Кіріспе

Кансо – Канаданың Жаңа Шотландияның құрлық бөлігінің солтүстік-шығыс ұшында, Чедабукто шығанағының жанында, Гайсбороу округіндегі қауымдастық. 2012 жылдың қаңтар айында ол жеке қала статусын жойды және 2012 жылдың шілдесінен бастап Гайсбороу округінің муниципалитетіне қосылды. Бұл аймақ 1604 жылы алғашқы Порт-Рояльмен бірге негісталды. Британдықтардың ауылда бекініс салғаны (1720 ж.) Даммер соғысына (1722–1725 жж.) үлкен үлес қосты. Қала ұлттық тарихи маңызы бар, себебі ол Галифакс (1749 ж.) құрылғанға дейін Жаңа Шотландиядағы екі британдық елді мекеннің бірі болды. Кансо Луисбург бекінісінің жеңіліске ұшырауында маңызды рөл атқарды. Бүгінде қала жыл сайынғы Стэн Роджерс халықтық фестиваліне халықаралық деңгейде адамдарды тартады.

География

Қоғам Чедабукто шығанағының оңтүстік жағалауында орналасқан. Шығанақтың оңтүстік шегі Қаңсо мүйісінде, ол қоғамнан оңтүстік-шығысқа қарай шамамен орналасқан. Кансо – Антигониш және Гайсбороу округтеріндегі маңызды екінші дәрежелі автомобиль жолы – 16-шы магистральдің оңтүстік-шығыс соңғы нүктесі. Қоғам Атлант мұхитына қарай созылған жартыаралдың ұшында орналасқандықтан, Кансода жиі тұман болады, әсіресе жазғы жылы айларда құрлықтағы ауа температурасы теңіздің салқын температурасымен қақтығысқанда.

Кансо аралдары

Кансо портын Кансо аралдары қорғайды, бұл материктің солтүстігі мен шығысында орналасқан шағын архипелаг. Оның ең ірі аралдары – Дюрелл аралы (Филипп Дюреллдің есімімен аталған), Пискатаки аралы, Джордж аралы және Грасси аралы. Аралдар 16 ғасырда француз және 18 ғасырда британдық балықшылар үшін маңызды база болғандықтан, сондай-ақ 1745 жылғы Луисбургке қарсы жорықтың бастапқы орны болғандықтан 1925 жылы Канаданың ұлттық тарихи орны деп жарияланды. Грасси аралындағы 18 ғасырдың басындағы британдық бекіністердің (1720 жылғы редут, 1723-24 жылдардағы форт және 1745 жылғы блокхаус) қалдықтары – "Грасси аралы форты" 1962 жылы жекелеген ұлттық тарихи нысан ретінде тағайындалды.

Тарих

16 ғасырдан бері Кансо стратегиялық маңызды балық аулау базасы болып келген. Америкаға Колумб келгеннен кейін он екі жыл ішінде Кансо портына еуропалық тері саудагерлері мен балықшылар жиі тоқтаған деген әңгіме бар, ал 1518 жылы осы жерде қоныс салуға әрекет жасалған. Акадия губернаторы Исаак де Разилли 1632 жылы Ла-Хевде (қазіргі Ла-Хейв) Николас Ле Кру дю Брюль лейтенанттыгімен бекінілген Форт Сент-Мари-де-Грейс салды. 1635 жылы Разилли қайтыс болғаннан кейін, жаңа губернатор Шарль де Мену д’Ольнай акадиялықтарды Ла-Хевден Порт-Рояльге көшірді, одан шотландтар да 1632 жылы бас тарған еді.

Кансоға шабуыл (1718) Скиверл ісі

Киприан Саутхак Шелберн қаласында (Жаңа Шотландия) орналасқаннан кейін көп ұзамай (1715 ж.), микмактар станцияға шабуыл жасап, оны толығымен өртеп жіберді. Жауап ретінде, 1718 жылдың 17-24 қыркүйегінде Саутхак Кансо мен Чедабуктоға (қазіргі Гайсборо қауымы) шабуыл жасады, бұл оқиға "Скиррел ісі" деп белгілі болды. Саутхак үш күн бойы Чедабуктодағы Сент-Луис бекінісін қоршады, оны негізінен акадиялықтар қорғады. Аймақта шамамен 300 акадиялық болды. Саутхак көптеген акадиялықтарды өлтіріп, қалғандарын тұтқынға алды. 18 қыркүйекте британдық теңізшілер Ласкондтың қабіріне қонды және Чедабукто портының кіреберісін басып алды. Келесі күні "Скиррел" Салмон өзеніне әскерлерді түсіріп, ауылдың арт жағына бағытталды. "Скиррел" алғаш рет портқа кіруге тырысты, бірақ бекіністен акадиялықтардың артиллериялық атысымен кері шегінді. Кейін сол күні ауыл құрлықтағы әскерлер тарапынан басып алынды. 20 қыркүйекте "Скиррел" екінші, сәтті әрекет жасап портқа кірді. Портқа кіргеннен кейін, кеме бекініске оқ атты. 23 қыркүйекте Саутхак ауылды тонап, өртеп жіберді. Тонаудан алынған заттар портта тұтқындалған бірнеше француз кемелеріне тиелді. Келесі күні, 24 қыркүйекте, Саутхак акадиялық тұтқындарды Кансо аралдарында ешқандай азық-түлік пен киімсіз қалдырды. Басқалары Жаңа Шотландиядағы Мадам аралы мен Петит-де-Грат аралына қашып кетті. Ол екі француз кемесін басып алды және Жаңа Шотландия губернаторы Ричард Филиппсті Кансоны нығайтуға ынталандырды. Жаңа Англиялықтар 21 тұтқынды алып, оларды Аннаполис Рояльға жеткізді. Кансоға жасалған шабуылдың маңыздылығы микмактардың қатысуында болды және ол Әке Раль соғысының басталуына себеп болған басты факторлардың бірі болды. 1720 жылдың күзінде Жаңа Англиялықтар Форт Уильям Август (кейін Ричард Филиппстің құрметіне Форт Филлипс деп аталды) құрылысын аяқтады. Мұндай тұрақты нысанның салынуы микмактар мен балықшылар арасындағы ұзақ мерзімді келісімдерді бұзу болды және Әке Раль соғысын жеделдетуге көмектесті. 1721 жылы Массачусетс губернаторы Кансо балық шаруашылығына қатысты меншік құқығын талап етіп, Жаңа Шотландияның жағалау суларын бақылау үшін HMS Seahorse кемесін жіберді. Британ әскерлерінің келуімен микмактар келесі жылға дейін шабуыл жасаудан тартынды. 1721 жылы HMS Seahorse кемесі Жаңа Шотландияның бірінші әскери кемесі Уильям Августпен ауыстырылды, оның құрамында Киприан Саутхак болды.

Кансоға шабуыл (1722)

1722 жылы шілдеде Әке Раль соғысына дейін Микмактар мен кейбір Абенакилер Жаңа Англия балықшылары мен саудагерлеріне қарсы ірі шабуыл жасап, Жаңа Шотландияның астанасы Аннаполис Роялды блокадаға алуға тырысты. Жергілікті тұрғындар Фанди шығанағында он сегіз сауда кемесін және Кейп Сейбл мен Кансо аралығында тағы он сегіз Жаңа Англия балық аулау шхуналарын жаулап алды. Шайқастан тек бес жергілікті адамның денесі табылды, ал Жаңа Англиялықтар мәйіттерді басып, кесілген бас сүйектерін Кансоның жаңа бекінісін айнала қоршаған тік қадаларда көрсетті.

Кансоға шабуыл (1723)

1723 жылғы 23 шілдеде Микмактар ауылға қайта шабуыл жасап, үш ер адам, бір әйел және бір баланы өлтірді. Осы жылы Жаңа Англиялықтар ауыл мен балық аулауын қорғау үшін он екі зеңбірекпен бекініс салды.

Кансоға шабуыл (1725)

1725 жылы алпыс абенаки және микмак Кансоға тағы бір шабуыл жасап, екі үйді жойып, алты адамды өлтіреді.

Кансоға шабуыл (1744)

Георгий патша соғысы басталғанда, француздар 1744 жылғы Кансо шабуылы кезінде гүлденген балықшылар ауылын қиратты.

Луисбургті қоршау

Бір жыл өткен соң Кансо ауылы 1745 жылғы Луибур қоршауы үшін бастапқы пункт ретінде пайдаланылды. Британдықтар блокгаус салып, оны Форт-Принц Уильям (Жаңа Шотландия) деп атады. Генерал сэр Уильям Пепперелл 1745 жылдың 4 сәуірінде төрт мың жетпіс әскермен Кансоға (Жаңа Шотландия) келді, және үш апта ішінде Англиядан төрт кемемен коммодор Уоррен оған қосылды.

Кансоға шабуыл (1749)

1749 жылы тамызда Ле Лотр соғысы кезінде лейтенант Джозеф Горхам Кансода болды, және оның тобы Микмактардың шабуылына ұшырады. Олар оның кемесін тартып алып, жиырма адамды тұтқынға алып, Луисбургке әкеп кетті. Үш ағылшын және жеті Микмак қаза тапты. Губернатор Эдвард Корнуоллис Иль-Рояль губернаторына шағымданғаннан кейін тұтқындар босатылды.

Кансоға шабуыл (1752)

1752 жылдың 4 тамызында тағы бір шапқыншылық болды.

Кансодағы шабуыл (1753)

1753 жылғы 21 ақпанда 9 микмак каноэде Новая Шотландияның Кантри-Харбор маңында төрт адамнан тұратын экипажы бар ағылшын кемесіне шабуыл жасады. Микмактар екі ағылшынды өлтіріп, тағы екеуін алты аптаға тұтқынға алды. Жеті апта тұтқында болғаннан кейін, 8 сәуірде екі ағылшын алты микмакты өлтіріп, қашып құтылуға қол жеткізді. Жауап ретінде, 21 сәуір түні Микмактар Оутик аралы мен Мадам аралы арасындағы теңіз шайқасында тағы бір ағылшын шхунасына шабуыл жасады. Кемеде тоғыз ағылшын және бір акадиялық, ол кемені басқарды. Микмактар ағылшындарды өлтіріп, акадиялықты Тулуз портында жіберді, онда микмактар кемені тонап, суға батырды.

Акадтықтарды қуып шығару

Акадтарды қуғын сүрген кезде, әйгілі "Герцог Уильям" кемесі Францияға жол ашу үшін шамамен бір ай бойы портта күтіп тұрды (1758). Портта болғанда, кеме Микмак шабуылынан мүжілсіз құтылды.

Кансоға шабуыл (1775)

Америка революциясы кезінде Кансо американдық каперлердің көптеген шабуылдарына ұшырады. Джордж Вашингтонның Марблхед полкі 1775 жылдың 17 қарашасында Принс-Эдвард аралындағы Шарлоттаунға шабуыл жасады, ал үш күннен кейін Кансо портына шабуыл жасады.

Кансоға шабуыл (1776)

1776 жылдың 22 қыркүйегінде Кансоға американдық капер Джон Пол Джонс шабуыл жасады. Капер "Провиденс" кемесімен келді, он бес кемені жойды, жағалаудағы көптеген мүліктің зақымдануына себеп болды. Ол сол жерде жүлделік кемелеріндегі бос орындарды толтыру үшін адамдар жинады, британдық балық аулау шхунасын өртеп, екіншісін батырды, үшіншісін және шалапты, оны тендер ретінде пайдаланды. Содан кейін Джонс Новая Шотландияның Мадам аралындағы Петит-де-Грат және Аричат қалаларын тонады, сосын Бостонға қайтты. 22 қарашада Джон Пол Джонс "Альфред" кемесімен Кансоға қайта келді. Кемеден шыққан қайықтар қалаға шабуыл жасады, оның экипажы Канадаға азық-түлік тасымалдаған және кит майына толы қойманы өртеп, сонымен қатар бір кішкентай шхунаны жаулады. Капитан Джонс кейін қазіргі Сиднейге, Новая Шотландияға, британдық көмір шахталарында тұтқындалған американдықтарды босату үшін барды.

Кансоға шабуыл (1779)

1779 жылы америкалық қарақшылар Англияға жылына 50 000 долларлық кіріс әкелетін Кансо балық аулау шаруашылығын талқандады. 1780 жылдың ақпан айында "Фримесон" шлюпы Кансо жанындағы тасқа шағылып, батып кетті. Олар Уайтхедке жақын жерге түсті, ал 19 адамның 16-сы қысқы ауа райының салдарынан орман ішінде қаза тапты. Үш адам ғана аман қалды және 9 наурызда Кансоға жетті, олар өз серіктерін жеп аман қалған еді.

Жақында болған тарих

2008 жылдың 12 шілдесінде өткен плебисцитте тұрғындар қаланы көршілес Гайсборо ауданы муниципалитетімен біріктіруге шамалы көп дауыс берді. Біріктіру туралы шешім кейінге шегерілді және 2023 жылдың наурызында қайта қараудан кейін тағы да қабылданбады.

2012 жылдың 19 қаңтарында Нова-Скотияның коммуналдық қызметтерді реттеу және қайта қарау кеңесі қаланың таратылу туралы өтінішін мақұлдады. 2012 жылдың 1 шілдесінде Кансо Гайсборо ауданы муниципалитетінің құрамына кірді. 2017 жылдың басында Maritime Launch Services компаниясы Украинаның Cyclone 4M зымырасын пайдалана отырып, Канаданың жалғыз белсенді коммерциялық ғарыш айлағын салу және пайдалану үшін Кансоның жанындағы жерді жалға алу ниетін білдірді. Құрылыс 2021 жылдың соңында басталуы және үш-төрт жылға созылуы күтілуде. Кансодан алғашқы суборбитальдық ұшу 2023 жылы кішкентай көтергіш зымыра арқылы жүзеге асырылады, ал Cyclone 4M 2025 жылы осы нысанадан алғашқы орбитальдық ұшуын жасауы күтілуде.

Жыл сайынғы іс-шаралар

Кансо қаласы Канада күні демалыс күндері өткізілетін жыл сайынғы Стэн Роджерс фольклорлық фестиваліне төңкерілген. Бұл шараға әлемнің түкпір-түкпірінен келген музыканы үш күн бойы жеті түрлі сахнада тамашалауға 10 000-нан астам келуші келеді. Жыл сайын тамыздың екінші аптасында қалада регата өтеді. Бір аптаға созылатын бұл іс-шараға қайық жарыстары, ойын-сауық алаңы, шеру, теңізшілерге арналған ескерткіш, халықтық тойлар және жастарға арналған түрлі іс-шаралар кіреді. Регата қаланың көптеген бұрынғы ұрпақтарын "Туған жерге оралу" аптасы ретінде қызмет ету үшін қайта шақырады. Жыл сайын регатаның тақырыбы болады, ол шеруде көрсетіледі, ал 2009 жылғы тақырыбы – "Цирк қалаға келді".

Көлік

Nova Scotia Trunk 16, Антигониш және Гайсбороу округтері үшін маңызды екінші дәрежелі тас жол, Кансода, ең шығыс нүктесінде аяқталады.