Кіріспе

Ядролық стратегияда минималды қорқыту, сондай-ақ минималды және шекті қорқыту деп те аталады, – бұл қорқыту теориясының қолданылуы. Оған сәйкес, мемлекет қарсыластың шабуыл жасауына кедергі келтіру үшін қажетті мөлшерден артық ядролық қаруға ие болмайды. Таза минималды қорқыту доктринасы бірінші болып қолданылмау принципіне негізделген, яғни ядролық қарудың жалғыз мақсаты – бірінші соққының құнын қабылдауға болмайтын деңгейге көтеріп, ядролық қарсыласты қорқыту. Басқаша айтқанда, минималды қорқыту қарсы күштер стратегиясын қабылдамай, қарсы шабуылда қолданыла алатын, сақталып қалатын күштерді құруға басымдық беруді талап етеді. Суық соғыс кезінде АҚШ және КСРО бірінші және екінші соққы беруге қабілетті күштерді дамытқанмен, Қытай Халық Республикасы минималды ядролық қорқыту доктринасын ұстанды. Егер шешім қабылдаушылар күш қолдану туралы шешім қабылдағанда шығын мен пайданы салмақтайды деп есептесек, Қытайдың доктринасы қарсыластың «стратегиялық нысандарын» жоюға жеткілікті ядролық арсеналға ие болуды көздейді, сонда бірінші соққының күтілетін шығыны күтілетін пайдадан асып түседі. Үндістан да осы стратегияны қабылдады, оны «Жеткілікті сенімді қорқыту» деп атайды. Пәкістанның «Минималды жеткілікті қорқыту» (кейде «N қорқыту» деп те аталады) саясаты – елдің ядролық қару бағдарламасының негізі болып табылатын қорғаныс және стратегиялық қағида. Бұл доктрина ядролық доктринаның бөлігі емес, ол толыққанды жарияланған соғыста атом қаруын қолдануға бағытталған, егер доктринаның шарттары орындалса. Керісінше, Минималды жеткілікті қорқыту саясаты Өзара әзіл-қалжыңға (MAD) қарсы тұрады, ол Үндістанды 1971 жылғы Үнді-Пәкістан соғысындағыдай, Пәкістанға қарсы әскери қимылдар жасаудан қайтармақ. Пәкістан бірінші болып қолдануға тыйым салу саясатын қабылдамайды, ал Үндістан мен Қытай бірінші болып қолдануға тыйым салады. Пәкістанның сыртқы істер министрі Шамшад Ахмад Пәкістанға егер шабуыл жасалса, өзін қорғау үшін «арсеналындағы кез келген қаруды» қолданатынын ескерткен. Минималды қорқыту – қауіпсіздік дилеммасын шешудің және қарулану жарысынан аулақ болудың бір жолы. Шешім қабылдаушылар қарсыластың бірінші соққысына осал деп санағанда, әсіресе екі тарап та басымдыққа қол жеткізуге тырысқанда, қару-жарақтарын кеңейтуге қысым сезінеді. Осы осалдықты жою жаңа және озық қару-жарақтарды өндіруге ынталандыруды азайтады. Мысалы, АҚШ-тың ядролық күші минималды қорқыту талаптарынан асып түседі және көптеген елдердегі көптеген нысаналарды соққыға түсіруге, сондай-ақ жоғары сенімділікпен қарсы шабуылдар жасауға қабілетті. Осыған жауап ретінде Қытай өз ядролық күштерін жаңғыртуды жалғастыруда, өйткені оның басшылары АҚШ-тың стратегиялық барлау, дәлдік соққы және зымыранға қарсы қорғаныс саласындағы жетістіктеріне қарамастан, өз арсеналының өмір сүруіне алаңдаулы. Минималды қорқытудың бір кемшілігі – қарсыластың қабылдауға болмайтын зиян деңгейін дәл түсінуді қажет етеді, әсіресе егер бұл түсінік уақыт өте келе өзгеретін болса, бұрынғы сенімді қорқыту енді сенімді болмайды. Сондай-ақ, қарсыластың қарсы шабуылы кезінде «жоғалатын» немесе «нейтралданатын» ядролық қару күшін ескеру қажет. Сонымен қатар, минималды қорқыту қабілеті жоғары ядролық державамен бетпе-бет келгенде мемлекеттің батылдығын арттыруы мүмкін, мысалы, Қытай мен АҚШ арасындағы қарым-қатынаста байқалғандай. Соңында, қару келіссөздері кезінде минималды қорқытуды ұстану мемлекеттерге осалдыққа ұшырамай азайтуға мүмкіндік берсе, минималды қорқытуға жеткеннен кейін одан әрі азайтулар қажетсіз болуы мүмкін, өйткені олар мемлекеттің осалдығын арттырады және қарсыластың ядролық арсеналын жасырын түрде кеңейтуге ынталандыруы мүмкін.