Кіріспе

Америкалық корнетист және джаздың негізін қалаушы (1877–1931)

Чарльз Джозеф "Бадди" Болден (6 қыркүйек 1877 – 4 қараша 1931) – американдық корнетист, замандастары оны Жаңа Орлеан стиліндегі рэгтайм музыкасының, немесе "жасс" деп аталған, кейін джаз деп танылған дамуындағы маңызды тұлға деп есептеген.

Балалық шақ

Болден дүниеге келген кезде оның әкесі Уэстмор Болден, Баддидің әкесінің әкесі Густавус Болденнің бұрынғы қожайыны Уильям Уокердің жүргізушісі болып жұмыс істеді, Густавус Болден 1866 жылы қайтыс болған еді. Оның анасы Элис (Харрис туған) 1873 жылдың 14 тамызында Уэстморға тұрмысқа шыққанда 18 жаста болды. Вестмор Болден сол кезде шамамен 25 жаста болды, себебі деректерде 1866 жылдың тамызында ол 19 жаста болғаны көрсетілген. Бадди алты жасқа келгенде әкесі қайтыс болды, содан кейін ол анасымен және басқа да туыстарымен бірге өмір сүрді. Сол дәуірдегі жазбаларда отбасының тегі Болен, Болдинг, Болдан және Болден деп әртүрлі жазылған, бұл зерттеуді қиындатады. Бадди, мүмкін, Нью-Орлеандағы Фиск мектебіне барган болуы мүмкін, бірақ бұл туралы нақты деректер жоқ, себебі осы және басқа да жергілікті мектептердің ерте жазбалары сақталмаған.

Музыкалық мансап

Болден "Король" Болден (жаз патшалығына қараңыз) деп аталды, ал оның тобы шамамен 1900 жылдан 1907 жылға дейін Нью-Орлеандағы өркендеу шегіне жетті. Ол өзінің күшті дыбысымен және импровизациялау шеберлігімен танымал болды, ал оның стилі жас музыканттарға үлкен әсер етті. Болденнің тромбонисі Вилли Корниш, басқалармен бірге, Болден тобымен фонограф цилиндріне жазбалар жасағанын еске алды, бірақ олардың бірі де сақталмаған. Көптеген ерте джаз музыканттары Болденді және оның әріптестерін джаздың пайда болуына себепкер деп есептеді, бірақ бұл термин Болден музыкалық қызметін тоқтатқаннан кейін ғана кеңінен қолданысқа енді. Бір жазушы Болденді джаздың әкесі деп атады. Ол рагтаймның еркін, импровизацияланған нұсқасын жасап, оған блюзді қосты, осылайша құрметке ие болды; Болденнің тобы блюзді латуль аспаптарымен орындаған алғашқылардың бірі болды. Ол сондай-ақ қала сыртындағы афроамерикандық баптист шіркеулерінде естіген рухани музыкадан да идеялар алды. Болден басқа корнетистердің үлгісін қайталамай, естігенін "құлағымен" ойнап, өз аспабына бейімдеді. Осылайша ол рагтайм, қара нәсілділердің рухани музыкасы, марш-банд музыкасы және ауылдық блюздің ерекше және жаңа қоспасын жасады. Ол сол кездегі Нью-Орлеан би тобының құрамын блюзді жақсырақ орындау үшін өзгертті: ішекті аспаптар ырғақ бөлімін құрады, ал алдыңғы қатардағы аспаптар – кларнет, тромбон және Болденнің корнеті болды. Болден өзінің қуатты, қатты, "толық ашық" ойнау стилімен танымал болды. Бұл марш-банд ырғағындағы маңызды ритмикалық жаңалық болды, ол ерте джазға жеке импровизациялауға көбірек мүмкіндік берді. Уинтон Марсалис түсіндіргендей, "үлкен төрттік" (төменде) – бұл стандартты би ырғағынан ауытқыған алғашқы синкоптық бас барабан үлгісі. "Үлкен төрттіктің" екінші жартысы – Сахарадан оңтүстік Африканың музыкалық дәстүрлерінен пайда болған, әдетте "гамбон" ырғағы деп аталатын үлгі.

Дене және ақыл-ойдың нашарлауы

Болден 1907 жылы 30 жасында алкогольдік психоздың жедел түріне ұшырады. Оған деменция преэкокс (қазіргі шизофрения) диагнозы қойылып, Луизиана штатының Джексон қаласындағы психиатриялық ауруханасына жатқызылды, және ол өмірінің соңына дейін сол жерде болды. Жақында жасалған зерттеулер Болденнің, шын мәнінде, пеллаграға шалдыққан болуы мүмкін екенін көрсетті, бұл витамин тапшылығы халықтың кедей және афроамерикалық топтары арасында кең таралған, және 1907 жылы АҚШ-тың оңтүстігін қамтыған. Оның 4 қарашада 1931 жылы қайтыс болуының себебі, өлім туралы куәлігінде көрсетілгендей, церебральдық артериосклероз болды.

Жеке өмір

1895–1896 жылдары Болден Харриет "Хэтти" Оливермен қарым-қатынас бастады, ол одан бірнеше жас үлкен және сол ауданда тұрды. Олардың қарым-қатынасы қысқа ғана болды, және олар ешқашан үйленбесе де, ол 1897 жылдың 2 мамырында Чарльз Джозеф Болден кішіні дүниеге әкелді.

Кейінгі өмірі мен аңызы

Болден туралы көптеген бірінші қолынан айтылған ауызша тарих бар болғанымен, оның өміріне қатысты деректер әдемі мифтердің арасында жоғалып барады. Оның шаштараз болғаны немесе "Крикет" деп аталатын сенсациялық газет шығарғаны туралы әңгімелер ондаған жылдар бұрын жоққа шығарылған болатын, бірақ соған қарамастан басылымдарда қайта-қайта жарияланып келеді.

Музыка

Дьюк Эллингтон 1957 жылы "Драм – әйел" атты музыкалық туындысымен Болденге құрмет көрсетті. Труба партиясын Кларк Терри орындады. Болден тобының "Funky Butt" әуені, көбінесе "Buddy Bolden's Blues" деп танылады, себебі ол алғаш рет Jelly Roll Morton осы атпен жазған, сондай-ақ "I Thought I Heard Buddy Bolden Say" деген атаумен де белгілі. Бұл әнді жүздеген орындаушылар орындаған, олардың ішінде Доктор Джон өзінің "Goin' Back to New Orleans" альбомында, ал Хью Лори – "Let Them Talk" альбомында орындады. "Эй, Бадди Болден" Нина Симонның "Эллингтон ән айтады" альбомындағы ән. Уинтон Марсалис Болден туралы әңгімелемеде айтады және "Buddy Bolden" әнін "Live at the Village Vanguard" альбомында орындайды. Buddyprisen, немесе Buddy Award – норвегиялық джаз музыканттарына берілетін ең маңызды сыйлық. "Hop Along" тобы Болденге арнап "Buddy in the Parade" әнін жазды. Малахи Томпсон 1995 жылы Бадди Болденнің "Раг" әнін жазды.

Көркем әдебиет

Болден өзінің есімімен көптеген көркем кейіпкерлерді шабыттандырды. Канадалық автор Майкл Ондаатье "Қырғыннан өту" романын жазды, онда Бадди Болден кейіпкері бар, ол кейбір жағынан Болденге ұқсаса да, басқа жағынан оның туралы белгілі мәліметтерге қасақана қарсы келеді. Бадди Болден кейіпкері Питер Дж. Хектің "Коннектикут янкисі қылмыстық сотта" (1996) романында Сэмюэл Клеменске кісі өлтіру ісін шешуге көмектеседі. Ол Луи Майстростың "Қопап салу дыбысы" романындағы маңызды кейіпкер, онда Болденнің корнетін ойнап жатқан көптеген сахналар бейнеленген. Канадалық жазушы Кристин Велдон автордың мұрағаттық зерттеулеріне негізделген "Кид Стерлинг" (2021) романын жазды, ол Бадди Болденнің өмірі мен тұлғасына арналған. Николас Кристофердің "Тайгер Раг" (2013) тарихи ойдан шығарылған романы Болденнің тобының восковой цилиндрге жазған үнінің аңызы мен салдары, сондай-ақ Болденнің кейінгі өміріне арналған.

Драмалар мен фильмдер

Болден Август Уилсонның "Жеті гитара" пьесасында кездеседі. Уилсонның драмасында Король Хедли атты кейіпкер бар, оның әкесі оған Король Бадди Болденнің құрметіне осы атты қойған. Король Хедли үнемі "Бадди Болденнің айтқанын естідім деп ойладым" деп әндейді және Болден оған плантация сатып алуға ақша әкеледі деп сеніп жүреді. 2019 жылы Болден туралы, мифтік элементтері бар, "Болден!" атты тамыр фильмі жарық көрді. Оның сценарийін жазып, режиссерлік жұмысын Дэн Прицкер атқарды. Болден рөлін Гэри Карр сомдады. 1980 жылдары Майкл Ондаатьедің "Қырғыннан өту" романының сахналық бейімделуі Гарвардтың "Хэсти Пудинг" театрында қойылды. Музыкасын Стивен Провайзер жазды, ал қойылымды Тим Макдоноу сахналады. 2011 жылы Миннеаполистегі Interact Theater "Hot Jazz at da Funky Butt" атты жаңа музыкалық жобасын ұсынды, онда Бадди Болден басты рөлде болды. Музыка мен ән сөздерін Аарон Габриэль жазды, ал жобаға Нью-Орлеан музыканттары Зена Мозес, Юджин Хардинг және Джереми Фиппс қатысты. 2018 жылы Interact Theater Minneapolis, MN-дегі Гатри театрында "Hot Funky Butt Jazz" деп аталған қойылымның тұсаукесерін өткізді. "Dat's How Da Music Do Ya" әнінде "Buddy Bolden Blues" әнінен үзінді пайдаланылды. 2017 жылы британдық тәжірибелі кинорежиссер Джон Акомфрах Огден және Нэшер мұражайларының тапсырысы бойынша "Precarity" атты үш каналды бейне инсталляциясын жасады, ол Бадди Болденнің өміріне байланысты тақырыптарды зерттейді.