Кіріспе

1970 жылы палестиналық жауынгерлер ұшақтарды қағып алды

1970 жылдың қыркүйегінде Палестинаны азат ету халық фронтының (ПФЛФ) мүшелері Нью-Йоркке және Лондонда бағытталған төрт ұшақты қағып алды. Үш ұшақ Иорданияның Зарқа қаласына жақын, шөл даласындағы шалғай орналасқан Даусон алаңына қонды, бұл бұрынғы Корольдік әуе күштерінің Зарқа базасы болған, кейіннен ПФЛФ-тың "Революциялық әуежайына" айналды. Оқиғаның соңында бір қағып алушы қаза тауып, бір адам жарақат алды. Бұл 1950 жылы коммунистік Чехословакиядан қашқаннан кейінгі ұшақтарды жаппай қағып алудың екінші оқиғасы болды. 6 қыркүйекте Франкфурттан келген TWA 741 рейсі (Boeing 707) және Цюрихтен келген Swissair 100 рейсі (Douglas DC 8) Даусон алаңына қонуға мәжбүр болды. Сол күні Амстердамнан 219-шы рейсті (тағы бір Boeing 707) қағып алу әрекетіне тоқталды: қағып алушы Патрик Аргуэлло атып өлтірілді, ал оның серіктесі Лейла Халед ұсталып, Лондондағы британдық билік органдарына тапсырылды. El Al рейсіне отыруға тыйым салынған екі ПФЛФ мүшесі, орнына Pan Am 93 рейсін, Boeing 747 ұшағын қағып алып, үлкен ұшақты алдымен Бейрутке, содан кейін Каирге, Иорданияның шағын әуежайына емес, бағытталды. 9 қыркүйекте Бахрейннен келген BOAC 775 рейсі, Vickers VC10 ұшағы, ПФЛФ жақтасымен қағылып алынып, Халедті босату үшін Даусон алаңына жеткізілді. 310-нан астам кепілдің көп бөлігі Амманға жеткізіліп, 11 қыркүйекте босатылды, ал ПФЛФ ұшақ экипажын және еврей жолаушыларын бөліп, 56 еврей кепілді ұстап, еврей емес жолаушыларды босатты. Алты кепіл, олардың ер адамдар және американдық азаматтар екендігіне байланысты, еврей емес екендігіне қарамастан, ұсталып қалды: Тайландта орналасқан АҚШ Қорғаныс министрлігінің зерттеушісі Роберт Норман Шварц; Шварцтың көмекшісі және күзетшісі Джеймс Ли Вудс; американдық еврей және колледж химия профессоры Джеральд Берковиц; Рабби Авраам Харари Рафул және оның інісі Рабби Йосеф Харари Рафул, Бруклиннің екі сефард мектеп мұғалімі; және АҚШ Мемлекеттік департаментінің қызметкері Джон Холлингсворт. Шварцтың әкесі еврей болған, бірақ ол католицизмге көшкен, никарагуалық америкалық және Лейла Халед, палестиналық. Бастапқы жоспар бойынша осы рейсте төрт қағып алушы болуы керек еді, бірақ екеуі Израиль қауіпсіздік қызметінің кедергісінен Амстердамда ұшаққа отырудан алдын алынды. Сенегалдық паспорттармен саяхаттаған екі адам 6 қыркүйекте El Al рейсіне отырудан тоқтатылды. Олар Pan Am 93 рейсіне бірінші сынып билеттерін сатып алып, оның орнына сол рейсті қағып алды. Ерлі-зайыпты болып көрінген Аргуэлло мен Халед Гондурас паспорттарын пайдаланып, жүктерін тексеріп, туристік сыныптың екінші қатарына отырды. Ұшақ Ұлыбритания жағалауына жақындаған кезде, олар қаруларын және гранаталарын шығарып, пилот кабинасына бағытталды, кіруді талап етті. Халедтің 2000 жылғы сұхбатында айтуынша, "Ұшып шыққаннан кейін жарты сағаттан соң қимылдауымыз керек болды. Біз тұрдық. Менде екі қол гранатасы болды және мен барлығына қылыштарды тістеріммен алып тастағанымды көрсеттім. Патрик тұрды. Біз дәл сол сәтте оқ атылғанын естідік, бірінші сыныптан өткенде адамдар айқайлады, бірақ кім атып жатқанын көрмедім, өйткені ол артта болды. Патрик маған: "Алға өте бер, мен артыңды сақтаймын" деді. Мен барып, мені аяқтан ұстап алуға тырысқан стюардессаны таптым. Мен жүгіріп, пилот кабинасына жеттім, ол жабық еді. Мен "Есікті ашыңыз" деп айқайладым. Содан кейін стюардесса келді, "оның екі қол гранатасы бар" деді, бірақ олар (пилот кабинасының есігін) ашпады және мен кенеттен ұшақты жарытып жіберемін деп қорқыттым. Мен "Егер ашпасаң, ұшақты жарытып жіберемін" дедім." Интерком арқылы қағып алу оқиғасы туралы хабарланғаннан кейін, 39 жастағы капитан Ури Бар Лев олардың талаптарына бағынудан бас тартты: "Біз қағылып алынбаймыз деп шештім. Қауіпсіздік қызметкері секіріп кетуге дайын отырды. Мен оған ұшақты теріс G күшіне түсіретінімді айттым. Барлығы құлап түсер еді. Ұшақты теріс күшке түсіргенде, құлап бара жатқан лифтте тұрғандай болады. Ұшақ осы бағытта ұшпайды, ол төмен түсіп, тұрғандардың бәрі құлап түседі."

TWA 741 рейсі

TWA 741 рейсі (Boeing 707 типті, сериясы 18917/460, тіркеу белгісі) 144 жолаушы мен 11 адамнан тұратын экипажбен әлемді айналып ұшқан рейс болды. Бұл күні рейс Тель-Авивтен Афинаға, Франкфурт-на-Майнеге (Батыс Германия), содан кейін Нью-Йоркке бағыт алды және Франкфурт-Нью-Йорк бағытында Бельгия үстінде қасып алынды. Рейсті капитан Кэрролл Д. Вудс, бірінші офицер Джим Мейер және ұшу инженері Аль Кибурис басқарды. 741-ші рейстің бортсерігі Руди Свинклс бірінші сыныпқа қарай жүгіріп бара жатқан жолаушыны көргенін есіне алады. Ол күйеуінің әйеліне ашуланып қуып бара жатқанын ойлап, Свинклс оның артынан жүгірді. Қасып алғандар ұшқыштар кабинасының есігінде тұрып, бортсерікке есікті ашуға бұйрық берді. Қасып алған ер адам кері бұрылып, Свинклске күміс жалатылған .38 калибрлі револьвер мен қол гранатасын нұсқап: "Артқа шегіл! Артқа шегіл!" деді. Свинклс бірінші сыныпты бөлетін қоршаудың артына тығылды. Қасып алғандар ұшқыштар кабинасын басып алды. Қасып алған ер адам ұшақ Доусон алаңына қонғанша револьверін Мейерге бағыттап: "Бұл ұшақты кері бұруым керек" деді. Қасып алған әйел интерком арқылы: "Сәлем, сіздерге жаңа капитаныңыз сөйлеп тұр. Бұл рейс Палестинаны азат ету халық фронтының бақылауына көшті. Сіздерді достық елге, достық халыққа апарып жеткіземіз" деді. Сондай-ақ, әйел ұшырушы бірінші сыныптағы барлық жолаушыларды эконом-сыныпқа көшуге бұйырды. Ұшақ Иорданиядағы Доусон алаңына жергілікті уақыт бойынша сағат 18:45-те қонды. Ицхак Хутнер осы рейстің жолаушыларының бірі болды. 12 жасар американдық Марта Ходс, 13 жасар әпкесімен бірге осы рейспен ұшқан, 2023 жылы қасып алу оқиғасы туралы естеліктерін жариялады. Оның кітабы "Менің қасып алуым" деп аталады.

Swissair 100-рейсі

Swissair рейсі 100 (Douglas DC 8 53 типі, HB IDD тіркелімі, Nidwalden деп аталды) 1963 жылы салынған, 143 жолаушы мен 12 экипаж мүшесін Швейцарияның Цюрих Клотен әуежайынан Нью-Йорк JFK әуежайына апап бара жатқан. Ұшақ TWA рейсінен кейін бірнеше минут өткен соң Франция үстінде қақпадан шығарылды. Бір ер адам мен әйел адам ұшақты басып алды, олардың біреуі күміс револьвер ұстаған. Интерком арқылы ұшақтың ПФЛП тобы басып алғаны туралы хабарландырылды, ол Доусон даласына бұрылып, жалпы құлтегін саны 306 адамға жетті. Израильдік емес және еврей емес жолаушылар мен экипаж мүшелері босатылғаннан кейін, бірінші офицер Хорст Йерош тұтқын ретінде қалды.

Pan Am 93 рейсі

Pan Am рейсі 93 (Boeing 747 типті, сериялық нөмірі 19656/34, тіркеу атауы Clipper Fortune) 152 жолаушы мен 17 экипаж мүшесін тасымалдады, олардың 85-і АҚШ азаматы болды. Рейс Бельгияның Брюссель қаласынан Нью-Йоркке, Амстердамда тоқтаумен жасалатын еді. "Эль-Ал" рейсінен шығарылған екі қаскөй осы рейске мініп алып, оны мүмкіндік туғандағы нысана ретінде пайдаланды. Рейс директоры Джон Ферруджио еске алды: "Біз Амстердамда ұшуға дайын тұрдық, ал ұшақ ұшу-қону жолағының ортасында кенеттен тоқтады. Капитан Придди мені кабинаға шақырып алып: "Сенмен сөйлескім келеді" деді. Мен кабинаға бардым, ол: "Бізде Диоп және Гейе деген екі жолаушы бар" деді. Ол: "Төменге түсіп, жүк тізімінен оларды табуға тырыс, себебі мен олармен сөйлескім келеді" деді. Капитан Придди оларды осы екі орынға отырғызды. Оларды жақсылап тексерді. Олардың шақысының астында граната мен 25 калибрлі тапанша салынған пенопласт контейнері болған. Бірақ бұл туралы біз кейін білдік. Ұшақ эвакуацияланғаннан кейін бірнеше секундтан соң Каирде жарылды. Бұл Boeing 747 ұшағының алғашқы толық жоғалуы болды. Бір жолаушы Ферруджионың қону туралы нұсқауларын дыбыс жазбасына түсірді, оны Ұлттық радиодан тыңдауға болады. Қаскөйлер Мысыр полициясымен ұсталды.

BOAC 775 рейсі

9 қыркүйекте Бомбейден (қазіргі Мумбай) Лондонға Бахрейн және Бейрут арқылы ұшып бара жатқан BOAC Flight 775 рейсіндегі Vickers VC10 (тіркеу нөмірі) ұшағы Бахрейннен ұшып шыққаннан кейін қақпадан тартылып, Доусон алаңына күштеп қонды. Бұл Лейла Халедті босату үшін Ұлыбритания үкіметіне әсер етуді көздеген ПFLP жақтасының ісі болды. Бейруттен Доусон алаңына ұшып бара жатқан ұшақтың кадрлары Pathe News архивінде сақталған.

Қалдық шоттар

Кейін аты аталмаған жолаушылар тұтқындық күндерін еске алды. Белгісіз сөйлеуші 1: "Мені арабтар ұшақтың алдыңғы бөлігінде тұтқынға алды. Олар менің америкалық азамат екенімді сенбеді, себебі менің паспортымда екі апта бұрын Израильде болғанымды көрді. Олар мені Израиль әскерімен байланысты деп ойлады, сондықтан мені ұшақтың алдында қарумен бағындырды". Белгісіз сөйлеуші 2: "Сосын бізге Бейрутке қашқылы жатырмыз деді, бастапқыда солай болған, және барлығы тыныш болуы керек еді, олардың айтқанын дәл орындау керек болды". Белгісіз сөйлеуші 3: "Біз әуежайға қондық, шықтық, олар капитанға эвакуациялауға үш минут бар екенін айтты; бірақ олар ұшақтың алдыңғы бөлігін жарыққан кезде, іште әлі де бірнеше адам бар деп ойлаған жоқпын. Ұшақтың алдыңғы және артқы жағында динамит болды. Олар Бейрутке 20 килограм пластикалық динамит немесе басқа да нәрсе әкелді".

Шөл даладағы күндер

1970 жылдың 7 қыркүйегінде ұшқындар "Революция әуежайы" деп аталған жерге келген 60 БАҚ өкіліне баспасөз мәслихатын өткізді. 125-ке жуық кепіл Амманға жеткізілді, ал ұшақтарда американдық, израильдік, швейцариялық және Батыс Германия азаматтары ұсталды. Сондай-ақ, еврей жолаушылары да ұсталды. 2006 жылы сұхбат берген Нью-Йорк тұрғыны Ривке Берковиц: "Ұшқындар адамдардың дінін сұрағанда, мен еврей екенімді айттым" деп еске алды. Тағы бір еврей кепілі, 16 жасар Барбара Мэнш (Питер Мэнштің қарындасы және Ұлыбританияның бұрынғы депутаты Луиза Мэнштің күйеу баласы) "саяси тұтқын" деп естіген. АҚШ-та президент Ричард Никсон 8 қыркүйекте кеңесшілерімен кездесіп, АҚШ қорғаныс министрі Мелвин Лэрдке Иорданиядағы PFLP позицияларын бомбалауға бұйрық берді. Лэрд ауа райының қолайсыз екенін айтып, бұйрықтан бас тартты, соның салдарынан бұл жоспардан бас тартылды. 82-ші әуе десанттық дивизиясы дайындыққа келтірілді, алтыншы флот теңізге шықты, ал әскери ұшақтар мүмкін болатын әскери шабуылға дайындық үшін Түркияға жіберілді. Керісінше, Ұлыбритания премьер-министрі Эдвард Хит ұшқындармен келіссөздер жүргізуді шешті және ақырында Халедті және басқаларын кепілдердің құтылуы үшін босатуға келісті. Бұл АҚШ тарапынан қатты қарсылыққа ұшырады. Лондон мен Вашингтон арасындағы шиеленіс Сыртқы істер министрлігінің жоғары лауазымды өкілі сэр Денис Гринхилл мен Ақ үйдің аға кеңесшісі Джозеф Сиско арасындағы ашулы телефон әңгімесінде көрінді. "Менің ойымша, сіздің үкімет мұндай қадамға қарсы елде туындауы мүмкін наразылықты мұқият қарастыруы керек", - деді ол. Гринхилл: "Иә, олар солай дейді, бірақ бұл елде де наразылық бар", - деп жауап берді, сондай-ақ "Израиль ешқандай қимыл жасамайды және біздің адамдарымыз қаза табады. Егер бәрі анықталса, біздің адамдарымызды шығаруға болатын еді, бірақ сіздердің және басқалардың кедергісінен мүмкін болмады. Адамдар "неге тырыспадың?" дейді", - деген алаңдауын білдірді. 9 қыркүйекте Біріккен Ұлттар Ұйымының Қауіпсіздік Кеңесі 286-шы қарарында кепілдердің босатылуын талап етті. Келесі күні Амман қаласындағы Интерконтиненталь қонақүйінде PFLP мен Иордания күштері арасында қақтығыс болды, онда 125 әйел мен бала PFLP тарапынан ұсталып тұрды, және Корольдік толыққанды азаматтық соғысқа қадам тастағандай болды. АҚШ Мемлекеттік хатшысы Генри Киссинджердің айтуынша, "Осы кезде [Американың] дайындық шаралары [Хусейн патшаға] психологиялық көтеріңкілік сыйлағандықтан немесе ол үмітсіздікке жеткендіктен, Хусейн феддайндармен толыққанды қарсыласуға бел буды". Халықаралық дағдарысты күрделілендірген фактор – Сирия мен Ирактың, КСРО-мен байланысы бар елдердің, Иордания Корольдігімен кез келген қақтығыс жағдайында палестиналық топтарды қолдау үшін араласуға дайын екенін мәлімдегені болды. Британдық құжаттарда, "отыз жылдық құпиялылық" ережесі бойынша жарияланған, алаңдаған Хусейн патша Ұлыбритания мен АҚШ-тан Израильге сириялық әскерлер Иорданияға палестиналықтарды қолдау үшін кірсе, оларды бомбалау туралы өтініш беруді сұрады. Сол күні журналистерге сөйлеген сөзінде Никсон босатылған кепілдерге: "[Олар бастан өткен жағдайдың нәтижесінде] болашақта ұшақтарды басып алу мүмкіндігі айтарлықтай төмендеді, өйткені халықаралық қоғамдастық осы оқиғаларға ашуланды. Қазір біз ұшақтарымызда күзетшілерді ғана емес, сонымен қатар ұшақтарды басып алуға ниеттенген адамдардың қару-жарақпен немесе жарылғыш заттармен ұшаққа кірмеуін қамтамасыз ету үшін жабдықтарды да дамытып жатырмыз", - деді. Дағдарыс кезінде 11 қыркүйекте президент Никсон "әуе пираттығының" мәселесін шешу үшін бағдарлама бастады, соның ішінде АҚШ рейстерінде қарулы әуе маршалдары ретінде жұмыс істеуге кірісетін 100 федералды агенттің тобын іске қосты. PFLP бірнеше жылдан кейін әуе кемелерін басып алу тактикасын ресми түрде жоққа шығарды, бірақ оның бірнеше мүшелері мен кіші топтары ұшақтарды басып алу және басқа да зорлық-зомбылық әрекеттерін жалғастырды.

Құжаттық фильм

2006 жылы Илан Зив «Hijacked» атты, PBS телеарнасының «Америкалық тәжірибе» бағдарламасының бір сағаттық эпизодында Доусон даласындағы ұшақ қадағалау оқиғаларын сипаттады. Ол бұл эпизодты өзі жазып, режиссерлік етті және ол алғаш рет 2006 жылғы 26 ақпанда көрсетілді. Зив оқиғаның архивтік кадрларын қоса, ұшақ қадағалаушылармен, кепілге алынғандармен, БАҚ өкілдерімен және саясаткерлермен сұхбат жүргізді.