Жеміма Уілкінсон: Әлемдік Дос және оның ізбасарлары тарихы

Кіріспе

Американдық уағызшы (1752–1819)

Жалпыға ортақ дос (туған Джемима Уилкинсон; 29 қараша 1752 – 1 шілде 1819) – квакер ата-анасының отбасында Камберленд, Род-Айленд штатында дүниеге келген американдық уағызшы. 1776 жылы ауыр сырқаттан кейін Дос қайтыс болғанын және жынысы жоқ евангелист ретінде қайта тірілгенін мәлімдеді, содан кейін өзінің туған атын және жынысқа қатысты есімдіктерін пайдаланудан бас тартты. Андрогин киім киіп, Дос Солтүстік-Шығыс АҚШ-та уағыз айтып, көптеген ізбасарларын жинады, олар Жалпыға ортақ Достар Қоғамын құрды. Достың діни көзқарастары көбінесе квакерлердің діни көзқарастарымен ұқсас болды. Дос еркін ерікке баса мән берді, құлдыққа қарсы болды және жыныстық қанағаттан бас тартуды қолдады. Жалпыға ортақ Достар Қоғамының ең белсенді мүшелері үйлерінде және қоғамда жетекші рөлдерді атқарған үйленбеген әйелдер тобы болды. 1790 жылдары Қоғам мүшелері Батыс Нью-Йоркте жер сатып алып, Пенн Ян қаласының жанында Иерусалим қаласын құрды. Жалпыға ортақ Достар Қоғамы 1860 жылдары таратылды. Көптеген жазушылар Досты әйел ретінде бейнеледі, манипулятор немесе әйелдер құқығының алға басушысы деп сипаттады; ал басқалары Досты трансгендер немесе гендерлік емес тұлға және транс тарихының маңызды өкілі деп қарастырды.

Ерте өмір

Уилкинсон, кейіннен қоғамдық әмбебап дос атанған, 1752 жылғы 29 қарашада Род-Айленд штатының Камберленд қаласында Эми (немесе Амей, туған тегі Уиппл) мен Еремия Уилкинсонның сегізінші баласы ретінде дүниеге келді. Осылайша, оның отбасы Америкаға қоныс аударған төртінші буын болды. Балаға Киелі кітаптағы Айудың қыздарының бірінің құрметіне Йемима деген есім қойылды. Уилкинсонның әкесінің әкесі, Лоренс Уилкинсон, шамамен 1650 жылы Англиядан көшіп келген және отарлық үкіметте белсенді болған Карл I әскерінде офицер болған. Еремия Уилкинсон колонияның көп жылдық губернаторы және Тәуелсіздік декларациясына қол қойған Стивен Хопкинстің туысы еді. Еремия Смитфилд жиналыс үйінде Достар қоғамымен (квакерлер) дәстүрлі құлшылықпен айналысқан. Алғашқы өмірбаян жазушы Дэвид Хадсон Эмидің де көп жылдар бойы Қоғам мүшесі болғанын айтады, бірақ кейінгі өмірбаян жазушы Герберт Уизби мұны растайтын ешқандай дәлел таппайды, алайда Мұса Браунның баланың Еремияның Қоғамға қатысының нәтижесінде "осылай туылғанын" айтқанын келтіреді. Эми Уилкинсон 1764 жылы, он екінші баласын дүниеге келтіргеннен кейін, 12 немесе 13 жасында қайтыс болды. Уилкинсонның қара шашы мен көзі әдемі болды, және ол ерте жасынан-ақ күшті және денелі еді. Оқуға құштар Уилкинсон Киелі кітаптың ұзақ үзінділерін және квакерлердің маңызды мәтіндерін жатқа айта алды. Уилкинсонның қарындасы Пейшенс заңсыз бала туғандықтан бірдей уақытта Қоғамнан қуылды; ағалары Стивен мен Йефта 1776 жылдың мамыр айында бейбітшіл Қоғамнан әскери қызметке дайындық жасағандықтары үшін шығарылды. Осы отбасылық дау-дамағдарлықтар мен Америка Тәуелсіздік соғысының кең ауқымды жағдайлары арасында, Жаңа Нұр баптистеріне көңілі толмаған және бағытталған квакерлер тарапынан қабылданбаған Уилкинсон 1776 жылы көптеген стресстерге тап болды.

Халықтың досы болу

1776 жылдың қазан айында Уилкинсон эпидемиялық ауруға, көбінесе тифке шалдықты. Ол төсекке жатып, қатты қызбадан жақын арада өлімге сыймады. Болашақ уағыздаушының отбасы алты шақырым қашықтықтағы Атлеборо қаласынан дәрігер шақырып, көршілері түнде оның басынан табылмады. Бірнеше күннен кейін қызбасы түсті. Кейіннен «Дос» атты жазба Уилкинсонның қайтыс болғанын, екі бас періште арқылы Құдайдан аян алғанын хабарлады. Олар «Сен үшін және барлық адамдар үшін мәңгілік даңқтың көптеген үйлерінде орын бар, орын бар, орын бар» деп жариялады. «Дос» одан әрі Уилкинсонның жаны көкке көтерілгенін, ал денесі Құдайдың сөзін уағыздауға арналған жаңа рухпен қайта тірілгенін айтты, ол «Жалпыға ортақ Дос» екенін, осы атты Ишая 62:2 аяттарындағыдай «Құдайдың аузынан шыққан жаңа есім» деп сипаттады. Бұл есім Достар қоғамының қауымдастықтан қауымдастыққа уағыздау үшін саяхаттайтын мүшелеріне берген «Халық Достары» деген атауын білдірді. 18 және 19 ғасырларда кейбір жазушылар Уилкинсонның ауру кезінде қысқа уақытқа қайтыс болғанын немесе тіпті ұзақ уақытқа мәйіттен қайта тірілгенін айтты, ал басқалары бүкіл аурудың жалған екенін мәлімдеді. Дәрігер мен басқа куәгерлердің айтуынша, ауруы шын болған, бірақ олардың ешқайсысы Уилкинсонның өлгенін айтпады. Осыдан кейін Дос «Джемима Уилкинсон» деп атауға бас тартты, оны қолдануды талап еткендерді елемеді немесе сөкіді. Хадсонның айтуынша, қонақтар оның есімін сұрағанда, Дос Лұқа 23:3-ті («сен айтасың») келтірді. Ол өзін ер немесе әйел деп таныстырмады, ал басқалар оны «ол» деп атады. Біреу Достың ер ме, әйел ме екенін сұрағанда, уағыздаушы «Мен – Менмін» деп жауап берді. Дос андрогин немесе еркек сияқты киінген, ұзын, кең дін қызметкерлерінің киімдерін, көбінесе қара түсті, ал ақ немесе қызғылт түстес шапан немесе галстук мойнына таққан, сол кездегі ерлер сияқты. Ол үй ішінде, сол замандағы әйелдер сияқты, шашын қақпақпен жаппады, ал сыртта квакерлер киетін кең жиекті, төмен қақпақты бобёр шапқыларын киді. Достың «әйелдік-еркектік дауысы» туралы пікірлер әртүрлі болды; кейбір тыңдаушылар оны «ашық және үйлесімді» деп сипаттады немесе уағыздаушының «жеңіл және оңай» сөйлегенін айтты, «ашық, бірақ сәнсіз»; ал басқалары оны «қаңқалы және шулы» немесе «жақыр, жер бетінен тыс және қабірлік» деп сипаттады. Дос оңай, еркін және қарапайым қозғалыс жасады деп айтылды және Езра Стайлз оны «қадірлі, сымбатты және салмақты» деп сипаттады.

In October 1776 Wilkinson contracted an epidemic disease, most likely typhus, and was bedridden and near death with a high fever. The future preacher's family summoned a doctor from Attleboro, six miles away, and neighbors kept up a death watch at night. The fever broke after several days. The Friend later reported that Wilkinson had died, receiving revelations from God through two archangels who proclaimed there was "Room, Room, Room, in the many Mansions of eternal glory for Thee and for everyone". The Friend further said that Wilkinson's soul had ascended to heaven and the body had been reanimated with a new spirit charged by God with preaching his word, that of the "Publick Universal Friend", describing that name in the words of Isaiah 62:2 as "a new name which the mouth of the Lord hath named". The name referenced the designation the Society of Friends used for members who traveled from community to community to preach, "Public Friends". In the 18th and 19th centuries, some writers said that Wilkinson did briefly die during the illness, or even was dead for an extended time before rising dramatically from a coffin, while others suggested that the entire illness was feigned. Accounts by the doctor and other witnesses state that the illness was real, but none of them say that Wilkinson died. From that time on, the Friend refused to answer to "Jemima Wilkinson", ignoring or chastising those who insisted on using it. Hudson says that when visitors asked if it was the name of the person they were addressing, the Friend simply quoted Luke 23:3 ("thou sayest it"). Identifying as neither male nor female, while others used he. When someone asked if the Friend was male or female, the preacher replied "I am that I am",

The Friend dressed in a manner perceived to be either androgynous or masculine, in long, loose clerical robes which were most often black, and wore a white or purple kerchief or cravat around the neck like men of the time. The preacher did not wear a hair cap indoors, like women of the era, and outdoors wore broad brimmed, low crowned beaver hats of a style worn by Quaker men. Accounts of the Friend's "feminine masculine tone of voice" varied; some hearers described it as "clear and harmonious", or said the preacher spoke "with ease and facility", "clearly, though without elegance"; others described it as "grum and shrill", or like a "kind of croak, unearthly and sepulchral". The Friend was said to move easily, freely, and modestly, and was described by Ezra Stiles as "decent & graceful & grave".

Сенімдер, уағыздау және Дүниежүзілік достар қоғамы

Дос Ағамыз Стивен және Дебора, Элизабет, Марси және Пейсенс сестермен бірге, Достар қоғамынан бас тартылған Род-Айленд, Коннектикут, Массачусетс және Пенсильвания аймалдарын аралап уағыздауды бастады. Бастапқыда, Жалпыға Ортақ Дос адамдардың күнәларына өкініп, жақын арада болатын Сот Күнінен бұрын құтқарылу керектігін уағыздады. Әбнер Браунэллдің айтуынша, уағыздаушы Аян кітабындағы кейбір пайғамбарлықтардың орындалуы 1780 жылдың сәуірінде басталады деп болжаған, бұл Универсалды Достың уағыздауды бастағаннан кейін 42 ай өткен соң болады, ал 1780 жылдың мамырындағы Жаңа Англияның қараңғы күнін осы болжамның орындалуы ретінде түсіндірген. Бір газетте жарияланғандай, кейінірек ізбасарлары Сара Ричардс және Джеймс Паркер өздерін Аян кітабындағы екі куәгер деп санағандықтан, біраз уақыт бойы азалы киім киген. Дос ғибадат кездесулеріне Киелі кітапты алып бармады, ол кездесулер бастапқыда ашық ауада немесе қарызға алынған үйлерде өткізілді, бірақ жазбалардан ұзақ бөлімдерді жадынан уағыздады. Осы ізбасарлардың арасында әйелдер мен еркектердің саны шамамен тең болды, олардың көп бөлігі 40 жасқа дейін болған. Көптегендер квакер ортасынан шыққан, бірақ квакерлер Доспен кездесуге келген мүшелерін сынап, тәртіпке шақырды. Шын мәнінде, Достар қоғамы Достың өзінен бас тартып, Уильям Сэверидің «көкіректілік және өзін басқалардан ерекшелендіруге ұмтылу» пікірін мақұлдамады, бұл квакерлердің көпшілігінің іліміне ұқсас еді. 1788 жылы Досты тыңдаған бір адам: «Жалпы есептен мен доктринада бірдеңе естіймін деп күткенмін, бірақ олай емес, шын мәнінде мен негізгі квакер шіркеулеріндегі уағыздаушылардың арасында кең таралған нәрседен басқа ештеңе естімедім» деді. Достың теологиясы негізгі квакерлердің теологиясына соншалықты ұқсас болғандықтан, уағыздаушымен байланысты екі жарияланған еңбектің бірі Исаак Пеннингтонның еңбектерінің плагиаты болды, өйткені Абнер Браунэллдің айтуынша, Дос пікірлері Универсалды Достың атынан қайта жарияланса, көбірек резонанс тудырады деп ойлады. Универсалды Достар да Достар қоғамы сияқты тіл қолданды, жалғыз «сен» деген сөздің орнына «сен» және «саған» сөздерін пайдаланды. Дос адамдарды құлдықта ұстап отырғандарды оларды босатуға көндірді. Универсалды Достар қауымының бірнеше мүшесі қара нәсілді болды және олар босату қағаздарына куәгер болды. Дос барлық адамдарға кішіпейілділік пен қонақжайлылық туралы уағыздады, діни кездесулерді жұртшылыққа ашық ұстады және қонақтарды, соның ішінде тек қызығушылықтан келгендерді және жергілікті халықты, олармен уағыздаушы әдетте жылы қарым-қатынаста болды, тамақтандырып, баптады. Достың жеке мүлігі аз болды, көбінесе ізбасарлары берді және сенімгерлікпен басқа мүлігі болған жоқ. Ең берік ұстанымы төрт ондаған бойдақ әйелдерден құралған «Адал әйелдер қауымы» болды, олар көбінесе ерлерге ғана берілетін рөлдерді атқарды. Қоғамның қоныстарында әйелдер басқарған үй шаруашылықтарының үлесі (20%) айналасындағы аудандарға қарағанда әлдеқайда жоғары болды. 1785 жыл шамасында Дос Сара және Абрахам Ричардспен кездесті. Ричардтардың бақытсыз некесі 1786 жылы Абрахам Досқа келген сапарда қайтыс болғанда аяқталды. Сара, өзінің нәресте қызымен бірге Доспен бірге тұрып, ұқсас андрогин шашты, киім киюді және мінез-құлықты қабылдады (басқа бірнеше жақын әйел достары сияқты) және Сара Дос деп аталды. Дос Ричардсқа қоғамның мүлкін сенімгерлікпен ұстауға сеніп, Дос басқа жерде болғанда оны елдің бір бөлігінде уағыздауға жіберді. Ричардс Иерусалим қаласындағы өзі мен уағыздаушы тұрған үйді жоспарлау мен салуға үлкен үлес қосты, ал 1793 жылы қайтыс болғанда, ол баласын Достың қамқорлығына қалдырды. 1794 жылдың қазан айында Дос және бірнеше ізбасарлары Тимоти Пикерингтің шақыруымен Канандайгуада Томас Морриспен (қаржыгер Роберт Морристің ұлы) бірге тамақтанып, оны Канандайгуа келісімін жасауға бағытталған ирокездермен сөйлесуге ертіп барды. Пикерингтің рұқсатымен және аудармашымен Дос АҚШ үкіметінің лауазымды тұлғаларына және ирокездер басшыларына «Бейбітшілік пен махаббаттың маңыздылығы» туралы сөйледі, бұл ирокездерге ұнады.

The Friend began to travel and preach throughout Rhode Island, Connecticut, Massachusetts, and Pennsylvania accompanied by brother Stephen and sisters Deborah, Elizabeth, Marcy, and Patience, all of whom were disowned by the Society of Friends. Early on, the Public Universal Friend preached that people needed to repent of their sins and be saved before an imminent Day of Judgment. According to Abner Brownell, the preacher predicted that the fulfillment of some prophecies of Revelation would begin around April 1780, 42 months after the Universal Friend began preaching, and interpreted New England's Dark Day in May 1780 as fulfillment of that prediction. According to a Philadelphia newspaper, later followers Sarah Richards and James Parker believed themselves to be the two witnesses mentioned in Revelation and accordingly wore sackcloth for a time. The Friend did not bring a Bible to worship meetings, which were initially held outdoors or in borrowed meeting houses, but preached long sections of the scriptures from memory. These followers included roughly equal numbers of women and men who were predominantly under 40. Most were from Quaker backgrounds, though mainstream Quakers discouraged and disciplined members for attending meetings with the Friend. Indeed, the Society of Friends had disowned the Friend, disapproving of what William Savery considered "pride and ambition to distinguish [them]self from the rest of mankind". which was broadly similar to the teachings of most Quakers; one person who heard the Friend in 1788 said "from common report I expected to hear something out of the way in doctrine, which is not the case, in fact [I] heard nothing but what is common among preachers" in mainstream Quaker churches. The Friend's theology was so similar to that of the mainstream Quakers' that one of two published works associated with the preacher was a plagiarism of Isaac Penington's Works because, according to Abner Brownell, the Friend felt that the sentiments would have more resonance if republished in the name of the Universal Friend. The Universal Friends also used language similar to that of the Society of Friends, using thee and thou instead of singular you. the Friend persuaded followers who held people in slavery to free them. Several members of the congregation of Universal Friends were black, and they acted as witnesses for manumission papers. The Friend preached humility and hospitality towards everyone; kept religious meetings open to the public, and housed and fed visitors, including those who came only out of curiosity and indigenous people, with whom the preacher generally had a cordial relationship. The Friend had few personal possessions, mostly given by followers, and never held any real property except in trust. and the most committed followers included roughly four dozen unmarried women known as the Faithful Sisterhood who took on leading roles of the sort which were often reserved to men. The portion of households headed by women in the Society's settlements (20%) was much higher than in surrounding areas. Around 1785, the Friend met Sarah and Abraham Richards. The Richards' unhappy marriage ended in 1786, when Abraham died on a visit to the Friend. Sarah, together with her infant daughter, took up residence with the Friend, adopted a similarly androgynous hairstyle, dress, and mannerisms (as did a few other close female friends), and came to be called Sarah Friend. The Friend entrusted Richards with holding the society's property in trust, and sent her to preach in one part of the country when the Friend was in another. Richards had a large part in planning and building the house in which she and the preacher lived in the town of Jerusalem, and when she died in 1793, she left her child to the Friend's care. In October 1794, the Friend and several followers dined with Thomas Morris (son of financier Robert Morris) in Canandaigua at the invitation of Timothy Pickering, and accompanied him to talks with the Iroquois aimed at producing the Treaty of Canandaigua. With Pickering's permission and an interpreter, the Friend gave a speech to the US government officials and Iroquois chiefs about "the Importance of Peace & Love", which was liked by the Iroquois.

Гора мен Иерусалимнің қоныстануы және құқықтық мәселелер

1780-ші жылдардың ортасында "Жаратылыс достары" Нью-Йорк штатының батысында қала салуды жоспарлай бастады. 1788 жылдың соңына қарай, Қоғамның алғы шептегі мүшелері Генсеси өзені маңында қоныс тапты; 1790 жылдың наурызына қарай, ол дайын болғандықтан, "Жаратылыс достарының" қалған бөлігі оған қосылуға бет түзеді, осылайша Нью-Йорк штатының батысындағы ең ірі бейтуғандық қауымға айналды. Дегенмен, мәселелер туындады. Джеймс Паркер 1791 жылы үш апта бойы Нью-Йорк штатының губернаторы мен жер басқармасына Қоғам атынан, "Достар" қоныстанған жерге құқық беру үшін өтініш жасады. Бірақ "Жаратылыс достарының" салған барлық ғимараттары мен жақсартулардың көпшілігі бастапқы Преемпция сызығының шығысында және Нью-Йорк штатының құрамында болғандықтан, 1792 жылы сызық қайта өлшенген кезде кем дегенде 25 үй мен шаруашылық енді оның батысында, Нью-Йорк штаты берген аумақтан тыс қалды. Сондықтан тұрғындар өз жерлерін Пултени қауымдастығынан қайта сатып алуға мәжбүр болды. Сөйтіп, "Достардың қонысы" деп белгілі болған қала "Гор" деп аталды. Сонымен қатар, бұл жерлер Фелпс пен Горхамның банкротқа ұшыраған иелігінде болды, кейін қаржыгер Роберт Морриске, одан кейін Пултени қауымдастығына, британдық спекулянттарға сатылды. Әрбір иеліктен өту бағаларды көтерді, сондай-ақ Қоғамның аймақтағы жақсартуларына тартылған жаңа қоныс аударушылардың көптеуі де бағаның өсуіне себеп болды. Қоғамның барлық мүшелеріне жеткілікті жердің заңды құқығы болмағандықтан, кейбіреулері кетіп қалды. Паркер мен Уильям Поттер сияқты басқалары жерді өздеріне иеленіп, пайда табуды қалады. Осы мәселенің бірінші бөлігін шешу үшін "Жаратылыс достары" қоғамының мүшелері бірнеше басқа орындарды қамтамасыз етті. Абрахам Дейтон Канададағы үлкен жер аумағын губернатор Джон Грейвс Симкодан сатып алды, бірақ Сара Ричардс досын соншалықты алыс кетпеуге көндірді. 1789 жылы Томас Хатауэй мен Бенедикт Робинсон бұрыш көлге (Кеука көлі) құятын Брук Кедрон деп аталатын ағын бойындағы жерді сатып алды. Сол жерде "Жаратылыс достары" құрған жаңа қала Иерусалим деп аталды. Екінші мәселе, алайда, 1799 жылдың күзінде шиеленістің шыңына жетті. Онтарио округының судьясы Уильям Поттер, Джеймс Паркер және бірнеше көңілі толмаған бұрынғы жақтастар "Досқа" құдайға қарсы келушілік үшін бірнеше рет тұтқындауға тырысты, кейбір жазушылардың пікірінше, бұл жер мен билік туралы келіспеушіліктерден туындады. Бір офицер "Досты" Рейчел Малинмен бірге Горда келе жатқанда ұстауға тырысты, бірақ тәжірибелі шабандоз болған "Дос" қашып кетті. Кейін ол мен оның көмекшісі уағыздаушыны Иерусалимдегі үйінен тұтқындауға тырысты, бірақ үйдегі әйелдер оларды қуды да киімдерін жыртып тастады. Үшінші рет 30 адамнан тұратын топ түн ортасынан кейін үйді қоршап алып, есікті балтамен бұзып, уағыздаушыны өгіз арбамен алып кетуге тырысты. Топпен келген дәрігер "Достың" денсаулығының өте нашар екенін мәлімдеді, сондықтан олар "Достың" 1800 жылдың маусым айында Онтарио округының сотында, бірақ судья Паркердің алдында емес, көрінуіне келісті. "Дос" сотқа келгенде, ол айыптауға болатын қылмыс жасалмағанын анықтады және уағыздаушыны жиналғандарға уағыз айтуға шақырды.

In the mid 1780s, the Universal Friends began to plan a town for themselves in western New York. By late 1788, vanguard members of the Society had established a settlement in the Genesee River area; by March 1790, it was ready enough that the rest of the Universal Friends set out to join it, making it the largest non Native community in western New York. However, problems arose. James Parker spent three weeks in 1791 petitioning the governor and land office of New York on behalf of the Society to get a title to the land that the Friends had settled, but while most of the buildings and other improvements that the Universal Friends made were to the east of the initial Preemption Line and thus in New York, when the line was resurveyed in 1792 at least 25 homes and farms were now west of it, outside the area granted by New York, and residents were forced to repurchase their lands from the Pulteney Association. The town, which had been known as the Friend's Settlement, therefore came to be called The Gore. Furthermore, the lands were in the tract on which Phelps and Gorham defaulted which was resold to financier Robert Morris and then to the Pulteney Association, absentee British speculators. Each change of hands drove prices higher, as did an influx of new settlers attracted by the Society's improvements to the area. The community lacked a solid title to enough land for all its members, and some left. Others wanted to profit by taking ownership of the land for themselves, including Parker and William Potter. To address the first of these issues, members of the Society of Universal Friends had secured some alternative sites. Abraham Dayton acquired a large area of land in Canada from Governor John Graves Simcoe, though Sarah Richards persuaded the Friend not to move so far. Separately, Thomas Hathaway and Benedict Robinson had purchased a site in 1789 along a creek which they named Brook Kedron that emptied into the Crooked Lake (Keuka Lake). The new town which the Universal Friends began there came to be called Jerusalem. The second issue, however, came to a head in the fall of 1799. Judge William Potter, Ontario County magistrate James Parker, and several disillusioned former followers led several attempts to arrest the Friend for blasphemy, which some writers argue was motivated by disagreements over land ownership and power. An officer tried to seize the Friend while riding with Rachel Malin in the Gore, but the Friend, a skilled horse rider, escaped. The officer and an assistant later tried to arrest the preacher at home in Jerusalem, but the women of the house drove the men off and tore their clothes. A third attempt was carefully planned by a posse of 30 men who surrounded the home after midnight, broke down the door with an ax, and intended to carry the preacher off in an oxcart. A doctor who had come with the posse stated that the Friend was in too poor a state of health to be moved, and they made a deal that the Friend would appear before an Ontario county court in June 1800, but not before Justice Parker. When the Friend appeared before the court, it ruled that no indictable offense had been committed, and invited the preacher to give a sermon to those in attendance.

Өлім және мұра

Жалпыға ортақ достың денсаулығы ғасыр басынан бері нашарлап келді; 1816 жылға қарай уағызшы ауыр ісіктен зардап шеге бастады, бірақ келушілерді қабылдауды және уағыз айтуды жалғастырды. Дос 1818 жылдың қараша айында соңғы рет тұрақты уағыз айтты және 1819 жылдың сәуір айында апайы Пейшенс Уилкинсон Поттердің қосылуына қатысып, соңғы рет уағыз айтты. Дос 1819 жылдың 1 шілдесінде қайтыс болды; қауымның өлім кітабында «Сағат 2-нің 25 минутында Дос осы дүниеден өтті» деп жазылған. Достың тілегіне сәйкес, одан кейін тек қана тұрақты жиын өткізілді, ал жерлеу рәсімі болған жоқ. Денесі лақатқа салынып, үстіне сопақша әйнек терезе орнатылды, қайтыстан төрт күн өткен соң Достың үйінің жертөлесіндегі қалың тас қабірге жерленді. Бірнеше жылдан кейін, діни қызметкердің тілегі бойынша, мәйіт алынып, белгісіз қабірге қайта жерленді. Америка Құрама Штаттарының шығыс бөлігіндегі газеттерде қайтыс болғандар туралы хабарлар жарияланды. Жақын ізбасарлары адал болды, бірақ олар да уақыт өте келе қайтыс болды; қауымның қатары көптеген заңдық және діни келіспеушіліктердің салдарынан жаңа мүшелерді тарта алмауынан азайды. Жалпыға ортақ достар қоғамы 1860 жылдары тарап кетті. Достың үйі және уақытша жерлеу орны Иерусалим қаласында орналасқан және ол тарихи орындардың ұлттық тізіліміне енгізілген. Бұл Кеука көлінің сол тармағында Сенека басшысы Қызыл Жакеттің туған жері деп есептеледі, бірақ оның туған жері даулы. Пен-Ян қаласындағы Йейтс округінің генеалогиялық және тарихи қоғамының музейлерінде Достың портреті, Киелі кітап, арба, бас киім, ат жабдығы және Универсалды Достар қоғамының құжаттары көрсетілген. 1900 жылдарға дейін Род-Айленд штатының Литтл-Рест қаласының тұрғындары солидагоның бір түрін Джемима шөбі деп атады, өйткені оның қалада пайда болуы 1770 жылдары уағызшының аймаққа алғашқы сапарымен сәйкес келді. Дос және оның ізбасарлары Сенека мен Кьюка көлдері арасындағы аймақтың пионерлері болды. Дүниежүзілік достар қоғамы Дрезденде астық диірменін салды.

The Public Universal Friend's health had been declining since the turn of the century; by 1816 the preacher had begun to suffer from a painful edema, but continued to receive visitors and give sermons. The Friend gave a final regular sermon in November 1818 and preached for the last time at the funeral of sister Patience Wilkinson Potter in April 1819. The Friend died on July 1, 1819; the congregation's death book records "25 minutes past 2 on the Clock, The Friend went from here." In accordance with the Friend's wishes, only a regular meeting and no funeral service was held afterwards. The body was placed in a coffin with an oval glass window set in top, interred four days after death in a thick stone vault in the cellar of the Friend's house. Several years later, the coffin was removed and buried in an unmarked grave in accordance with the preacher's preference. Obituaries appeared in papers throughout the eastern United States. Close followers remained faithful, but they too died over time; the congregation's numbers dwindled due to their inability to attract new converts amid a number of legal and religious disagreements. The Society of Universal Friends disappeared by the 1860s. The Friend's Home and temporary burial chamber stands in the town of Jerusalem, and it is included on the National Register of Historic Places. It is believed to be located on the same branch of Keuka Lake as the birthplace of Seneca chief Red Jacket, but his birthplace is disputed. The Yates County Genealogical and Historical Society's museums in Penn Yan exhibit the Friend's portrait, Bible, carriage, hat, saddle, and documents from the Society of Universal Friends. As late as the 1900s, inhabitants of Little Rest, Rhode Island, called a species of solidago Jemima weed because its appearance in the town coincided with the preacher's first visit to the area in the 1770s. The Friend and followers were pioneers of the area between Seneca and Keuka lakes. The Society of Universal Friends erected a grain mill in Dresden.

Түсіндірмелері мен аңыздары

Жалпыға ортақ дос жынысы жоқ, еркек те, әйел де емес деп өзін танытса да, көптеген авторлар уағыздаушыны әйел ретінде бейнеледі, оны ізбасарларын алдап, манипуляциялаған немесе әйелдерге дәстүрлі түрде ерлерге тән рөлдерді атқаруға мүмкіндік берген бірнеше қаланың негізін қалаған алғашқы көшбасшы деп сипаттайды. Бұл көзқарас 18 және 19 ғасырлардағы көптеген авторлар, соның ішінде Дэвид Хадсон тарапынан қолданылды. Олар Достың өзінің ізбасарларына тирандықпен билік еткенін, оларды жылдар бойы қуғандарын, некедегі ізбасарларын ажырастырғандарын, олардың мүлкін тартып алғандарын, тіпті өлгендерді қайта тірілтуге немесе су үстінде жүруге тырысқандарын, бірақ сәтсіз болғандарын айтты. Бұл оқиғаларға замандас куәліктер жоқ, ал Досты білген адамдар, тіпті оның ізбасарлары болмағандар да, бұл қауесеттердің жалған екенін мәлімдеді. 1787 жылы өткен жиыннан кейін Сара Уилсон Абигейл Дейтонның оның ұйықтағанда тұншықтыруға тырысқанын, бірақ қателесіп, төсектес Анна Стейерсті тұншықтырып өлтіргенін айтты. Стейерс ештеңе болмағанын жоққа шығарды, ал қатысушылар Уилсонның қорқынышын жаман түс деп түсіндірді. Дегенмен, Филадельфия газеттері айыптаудың көмкерілген нұсқасын және бірнеше жалғастырмаларын жариялады, сыншылар шабуыл Достың мақұлдауымен жасалғанын алға тартты, ал оқиға ақырында Достың (сол кезде басқа штатта болған) Уилсонды тұншықтырғаны туралы әңгімеге айналды. Көптеген ашу-ыза тудырған кең таралған айыптамалардың бірі - уағыздаушының өзін Иса деп жариялағаны болды; Дос және Универсалды Достар бұл айыптаманы бірнеше рет жоққа шығарды. Қазіргі заманғы авторлар Досты көбінесе әйелдер құқықтары тарихындағы алғашқы тұлға ретінде (Сьюзан Джастер мен Кэтрин Брекус қолдайтын көзқарас) немесе трансгендер тарихында (Скотт Ларсон мен Рейчел Хоуп Кливс зерттеген көзқарас) бейнелейді. Тарихшы Майкл Бронски Досты "сол кездегі стандарттар мен сөздік қоры бойынша" трансгендер немесе трансвестит деп атауға болмайтынын айтса да, оны "трансгендер евангелист" деп сипаттады. Джастер Досты "рухани трансвестит" деп атайды және ізбасарлары Достың андрогинды киімдерінің оны жандандырған гендерсіз рухқа сәйкес келетінін сенді. Кэтрин Вессингер, Брекус және басқалар Достың жыныстың бинарлық және табиғи, маңызды немесе туа біткен идеясына қарсы шыққанын айтады, бірақ Брекус пен Джастер Достың "еркекше киініп" еркектердің басымдығы туралы көзқарасты нығайтқанын және әйел еместігін қайта-қайта айтқанын көрсетеді. Скотт Ларсон, Досты әйел ретінде гендерлік бинарлыққа жатқызатын түсіндірулермен келіспей, Досты транс тарихындағы "трансгендерлікке дейінгі" кезең ретінде қарастыруға болатынын жазады. Бронски Досты ертедегі американдықтардың көпшілікке өзін екі гендерлік емес деп жариялаған сирек мысалы ретінде келтіреді. Т. Флейшманның "Уақыт - дене қозғалысы" атты эссесінде Достың тарихы АҚШ-тағы евангелизмнің отарлаушылық сипатына назар аударады, оны "ақ отарлаушы ретінде қиялдың шектеулері арқылы ойлаудың тәсілі" ретінде қарастырады. Жалпыға ортақ дос NPR радио бағдарламасының және Throughline подкастының бір эпизодында да көрсетілді.

Although the Public Universal Friend identified as genderless, neither a man nor a woman, many writers have portrayed the preacher as a woman, and either a fraudulent schemer who deceived and manipulated followers or a pioneering leader who founded several towns in which women were empowered to take on roles often reserved to men. The first view was taken by many writers in the 18th and 19th centuries, including David Hudson, whose hostile and inaccurate biography (written to influence a court case over the Society's land) was long influential. These writers circulated myths of the Friend despotically bossing followers around or banishing them for years, making married followers divorce, taking their property, or even attempting and failing to raise the dead or walk on water; there is no contemporaneous evidence for these stories, and people who knew the Friend, including some who were never followers, said the rumors were false. Another story began at a 1787 meeting, after which Sarah Wilson said Abigail Dayton tried to strangle Wilson while she slept but choked her bedmate Anna Steyers by mistake. Steyers denied anything had happened, and others present attributed Wilson's fears to a nightmare. Nevertheless, Philadelphia papers printed an embellished version of the accusation and several follow ups, with critics alleging the attack must have had the Friend's approval, and the story eventually morphing into one in which the Friend (who was in a different state at the time) strangled Wilson. One widespread allegation which sparked much hostility was the accusation that the preacher claimed to be Jesus; the Friend and the Universal Friends repeatedly denied this accusation. Modern writers have often portrayed the Friend as a pioneer, an early figure in the history of women's rights (a view taken by Susan Juster and Catherine Brekus) or in transgender history (a view explored by Scott Larson and Rachel Hope Cleves). Historian Michael Bronski says that the Friend would not have been called transgender or transvestite "by the standards and the vocabulary" of the time, but has called the Friend a "transgender evangelist". Juster calls the Friend a "spiritual transvestite", and says that followers considered the Friend's androgynous clothing congruent with the genderless spirit which they believed animated the preacher. Catherine Wessinger, Brekus, and others state that the Friend defied the idea of gender as binary and as natural and essential or innate, though Brekus and Juster argue that the Friend nonetheless reinforced views of male superiority by "dressing like a man" and repeatedly insisting on not being a woman. Scott Larson, disagreeing with narratives that place the Public Universal Friend into the gender binary as a woman, writes that the Friend can be understood as a chapter in trans history "before 'transgender. Bronski cites the Friend as a rare instance of an early American publicly identifying as non binary. T. Fleischmann's essay "Time Is the Thing the Body Moves Through" examines the Friend's narrative with an eye to the colonizing nature of evangelism in the US, viewing it as "a way to think through the limitations of imagination as a white settler". The Public Universal Friend was also featured in an episode of the NPR radio program and podcast Throughline.