АҚШ және Ресей арасындағы стратегиялық қаруларды төмендету шарты (2002)
Strategic Offensive Reductions Treaty
АҚШ пен Ресей арасындағы 2002 жылғы ядролық қаруды төмендету шарты – SORT (Мәскеу шарты). Стратегиялық қарулар азайтты, 1700-2200 оқ-дәріге дейін шек қойылды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
2002 ж. АҚШ пен Ресей арасындағы ядролық қаруды төмендету туралы шарт
2002 nuclear disarmament treaty between the U. S. and Russia
Америка Құрама Штаттары мен Ресей Федерациясы арасындағы стратегиялық шабуылдық қаруды азайту туралы шарт (СОРТ), сондай-ақ Мәскеу шарты деп белгілі, АҚШ пен Ресей арасындағы стратегиялық қаруды азайту шарты болып табылады және 2003 жылдың маусымынан 2011 жылдың ақпанына дейін күшіне енді, содан кейін Жаңа СНВ шартымен алмастырылды. Сол кезде СОРТ екі ел арасындағы "жаңа стратегиялық қарым-қатынастың маңызды бөлігі" ретінде қарастырылды, екі тарап та өздерінің ядролық қаруларын әрқайсысы 1700-ден 2200-ға дейін операциялық түрде қолданылатын оқ-дәрілермен шектеуге келісті. Ол 2002 жылғы 24 мамырда Мәскеуде қол қойылды. АҚШ Сенаты мен Ресей Федерациясының Мемлекеттік Думасы ратификациялағаннан кейін СОРТ 2003 жылғы 1 маусымда күшіне енді. Жаңа СНВ шартымен алмастырылмаса, оның мерзімі 2012 жылғы 31 желтоқсанда аяқталған болар еді. Кез келген тарап екінші тарапқа үш айлық жазбаша хабарлама жіберу арқылы шарттан шыға алатын еді.
The Treaty Between the United States of America and the Russian Federation on Strategic Offensive Reductions (SORT), also known as the Treaty of Moscow, was a strategic arms reduction treaty between the United States and Russia that was in force from June 2003 until February 2011 when it was superseded by the New START treaty. At the time, SORT was positioned as "represent[ing] an important element of the new strategic relationship" between the two countries with both parties agreeing to limit their nuclear arsenal to between 1,700 and 2,200 operationally deployed warheads each. It was signed in Moscow on 24 May 2002. After ratification by the U. S. Senate and the State Duma, SORT came into force on 1 June 2003. It would have expired on 31 December 2012 if not superseded by New START. Either party could have withdrawn from the treaty upon giving three months written notice to the other.
Өзара ядролық қарусыздану
SORT Ресей (және оның алдыңғысы, Кеңес Одағы) мен АҚШ арасындағы өзара ядролық қаруды төмендету туралы келісімдер мен келіссөздердің ұзақ тізімінде болды, оған SALT I (1969–1972), ABM келісімі (1972), SALT II (1972–1979), INF келісімі (1987), START I (1991), START II (1993) және Жаңа START (2010) кіреді. Мәскеу шарты START-тан ерекшеленеді, себебі ол іс жүзінде қолданылып жатқан жарықшаңдарды шектеді, ал START I жарықшаңдарды жеткізу құралдарына (ICBM, SLBM және ауыр бомбалаушылар) тікелей байланыстырып, оларды шектеді. Ресей мен АҚШ делегациялары Мәскеу шартының іске асырылуын талқылау үшін жылына екі рет Екітаралық іске асыру комиссиясының (BIC) отырысында кездесті.
SORT was one in a long line of treaties and negotiations on mutual nuclear disarmament between Russia (and its predecessor, the Soviet Union) and the United States, which includes SALT I (1969–1972), the ABM Treaty (1972), SALT II (1972–1979), the INF Treaty (1987), START I (1991), START II (1993) and New START (2010). The Moscow Treaty was different from START in that it limited operationally deployed warheads, whereas START I limited warheads through declared attribution to their means of delivery (ICBMs, SLBMs, and Heavy Bombers). Russian and U. S. delegations met twice a year to discuss the implementation of the Moscow Treaty at the Bilateral Implementation Commission (BIC).
Ратификациялау
2002 жылдың желтоқсан айында шарт ратификациялауға ұсынылды. Бірақ, келісімді қабылдауға шамамен бір жыл уақыт кетті, себебі заң жобасы комитетте мақұлданбаған соң, ядролық күштерді қаржыландыру және қызмет мерзімі бітпеген жүйелерді қысқарту туралы алаңдаушылықтарға байланысты қайтадан ұсынылуы тиіс болды. Сонымен қатар, депутаттар АҚШ-тың алғашқы соққы беру үшін резервтік ядролық қаруларын орнату мүмкіндігінен (қосымша мүмкіндік) алаңдады. Ратификация да қиындықтармен қатар болды, өйткені Думаның сыртқы істер комитетінің төрағасы Дмитрий Рогозин, Федерация Кеңесінің өкілі Маргеловпен келіспеді. Депутат Рогозин 2003 жылы АҚШ-тың Иракқа басып кіруіне байланысты Мәскеу шартын кейінге жылдыру қажет екенін айтты. Бірақ, бұл кейіндіру орын алмады. Ақтық дауыс беру СНВ-II келісіміне ұқсас болды, депутаттардың шамамен үштен бірі қарсы дауыс берді. Ратификациялық қаулыда президенттің ядролық күштердің дамуы туралы есеп беруі міндеттелді және маңызды заң шығарушылардың ведомствоаралық жоспарлауға қатысуы тиіс екені белгіленді.
The treaty was submitted for ratification in December 2002. However, the passage of the agreement took about a year because the bill had to be resubmitted after its rejection in committee due to concerns about funding for nuclear forces and about cutting systems that had not yet reached the end of their service lives. Further, the deputies were concerned about the U. S.'s ability to upload reserve nuclear warheads for a first strike (upload potential). The ratification was also problematic because the chairman of the foreign affairs committee of the Duma, Dmitry Rogozin, disagreed with his Federation Council counterpart Margelov. Deputy Rogozin argued that the Moscow Treaty should be delayed because of the 2003 U. S. invasion of Iraq. In the end, however, this delay never happened. The final vote was similar to START II with nearly a third of the deputies voting against. The ratification resolution mandated presidential reporting on nuclear force developments and noted that key legislators should be included in interagency planning.
Іске асыру
Лоуренс Ливермор ұлттық зертханасы хабарлағандай, президент Буш АҚШ әскеріне 2012 жылға дейін қолданыстағы және резервтегі ядролық қару қорын жартысына дейін қысқартуды бұйырды. Бұл мақсат 2007 жылы орындалды, нәтижесінде АҚШ-тың ядролық оқ-дәрілері 2001 жылғы көрсеткіштің 50 пайызынан сәл астам деңгейге жетті. Буш жасаған тағы бір ұсыныс осы санды тағы 15 пайызға төмендетуге мүмкіндік берген болар еді.
Lawrence Livermore National Laboratory reported that President Bush directed the US military to cut its stockpile of both deployed and reserve nuclear weapons in half by 2012. The goal was achieved in 2007, a reduction of US nuclear warheads to just over 50 percent of the 2001 total. A further proposal by Bush would have brought the total down another 15 percent.