Коза Нострадан және мемлекеттік органдардан түскен қаражат та болды. Алайда, 2005 жылдың қазан айында басталған сот процесінде Геллидің аты-жөні соңғы айыптамада көрсетілмеді.

Италиядағы сынақтар

2005 жылы Кальвидің өлімін тергеген итальяндық судьялар куәгерлерді сұрау үшін Лондонға барды. Олар бас инспектор Тревор Смитпен ынтымақтастықпен жұмыс істеді, ол өзінің ісін Кац ұсынған дәлелдерге негіздеді. Смит Кальви ісінде жалған куәлік берген деп айыпталған Ұлыбританияның куәсін тұтқындауға қол жеткізді. 2007 жылдың 6 маусымында бесеуі де Кальвиді өлтіргенінен ақталды. Төраға Марио Лусио д'Андрия 20 айға созылған дәлелдерді тыңдағаннан кейін «жеткіліксіз дәлелдер» болғандықтан айыптауды жоққа шығарды. Сот Кальвидің өлімін суицид емес, кісі өлтіру деп шешті. Қорғау Кальвиді өлтіруге мүдделі адамдар көп болғанын айтты, олардың ішінде Ватикан шенеуніктері мен оның үнсіздігін қамтамасыз етуді көздеген мафия өкілдері де бар еді. Сот процесін қадағалаған заңгерлер прокурорлардың Кальвидің өлімінен бері өткен 25 жылдық уақыттың салдарынан нақты дәлелдер ұсынуда қиындыққа тап болғанын айтты. Сонымен қатар, маңызды куәгерлер куәлік беруге келмей, іздеуге келмейтін немесе қайтыс болған. Прокуратура Мануэла Клейнзигтің кінәсін жоққа шығаруды сұрады, оған қарсы жеткіліксіз дәлелдер бар екенін мәлімдеді, бірақ төрт ер адамға өмір бойына бас бостандығынан айыру жазасын талап етті. Кац мафияның осы қылмысты жасағаны «әлдебір дұрыс» болуы мүмкін екенін айтты, бірақ қылмысқа күдік танылған қылмыскерлердің көпшілігі қайтыс болған немесе жоғалып кеткен. Сот шешімі мәселені аяқтаған жоқ, себебі Римдегі прокуратура 2007 жылдың маусымында Гелли және басқаларды қамтитын екінші тергеуді бастады. 2009 жылдың мамырында прокуратура Геллиге қарсы қозғалған істі тоқтатты. Соттың пікірінше, Геллидің қылмысты жоспарлауға және орындауға қатысқанын дәлелдеуге жеткіліксіз дәлелдер болды. 2010 жылдың 7 мамырында Апелляциялық сот Кало, Карбони және Диотальевидің ақталуын растады. Прокурор Лука Тескароли «Кальви екінші рет өлтірілді» деп мәлімдеді. 2011 жылдың 18 қарашасында Кассациялық сот ақталу үкімін бекітті. Кало қазіргі таңдағыда мафиямен байланысты емес қылмыстар бойынша өмір бойына бас бостандығынан айырылған. 1983 жылғы PBS Frontline құжалық фильмі «God's Banker» Кальвидің Ватикан мен P2-мен байланысын зерттеді және оның өлімі шынымен суицид болды ма деген сұрақ қойды. Оның өліміне байланысты оқиғалар 2001 жылы «I Banchieri di Dio Il Caso Calvi» (Құдайдың банкирлері Кальви ісі) көркем фильміне түсірілді. «Құда әкесі» үшінші бөлімінде Кальвидің өте фантастикалық бейнесі Фредерик Кейнсиг кейіпкері ретінде бейнеленген. 1990 жылы The Comic Strip Presents Кальвидің тарихының пародиалық нұсқасын «Spaghetti Hoops» деген атаумен шығарды, режиссерлігін Питер Ричардсон жасады, ал сценарийін ол және Пит Риченс бірлесіп жазды. Variety журналы 1991 жылғы «Папа өлсін» комедиялық фильмін «Роберто Кальви банктік жанжалына сәл негізделген» деп сипаттады. 2009 жылғы «Доктор Парнас қиялы» фильмінде Тони кейіпкері Blackfriars көпірінің астында тірідей ілініп тұр, режиссер Терри Гиллиам бұл бейнені «Роберто Кальвиге арналған құрмет» деп атады. Кальви 2008 жылғы итальяндық «Il divo» фильмінде, бұрынғы итальян премьер-министрі Джулио Андреоттидің өмірбаянында пайда болады.