Ядролық қаруды алдын ала соққымен қолдану

Ядролық қаруды алдын ала соққы ретінде қолдану стратегиясы: қарсы шабуыл, қару-жарақтарды жою, сақталған жауап. Суық соғыс дәуіріндегі қауіп.

18 мин оқу

100%

Дереккөз: First strike (nuclear strategy) — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Ядролық қаруды қолданып алдын ала шабуыл жасау

Ядролық стратегияда бірінші соққы немесе алдын ала шабуыл – бұл күшті күшпен жасалатын күтпеген, алдын ала шабуыл. Бірінші соққыға қабілеттілік – бұл елдің басқа ядролық державаның қару-жарағын жойып, оны жеңіске жеткізу мүмкіндігі, соның салдарынан шабуылдаған ел әлсіреген жауап шарасынан аман қалады, ал қарсы тарап соғысты жалғастыра алмайды. Басымдық стратегиясы – қарсылас елдің стратегиялық ядролық қару объектілеріне (ракеталық шахталар, су асты кемелерінің базалары, бомбалаушылардың әуежайлары), басқару және бақылау пункттеріне, сондай-ақ сақтау қоймаларына бірінші кезекте шабуыл жасау. Бұл стратегия "қарсы күш" деп аталады.

Тарихи негіздер

Бірінші соққы шабуылы, яғни ядролық қаруды қолдану арқылы бірінші соққы беру мүмкіндігі, НАТО мен Кеңес блогы арасындағы суық соғыс кезінде зор қорқыныш тудырды. Әр түрлі уақыттарда екі тараптың да бірінші соққыға ұшырау қаупі болды. Екі жақтың да қолданатын технологиядағы өзгерістер, сондай-ақ қарсы тараптың әрекеттерінің дұрыс түсінілмеуі жиі жаудың ниетіне қатысты болжамдарға әкеп соқты.

1948-1961 жылдар

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін, Кеңес Одағының басшылығы АҚШ өздерінің ядролық басымдығын пайдаланады деп қауіптенді, себебі 1945 жылдан 1948 жылға дейін АҚШ ядролық қаруға ие болған жалғыз мемлекет еді. КСРО өздерінің ядролық қаруын қарқынды дамыту арқылы жауап берді, 1949 жылы өткен алғашқы сынағымен АҚШ-ты таң қалдырды. Өз кезегінде, АҚШ 1952 жылы «Ivy Mike» операциясында алғашқы сутекті бомбасын сынап, әлдеқайда қуатты термоядролық қару жасады, бірақ КСРО 1953 жылы «Sloika» жобасы бойынша жартылай термоядролық қару сынағын өткізіп, 1956 жылы Сахаровтың «Үшінші идеясын» – «Castle Bravo» құрылғысына тең сынақтан өткізіп, қарсы шара қолданды. Осы арада екі ел арасындағы шиеленіс 1956 жылы Кеңес Одағының Венгрияға басып кіруімен күшейді; АҚШ және Еуропа елдері осы оқиғадан белгілі бір қорытындылар жасады, ал АҚШ-та сенатор Джозеф Маккарти, Америкаға қарсы қызметтер жөніндегі Палата комитеті және 1953 жылы тыңшылық қылғандықтары үшін өлім жазасына кесілген АҚШ азаматтары Джулиус және Этель Розенбергтерге қарсы күшті әлеуметтік қарсылық қозғалысы болды. Бұл жағдай 1957 жылы «Спутник» спутнигінің ұшырылуымен одан әрі ушықты, бұл коммунистердің ғарыштан шабуылдауы мүмкін деген қорқынышқа және егер кеңестіктер орбитаға құрылғы жібере алса, олар оны атмосфераға қайта кіргізіп, планетаның кез келген бөлігіне құлата алады деген алаңдаушылыққа әкелді. Джон Ф. Кеннеди осы жағдайды бомбалаушылар мен зымырандар саласындағы «алшақтықтарды» (gap) атап өту арқылы пайдаланды, мұнда кеңестіктер АҚШ-тан озып кеткен деп (негізсіз) есептелді, ал кеңестіктердің ызалы сөздері саяси қысымды күшейтті. 1960 жылғы Фрэнсис Гэри Пауэрстің қатысқан «U-2» оқиғасы, Берлин дағдарысы және «Царь-бомба» сынағы шиеленісті одан әрі арттырды.

Кубалық зымыран дағдарысы

Бұл жағдай 1962 жылы Куба зымыран дағдарысымен шиеленістің шыңына жетті. Кубаға совет зымырандарының жеткізілуін Кеңес Одағы АҚШ-тың Түркияда ядролық зымырандары орналасқандығымен, сондай-ақ Фидель Кастроның өкіметін күшейту, әрекет ету еркіндігін арттыру және АҚШ тарапынан идеологиялық дауларды әскери күшпен шешу әрекеттерінен – 1961 жылғы сәуір айындағы «Қабалар шығанағы» операциясындағыдай – үкіметін қорғау қажеттілігімен негіздеді. Дағдарыс кезінде Фидель Кастро Хрущевке хат жазып, егер «империалистер» АҚШ-қа бағытталған ядролық зымырандарды Кубаға, 90 мильден аз қашықтықта орналастырғанына әскери жауап берсе, «өте қауіпті» болады деп мәлімдеді. Хаттан алынған келесі үзінді Кастроның АҚШ-қа қарсы алғашқы соққы беруге шақырғанын көрсетеді: Егер екінші жағдай орын алса және империалистер Кубаны басып алу мақсатымен шабуыл жасаса, олардың агрессивті саясатының қауіптері соншалықты зор, мұндай шабуылдан кейін Кеңес Одағы империалистердің оған қарсы алғашқы ядролық соққы беруіне мүмкіндік беретін жағдайларға ешқашан жол бермеуі керек. Мен мұны осылай айтамын, себебі империалистердің агрессиясы оларды өте қауіпті етеді деп санаймын, және егер олар Кубаға шабуыл жасап, жалпы адамзаттық және моральдық заңдарды бұзса, онда бұл қауіпті біржолата жоюға келген сәт, бұл ең заңды өзін-өзі қорғау әрекеті болар еді. Шешім қаншалықты қиын және қорқынышты болса да, басқа жол болмас еді. Куба зымыран дағдарысының нәтижесінде Никита Хрущев Кубадан зымырандарды алып тастауға ашық келісті, ал Джон Ф. Кеннеди өз елінің Түркиядағы зымырандарын алып тастауға құпия келісім жасады. Салқын соғыстағы екі тарап та Кубаға қатысты ядролық соғысқа қаншалықты жақын келгенін түсінді және шиеленісті азайтуға тырысты, нәтижесінде 1960 және 1970 жылдардағы АҚШ-КСРО арасындағы қарым-қатынастардың жақсаруына әкелді. Алайда, бұл шиеленісті азайту тек АҚШ пен КСРО-ға қатысты болды. Жақында құпиясы ашылған сұхбаттарда бұрынғы жоғары деңгейдегі кеңестік ядролық және әскери-өнеркәсіптік жоспарлаушылар Фидель Кастроның тіпті кейінгі салқын соғыс кезеңінде де ядролық опцияларды қолдағандығын көрсетті. Бұрынғы кеңестік генерал Андриан Данилевичтің сөзіне сүйенсек, «1980-ші жылдардың басында Куба басшысы Фидель Кастро КСРО-дан АҚШ-қа қарсы қатаң ұстанымды ұстануды талап етті, соның ішінде мүмкін болатын ядролық соққыларды да. Жауап ретінде Кеңес Одағы Кастроға АҚШ-қа ядролық соққылардың Куба үшін қандай экологиялық салдарға әкелетінін түсіндіру үшін сарапшылар тобын жіберді. Генералдың айтуынша, Кастро тез арада мұндай жағдайдың тиімсіздігіне көз жеткізді».

This escalating situation came to a head with the Cuban Missile Crisis of 1962. The arrival of Soviet missiles in Cuba was conducted by the Soviets on the rationale that the US already had nuclear missiles stationed in Turkey, as well as the desire by Fidel Castro to increase his power, his freedom of action, and to protect his government from US initiated prejudicial resolution of ideological disputes through the use of military force, such as had been attempted during the Bay of Pigs Invasion in April 1961. During the crisis, Fidel Castro wrote Khrushchev a letter about the prospect that the "imperialists" would be "extremely dangerous" if they responded militarily to the Soviet stationing of nuclear missiles aimed at US territory, less than 90 miles away in Cuba. The following quotation from the letter suggests that Castro was calling for a Soviet first strike against the US if it responded militarily to the placement of nuclear missiles aimed at the US in Cuba:

If the second variant takes place and the imperialists invade Cuba with the aim of occupying it, the dangers of their aggressive policy are so great that after such an invasion the Soviet Union must never allow circumstances in which the imperialists could carry out a nuclear first strike against it. I tell you this because I believe that the imperialists' aggressiveness makes them extremely dangerous, and that if they manage to carry out an invasion of Cuba—a brutal act in violation of universal and moral law—then that would be the moment to eliminate this danger forever, in an act of the most legitimate self defense. However harsh and terrible the solution, there would be no other. The Cuban Missile Crisis resulted in Nikita Khrushchev publicly agreeing to remove the missiles from Cuba, while John F. Kennedy secretly agreed to remove his country's missiles from Turkey. Both sides in the Cold War realized how close they came to nuclear war over Cuba, and decided to seek a reduction of tensions, resulting in US Soviet détente for most of the 1960s and 1970s. Nonetheless, this reduction of tensions only applied to the US and the USSR. Recently declassified interviews with high level former Soviet nuclear and military–industrial planners reveal that Fidel Castro continued to favour nuclear options, even during the later Cold War – according to former Soviet General Andrian Danilevich, "( in the early 1980s ) Cuban leader Fidel Castro pressed the USSR to take a tougher line against the United States, including possible nuclear strikes. The Soviet Union, in response, sent experts to spell out for Castro the ecological consequences for Cuba of nuclear strikes on the United States. Castro, according to the general, quickly became convinced of the undesirability of such outcomes."

1970-1980 жылдар

Алайда, 1970-ші жылдардың аяғы мен 1980-ші жылдардың басында Ауғанстанға кеңестік әскерлердің енуі, SS 20 Saber және SS 18 Satan зымырандарын кеңестік тараптың орналастыруы, НАТО-ның жаңа Pershing II IRBM және Tomahawk жерден ұшырылатын қанатты зымыранын орналастыру туралы шешімі, сондай-ақ АҚШ президенті Рональд Рейганның «шектелген» ядролық соғыс туралы айтқандары шиеленісті жағдайды қайтадан күшейтті. Бұл НАТО шабуыл жоспарлап отыр деген кеңестік тараптың қауіпсіздік алаңдаушылығын арттырды. НАТО-ның бұл зымырандарды орналастыруы, кеңестік SS 20 Saber зымыранына жауап ретінде жасалды, ол ұшырылғаннан кейін бірнеше минут ішінде Еуропадағы көптеген НАТО базаларын нысанаға ала алатын еді. Бұл өзара зымыран орналастырулар тұрақсыз стратегиялық жағдайға алып келді, оған АҚШ және КСРО зымырандардың ұшырылуын ерте анықтау жүйелерінің дұрыс жұмыс ілемеуі, КСРО барлау қызметінің АҚШ басшыларының стратегиялық мақсаттарын анықтауға кедерес келтіретін кемшіліктері, сондай-ақ АҚШ тарапының қауырсынды сөздері және кеңестік тараптың НАТО мемлекеттеріне деген дәстүрлі сенімсіздігі де үлкен үлес қосты. Бұл 1983 жылы НАТО-ның «Абле Арчер» деп аталған әскери оқуының сәтін дұрыс таңдамауы салдарынан туған соғыс қаупіне әкелді. Бұл оқу НАТО-ның КСРО-ға ядролық шабуыл жасауын модельдеуден тұрды. Бұл оқу КСРО-ның ВРЯН деп аталатын кең ауқымды барлау жұмылдыруы кезінде өтті, мақсаты НАТО-ның ядролық соғыс бастау ниеттерін анықтау болған. Бұл жағдай әлемді ядролық соғысқа бұрынғыдан да жақын әкелді, тіпті 20 жыл бұрынғы Куба зымыран дағдарысынан да жақын болды.

Пайдаланылатын терминдер

CEP – айналмалы қате радиусы; белгілі бір нүктеге бағытталған қарудың 50% сенімділікпен түсетін радиусы; мысалы, 150 м CEP дегеніміз, қару 50% жағдайда нысанадан 150 метрлік шеңберде жарылатынын білдіреді. Бұл дәлдік өлшемі, қарудың нысанаға жеткенге дейінгі барлық кезеңде дұрыс жұмыс істейтінін ескереді. Қашықтық – қарудың нысанаға сәтті тиюі үшін атуға болатын ең үлкен қашықтық. (Қашықтық ең жоғары немесе ең төменгі деген сипаттамасыз қолданылса, ол ең жоғары қашықтықты білдіреді деп есептелінеді; алайда, осы сипатталған қарулардың көптеген түрлерінде ең төменгі қашықтық та бар, бірақ олар туралы айтылмаған, немесе, көптеген жағдайларда, жұртшылыққа белгілі емес.) kt/Mt – ядролық қарудың жарылуынан бөлінетін энергия мөлшерін шамамен өлшеу бірлігі; kt – килотонна TNT, Mt – мегатонна TNT. Манхэттен жобасы кезіндегі ғылым осы өлшемдерді пайдаланып, ядролық жарылыстың үлкен энергиясын әскерилерге, саясаткерлерге немесе қарапайым халыққа түсінікті болу үшін салыстыруға мүмкіндік берді. Тринитротолуол (TNT) – өнеркәсіптік және әскери қолданысқа ие, жоғары қуатты жарылғыш зат, оның жарылу күші бірдей салмақтағы қарақұмнан 40%-ға артық. Бір тонна 1000 кг немесе шамамен 2200 фунтқа тең. Сондықтан, 20 кт ядролық құрылғы 20 000 тонна TNT жарылысынан бөлінетіндей көп энергияны босатады (осы терминнің шығу тегі осы жерде, нақты анықтамасы үшін TNT эквивалентіне қараңыз). Бұл өте үлкен энергия мөлшері. Сонымен қатар, TNT-ден айырмашылығы, ядролық құрылғының жарылуы тірі организмдерге, соның ішінде адамдарға зиян келтіретін иондаушы сәуле шығарады; жарылыстан таралатын сәулелену және радиоактивтік жауын ұзақ уақыт бойы сақталуы мүмкін, бірақ бірнеше сағаттан бірнеше апта ішінде бір ядролық жарылыстан туындаған сәулелену деңгейі төмендеп, адамдарға радиациядан қауіпсізденіп, жарылыс орнында белгісіз мерзімге қалуға мүмкіндік береді.

CEP – circular error probable; the radius within which a weapon aimed at a given point will land with a 50% confidence; for example, a CEP of 150 m indicates that 50% of the time, the weapon will impact within 150 m of the target. This measure of accuracy assumes that everything up to the point of impact works correctly. Range – the maximum distance from a target a weapon can be fired to successfully hit the point where it is targeted at. (When range is used without qualifiers, like maximum or minimum, it is assumed that it refers to maximum; however, many of these described weapons have minimum ranges as well, though they are not mentioned, or, in all likelihood, even known to the public.) kt/Mt – This is an approximate measure of how much energy is released by the detonation of a nuclear weapon; kt stands for kilotons TNT, Mt stands for megatons TNT. Conventional science of the period contemporary to the Manhattan project came up with these measures so as to reasonably analogize the incredible energy of a nuclear detonation in a form that would be understandable to the military, politicians, or civilians. Trinitrotoluene (TNT) was and is a high explosive with industrial and military uses, and is around 40% more powerfully explosive than an equivalent weight of gunpowder. A ton is equivalent to 1000 kg or approximately 2200 pounds. A 20 kt nuclear device, therefore, liberates as much energy as does the explosion of 20,000 tons of TNT (this is the origin of the term, for the exact definition see TNT equivalent). This is a large quantity of energy. In addition, unlike TNT, the detonation of a nuclear device also emits ionizing radiation that can harm living organisms, including humans; the prompt radiation from the blast itself and the fallout can persist for a long period of time, though within hours to weeks, the radiation from a single nuclear detonation will drop enough to permit humans to remain at the site of the blast indefinitely without incurring acute fatal exposure to radiation.

Мүмкін бірінші соққы беру қару жүйелері

Бастапқы буын континентаралық баллистикалық зымырандардың (әсіресе су асты кемелерінен ұшырылатын баллистикалық зымырандардың) төмен дәлдігінен (үлкен дөңгелек қателік мүмкіндігінен) туындаған жағдай, қарсы шабуылдар бастапқыда тек өте ірі, қорғаныссыз нысаналарға – бомбалаушы әуежайлар мен теңіз базаларына ғана мүмкін болды. Кейінгі буын зымырандары, әлдеқайда жақсы дәлдікке ие болғандықтан, қарсыластың нығайтылған әскери нысаналарына (мысалы, зымырандық шахталар мен басқару орталықтарына) шабуыл жасауға мүмкіндік берді. Бұл кері квадрат заңымен түсіндіріледі, ол энергияның бір нүктеден таралуынан (мысалы, термоядролық жарылыс) тараған энергия мөлшерінің, таралу нүктесінен қашықтықтың квадратына кері пропорционалды екенін болжайды. Соның салдарынан, ядролық жарылыстың нығайтылған құрылымдарды бұзу күші, ядролық қарудың жарылыс орталығынан қашықтыққа байланысты күрт төмендейді. Сондықтан, жақын мақсатты соққы беру әдетте қажет, өйткені бомбаның қуатын арттыру арқылы маржиналды пайда ғана алуға болады. Pershing II қысқа радиустық баллистикалық зымыраны. Бір оқтұдырғыш, өзгермелі қуаты 5–50 кт, активті радарлық терминалдық басқарумен CEP 50 м. 7 минуттық қысқа ұшу уақыты және 1800 км қашықтығы бар, Еуропалық бөлігіндегі КСРО-дағы C4ISTAR нысаналарын, бекіністерді, әуежайларды, әуе қорғаныс орындарын және құрлықтағы баллистикалық зымырандардың шахталарын жоюға арналған. Пайдаланудан шығарылды. R-36 (НАТО белгісі SS-18 "Шайтан"), MIRV. Батыстағы кейбір сарапшылардың пікірінше, 220 м CEP жоғары дәлдігі және 8800 кг жоғары салмағына байланысты, бұл бірінші соққы құралы болып саналады; 40 тежегіш құрылғыны қолдана алады және кемінде 10 оқтұдырғышты кемінде 500 кт қуатымен тәуелсіз нысаналарға жеткізе алады. Әрбір оқтұдырғыш Minuteman III сияқты нығайтылған ядролық шахталарды да жоюға қабілетті. 1976 жылы қолданысқа енгізілді, CONUS-қа бағытталған. Әлі де қолданыста. LGM-118 Peacekeeper. SS-18 "Шайтанға" ұқсас, Peacekeeper 4000 кг салмақты тасымалдай алады және әрқайсысы 300 кт қуаты бар 10 MIRV оқтұдырғышын, сондай-ақ 120 метрлік CEP-ті жеткізе алады. 1980 жылдардың ортасында қолданысқа енгізілді. Пайдаланудан шығарылды, бірақ басқару жүйелері мен қайта кіру аппараттары Minuteman III зымырандарына ауыстырылды. SS-20 Saber MIRV орташа радиустық баллистикалық зымыраны. Кеңес Одағы 1970 жылдардың соңында қолданған бұл MIRV-мен жабдықталған зымыран Азиядағы Орал тауларының артына жасырынып, Еуропадағы НАТО C4ISTAR нысаналарын ескертусіз, өте қысқа ұшу уақытына, жоғары дәлдігіне және MIRV пайдалы жүктемесіне байланысты (орташа қашықтықтағы зымырандар үшін сирек кездесетін) шабуылдай алады. Пайдаланудан шығарылды.

Because of the low accuracy (large circular error probable) of early generation intercontinental ballistic missiles (and especially submarine launched ballistic missiles), counterforce strikes were initially only possible against very large, undefended targets like bomber airfields and naval bases. Later generation missiles with much improved accuracy made counterforce attacks against the opponent's hardened military facilities (like missile silos and command and control centers) possible. This is due to the inverse square law, which predicts that the amount of energy dispersed from a single point release of energy (such as a thermonuclear blast) dissipates by the inverse of the square of distance from the single point of release. The result is that the power of a nuclear explosion to rupture hardened structures is greatly decreased by the distance from the impact point of the nuclear weapon. So a near direct hit is generally necessary, as only diminishing returns are gained by increasing bomb power. Pershing II MRBM. Single warhead, variable yield 5–50 kt, CEP 50 m with active radar terminal guidance. Short, 7 minute flight time and range of 1,800 km, designed to strike C4ISTAR installations, bunkers, air fields, air defense sites, and ICBM silos in the European part of the Soviet Union. Decommissioned. R 36 (NATO designation SS 18 "Satan"), MIRV. Believed to be a first strike weapon by some in the West, due to high accuracy of 220 m CEP, and high throw weight of 8,800 kg; could deploy 40 penetration aids and deliver at least 10 warheads of at least 500 kt through independent, separate targets. Each warhead could probably take out even hardened nuclear silos, such as those used by the Minuteman III. Deployed in 1976, aimed at CONUS. Still in service. LGM 118 Peacekeeper. Similar in capability to the SS 18 Satan, the Peacekeeper had a throw weight of 4,000 kg, and could carry only 10 MIRVed warheads of 300 kt each, as well as a CEP of 120 meters. Deployed in the mid 1980s. Decommissioned; however, guidance systems and re entry vehicles moved to Minuteman III missiles. SS 20 Saber MIRV IRBM. Deployed by the Soviet Union in the late 1970s, this MIRVed IRBM could hide out behind the Urals in Asian Russia and strike NATO C4ISTAR facilities in Europe with scarcely any warning, due to very short flight time, high accuracy, and MIRV payload (rare on an intermediate range missile). Decommissioned.

Бірінші соққыға қабілетті қару жүйелері

Кез келген кең аумақты (мысалы, континенттік) қамтуға қабілетті, әсіресе, ракеталарды ұшырылған сәтте-ақ жоюға мүмкіндік беретін ракеталық қорғаныс жүйесі, бірінші соққы жасауға мүмкіндік беретін қару болып табылады, себебі ол ядролық соққыны өзара толық жойылмау қаупін азайта отырып жасауға мүмкіндік береді. Мұндай жүйе әлі құрылмаған, бірақ АҚШ шектеулі континенттік ракеталық қорғаныс қабілетін құрған, бірақ ол тек бірнеше ракетадан ғана қорғай алады. Бұл, әдетте, бұрынғы АҚШ-тың "Сафгард" бағдарламасы немесе ресейлік A 35/A 135 жүйелері сияқты, соңғы кезеңдегі ракеталық қорғаныс жүйелеріне қатысты емес. ICBM алаңдары немесе C4ISTAR нысандары сияқты белгілі бір аймақтарды қорғайтын шектеулі аумақты соңғы кезеңдегі ракеталық қорғаныс жүйелері, шын мәнінде, тұрақтандырушы рөл атқаруы мүмкін, өйткені олар жауап беру қабілетін сақтап қалуға және/немесе деэскалациялау қабілетін қамтамасыз етеді. Бұл сондай-ақ "айырмашылық жасамаушы" ғарышқа орналасқан ракеталық қорғаныс жүйесіне де қатысты емес, тіпті ол – әсіресе, дәл осы себепті – жаһандық ауқымда болса да. Мұндай жүйе кез келген елдің баллистикалық траекториямен ұшырған барлық қаруларын жоюға арналған болады, бұл кез келген елдің баллистикалық зымырандармен соққы беру қабілетін жоққа шығарады, егер жүйе барлық потенциалдық қауіптерден шабуылдарды тойтаруға жеткілікті мықты болса және ашық түрде келісілген және сақталатын ашық стандарттарға сәйкес құрылса. Мұндай жүйе әлі күнге дейін нақты ұсынылмаған.

Басқа да мүмкін бірінші соққы беру қару жүйелері

UGM 133 Trident II зымырандары 8, 100 кт W76 (C4) немесе 12 (START шектеуі 8, SORT шектеуі 5) W76 немесе 475 кт W88 MIRV жарылыс зарядтарын (D5) тасымалдай алады. Қарудың дөңгелек қателік ықтималдығы құпия сақталады, бірақ 120 м (C4) және 100 м (D5) -ден кем деп есептеледі. Зымыран ұшырылғаннан кейін бірнеше минуттан соң уақытша төмен орбитаға шығады. Зымыранның басқару жүйесі – инерциялық басқару жүйесі, қосымша жұлдызды бақылау жүйесімен жабдықталған, ол ұшу кезінде жиналған шағын позициялық қателерді түзетуге қолданылады. GPS кейбір сынақ ұшуларында қолданылған, бірақ нақты миссия үшін қолжетімді емес деп саналады. Trident I C4 4000 нм-ден астам қашықтыққа, ал Trident II D5 6000 нм-ден аса алады; алайда, зымырандардың нақты қашықтығы құпия және ұлттық қауіпсіздік мақсатымен жұртшылықтан жасырылады. R-36 (SS-18 «Шайтан») I/II нұсқасы, 25 мегатондық варианты. Еуропадағы конвенциялық қарулардың басымдығына байланысты кеңестік тараптың алғашқы соққы стратегиясы болмағаны кеңінен қабылдалғанмен, кейбір сарапшылар R-36M (SS-18, CEP 250 м) 25 мегатондық бір зарядты варианты Minuteman III зымырандық шахталарына қарсы алғашқы соққы қаруы болды деп санайды. Дегенмен, зейнеткер совет әскери офицерлерінің мәлімдемесіне сәйкес, одан да логикалық түсіндірме бар: 25 мегатондық SS-18 нысанасы – жоғары қорғалған басқару және басшылық орталықтары. Себебі, егер шахталар жеткілікті түрде алшақ болса, 25 мегатондық бір заряд тек бір нығайтылған зымырандық шахтаны ғана жоя алады – шамамен 2-4 км қашықтықта, нығайту деңгейіне байланысты. Бұл кері квадрат заңына сәйкес, термоядролық жарылыс сияқты энергияның бір нүктеден шығарылуынан таралатын энергия мөлшері, шығарылу нүктесінен қашықтықтың квадратына кері пропорционалды болады. Сондықтан, ядролық жарылыстың нығайтылған құрылымдарды бұзу күші, ядролық қарудың соққы нүктесінен қашықтыққа байланысты айтарлықтай төмендейді. Осылайша, бомбаның қуатын арттыру арқылы мардымды пайдаға жете алмайсыз, сондықтан тікелей соққы қажет. SS-18 25 мегатондық варианты сияқты алып ядролық қарудың жалғыз мақсаты – жоғары нығайтылған нысаналарды жою, мысалы, Шеен тауында орналасқан NORAD, Уэтер тауында орналасқан Федералдық Төтенше Жағдайларды Басқару Агенттігі (FEMA) немесе Рейвен Рок орналасқан R нысаны сияқты басқару және басшылық орталықтары. (Зымырандық шахталарды бұзу үшін қажетті энергия мөлшері, қалаларды жою үшін қажетті энергиядан әлдеқайда артық, бұл SS-18 25 мегатондық вариантының ірі қалалық орталықтарды жою үшін де тиімді болуын қамтамасыз етті.) Бұл бас кесуге бағытталған соққы үшін пайдалы қару болуы мүмкін, бірақ бұл өте тәуекелді қадам, ал АҚШ және Ресей мұндай әдістерге қарсы кең ауқымды шараларға ие.

UGM 133 Trident II missiles may carry up to 8, 100 kt W76 (C4) or 12 (START limited 8, SORT limited 5) W76 or 475 kt W88 MIRVed warheads (D5). The circular error probability of the weapons is classified but is believed to be less than 120 m (C4) and 100 m (D5). The missile attains a temporary low altitude orbit only a few minutes after launch. The guidance system for the missile is an inertial guidance system with an additional star sighting system, which is used to correct small positional errors that have accrued during the flight. GPS has been used on some test flights but is assumed not to be available for a real mission. Trident I C4 has a range of over 4,000 nmi, and the Trident II D5 can surpass 6,000 nmi; however, the absolute ranges of the missiles are classified and withheld from public domain for reasons of national security. R 36 (SS 18 Satan) Mod I/II 25 megaton variant. Although it is widely accepted that Soviets never had a first strike strategy because of their conventional arms superiority in Europe, some experts believed that the single warhead 25 megaton version of R36 M (SS 18, CEP 250 m) was a first strike weapon targeted against Minuteman III silos. However, a much more logical explanation comes from retired Soviet military officers, who report that the 25 megaton SS 18 was targeted against heavily fortified command and control facilities. The reason is that a single 25 megaton warhead could take out only one hardened missile silo if the silos are sufficiently separated—probably by only 2–4 km, depending on the amount of hardening because of the inverse square law, which predicts that the amount of energy dispersed from a single point release of energy (such as a thermonuclear blast) dissipates by the inverse of the square of distance from the single point of release. Therefore, the power of a nuclear explosion to rupture hardened structures is greatly decreased by the distance from the impact point of the nuclear weapon. Therefore, a nearly direct hit is generally necessary, as only diminishing returns are gained by increasing bomb power. The only purpose for gigantic nuclear weapons like the SS 18 25 megaton variant is to take out extremely hardened targets, like command and control facilities, such as NORAD, located at the Cheyenne Mountain Complex; Federal Emergency Management Agency (FEMA), located at Mount Weather; or Site R, located at Raven Rock. (The amount of energy needed to rupture missile silos is orders of magnitude greater than the amount necessary to destroy cities, which made the SS 18 25 megaton variant effective for the destruction of large urban centers, as well.) This could be a useful weapon for a decapitation strike, but that is a very risky move, and both the U. S. and Russia have extensive countermeasures against such methods.

Бірінші шабуылға қарсы қарсы шаралар

Ядролық үркіту және өзара толық қырылу теорияларына сәйкес, бірінші соққы жасаған кез келген мемлекет толыққанды қарсы шабуылға ұшырайды. Ядролық қаруға ие мемлекеттер сенімді үркітуді сақтау үшін, жауларына бірінші шабуылдың қабылдауға келмейтін салдарға әкелетінін ұқтыруға бағытталған шаралар қабылдады. Басты стратегия жау стратегияларының ядролық қабілетіне, қару-жарақ сипаттамаларына, нысандар мен инфрақұрылымның осалдығына, ерте ескерту жүйелеріне, барлау ақпаратына, стратегиялық жоспарларға және саяси жігерге күмән тудыруға негізделген. Әскери мүмкіндіктер тұрғысынан мақсат – барынша күшті күш пен жоғары тірі қалу мүмкіндігін көрсету, бұл жауды қабілетсіздендіретін қарсы шабуыл мүмкіндігін жоғары бағалауға итермелейді. Ал стратегия және саясат тұрғысынан мақсат – жауды ядролық шабуыл жасалған жағдайда осындай екінші шабуыл сөзсіз болатынына сендіру.

Екінші шабуыл

Бірінші соққы жасаудан ұстаудың басты себептерінің бірі – бірінші соққыға ұшыраған елдің шабуыл жасағанға жауап ретінде екінші соққы беру мүмкіндігі.

SSBN-ді қолдануды арттыру

Ядролық баллистикалық зымыран тасымалдайтын су асты кемелері (SSBN), су астыдан баллистикалық зымырандарды (SLBM) ұшыратын, АҚШ-та "бумерлер" және Ұлыбританияда "бомбардировщиктер" деп белгілі, ядролық үштіктің ең сенімді бөлігі саналады. Мұхиттың тереңдігі зор, ал ядролық су асты кемелері жоғары жылдамдықпен қозғалады, өте тыныш, дерлік шексіз қашықтыққа қабілетті және өздеріне қажетті оттегі мен ішуге жарамды суды өндіре алады. Негізінен, олардың теңіздегі төзімділігі тек тамақпен ғана шектеледі. Кез келген ядролық державаның баллистикалық зымыран тасымалдайтын су асты кемелерін қолдануына қарсы тұратын ешбір күш соғыс жағдайында жауап шабуылына дейін барлық су асты кемелерін тауып жоюға шамасы келмейді. Сондықтан, бірінші соққыдан аман қалған ядролық күштердің үлесін арттыру үшін мемлекет SSBN-нің санын және SSBN-мен сенімді байланыс жүйесін арттыра алады.

Құрлықтағы ядролық активтерді нығайту немесе жұмылдыру

Сонымен қатар, құрлықтағы құрлыққа орналасқан баллистикалық ракеталардың шахталарын нығайтуға болады. Ешқандай ракета ұшыру қондырғысы тікелей ядролық соққыдан толығымен қорғана алмайды, бірақ жеткілікті нығайтылған шахта, әсіресе жарылыс көп мегатондық термоядролық қарудан болмаса, жақыннан өткен жарылыстан қорғана алады. Сонымен қатар, баллистикалық ракеталарды көлік жолындағы немесе теміржолдағы жылдам ұшыру қондырғыларына (RT 23 Molodets, RT 2PM2 Topol M, DF 31, Agni 5, Agni 6, MGM 134 Midgetman) орналастыруға болады, оларды жылжытуға болады. Дұшманның нысанаға алатын бекітілген нүктесі болмағандықтан, олардың тірі қалу мүмкіндігі артады.

Сақтық және дайындық деңгейін арттыру

Бірінші соққының тиімділігі шабуылшының жаудың қарсы шабуыл мүмкіндігін екінші соққыны мүмкін емес, азайтатын немесе стратегиялық тұрғыдан тиімсіз ететін деңгейге дейін дереу төмендету қабілетіне байланысты. Барлау және ерте ескерту жүйелері жаудың соғыс жүргізу қабілеті едәуір төмендеуге үлкермес бұрын, өзінің шабуылын бастауға уақыты бар екендігінің ықтималдығын арттырады, бұл бірінші соққыны бекер етеді. DEFCON сияқты дабыл күйлері, елдің әскери күштерін ішкі басқару мақсатына қызмет етуден басқа, әлеуетті шабуылшыға бірінші соққыға қарай күшейе түсу анықталғанын және шабуыл жағдайында тиімді қарсы шабуылдар жасала алатынын хабарлауы мүмкін.

C4ISTAR-мен байланыстарды сақтау

Looking Glass, Nightwatch және TACAMO – АҚШ-тың әуедегі ядролық басқару пункттері және АҚШ ядролық күштерімен байланыс жасаудың қамтамасыз етілетін арналары. Ядролық державалар арасындағы қарым-қатынастардың күрделенуі жағдайында, олар көкке көтеріліп, жау шабуыл жасаған кезде байланысты сақтап қалады. Олар барлық қолда бар МАО (Major Attack Options) опцияларын толыққанды пайдалана алады, сондай-ақ бірінші соққы жасалған немесе NCA (National Command Authority) жойылған жағдайда толық SIOP (Single Integrated Operational Plan) жоспарын іске асыра алады. Олар радио және спутниктік байланыс арқылы барлық американдық құрлықтан-аралық баллистикалық зымырандарын (ICBM) тікелей іске қоса алады, теңізден ұшырылатын баллистикалық зымырандарға (SLBM) ұшуға сигнал береді және бомбалаушы ұшақтарды соққы беру миссиясына жібере алады. Осы әуедегі активтерге қоса, АҚШ үкіметінің бірнеше басқару және бақылау бункерлері бар, олардың ең танымалдары – NORAD, ол Колорадо штатының Колорадо-Спрингс қаласының сыртындағы Cheyenne Mountain Complex тау массивінің граниттеріне бірнеше мың фут тереңікке қазылған. Оның ядролық соққыға төтеп бере алатыны және одан кейін де жұмыс істей алатынына сенімді. АҚШ-тың C4ISTAR (Command, Control, Communications, Computers, Intelligence, Surveillance, Target Acquisition, and Reconnaissance) жүйесіндегі басқа бункерлердің арасында Пенсильвания штатындағы Рейвен Рок қаласында орналасқан R нысаны бар, ол Вашингтон, округ Колумбиясы жойылған жағдайда Пентагонның резервтік орны саналады, сондай-ақ Вирджиния штатындағы Маунт Уэзер, ол жоғары деңгейдегі атқарушы билік өкілдерінің резервтік орны болып есептеледі. Батыс Вирджиния штатында орналасқан Гринбриер бір кезде АҚШ Жоғарғы Соты мен Конгрестің резервтік бункерінің орны болған, бірақ қазір ол құпия емес, туристер көп баратын жерге айналған. Ресейде SPRN (СПРН) деп аталатын жүйе бар, ол ядролық зымырандарды ұшырылған сәтте анықтап, ерте ескерту жүйесін қамтамасыз етеді, соның салдарынан соққы тым кеш болғанша байқалмай қалуы мүмкін емес. Дегенмен, олардың ерекше қабілеті – "Өлі қол" деп аталатын автоматтандырылған ядролық қаруды қолдану жүйесінде, ол Урал тауларындағы Косвинский Каменде орналасқан. "Өлі қол" атауы покердегі "өлген адамның қолына" немесе қауіпті жабдықтағы "қауіпсіздік ажырату құрылғысына" байланысты болуы мүмкін. Ресей басшылығы ядролық шабуылдан қорқыған кезде оны кез келген уақытта қосуға болады. Аллегория бойынша, "Өлі қол" қосылғаннан кейін, егер ол Мәскеумен байланыс үзілгенін және Ресей аумағында ядролық жарылыстар болғанын анықтаса, Косвинский Камендегі бункердегі әскери офицерлерге ядролық қаруды қолдануға соңғы рұқсат бере алады, олар өздері қаласа, Ресейдің қару-жарағын іске қоса алады.

Looking Glass, Nightwatch, and TACAMO are US airborne nuclear command posts and represent survivable communication links with US nuclear forces. In the event of significant political military tensions between the nuclear powers, they would take to the skies and provide survivable communications in the event of enemy attack. They are capable of the full exercise of all available MAOs (Major Attack Options), as well as the full SIOP, in the event of a first strike or the destruction of the NCA. They can directly initiate launch of all American ICBMs via radio and satellite communication, signal SLBMs to launch and send bombers on their strike missions. In addition to those airborne assets, the US government has several command and control bunkers, the most famous of which is that of NORAD, which is tunneled a few thousand feet into the granite of Cheyenne Mountain Complex, outside Colorado Springs, Colorado. It is believed to be able to withstand and to continue to operate after a nuclear direct hit. Other US C4ISTAR bunkers include an installation called Site R, located at Raven Rock, Pennsylvania, which is believed to be the Pentagon's relocation site if Washington, DC, is destroyed, as well as Mount Weather, located in Virginia, which is believed to be the relocation site for top executive branch officials. The Greenbrier, located in West Virginia, was once the site of the Supreme Court of the United States and Congress's relocation bunker, but it is no longer a secret but is now a tourist attraction. The Russians have a system called SPRN (СПРН), which can detect nuclear launches and providing early warning so that any such strike would not be undetected until it is too late. However, their unique and special capability can be found with their Dead Hand fail deadly computerized nuclear release system, which is based at Kosvinsky Kamen in the Urals. Apparently, Dead Hand, named for either the dead man's hand in poker or the dead man's switch in dangerous or deadly machinery, can be turned on whenever the Russian leadership fears a nuclear attack. Allegedly, once Dead Hand is activated, if it detects a loss of communications with Moscow as well as nuclear detonations inside Russian territory, it can give final authority for the release of nuclear weapons to military officers in a bunker under Kosvinsky Kamen, who can then, if they so determine, launch Russia's arsenal.

Қатысуды азайту, өзара сенімді ең төменгі қорқыту ұстанымын қабылдау арқылы

Француздар, британдықтар және қытайлықтар күрделі байланыс желілеріне және дабыл беруге дайындыққа сүйенудің орнына, бірінші соққыға жарамды ядролық қару түрлерін іздеудің орнына, ең төменгі сенімді қорқытуға немесе оларға қарсы ядролық қару қолданылуын болдырмау үшін қабылдауға болмайтын зиян келтіру қабілетіне сәйкес келетін әртүрлі ядролық стратегияларды таңдады. Қытайдың АҚШ-қа қатысты ең төменгі сенімді қорқыту/екінші соққы стратегиясын ұстануы мүмкін деп саналады. Бірақ Қытайдың Ресейге қатысты ұстанымы осылай болуы міндетті емес, себебі қытайлық ядролық платформалардың көпшілігі континенттер аралық емес, және көп бөлігі Ресей-Қытай шекарасында орналасқан. АҚШ пен Қытайдың қарым-қатынасынан өзгеше, Ресей мен Қытайдың тарихында әскери қақтығыстар болған. Соңғы жылдары Қытай ерте ескерту жүйесін жақсартты және континенттер аралық соққы беруге қабілетті кейбір платформаларын жаңартты, бұл АҚШ-тың зымыранға қарсы қорғаныс жүйесімен байланысты болуы мүмкін немесе болмауы мүмкін. Жалпы алғанда, қытай басшылары бірінші соққыдан қатты қорықпайды, себебі олардың стратегиясы қарсыласына қабылдауға болмайтын зиян келтіруге негізделген, бұл американдық және ресейлік ядролық соғыста "жеңіске жетуге" тырысу саясатынан өзгеше. Қытайдың қару-жарағы мұндай бірінші соққының жазасыз қалмауына жеткілікті деп есептеледі. Ұлыбритания мен Франция жетілдірілген ядролық қару платформаларына ие, ал олардың ядролық стратегиялары ең төменгі сенімді қорқытуға негізделген. Екеуі де континенттер аралық баллистикалық зымырандармен жабдықталған баллистикалық зымыранға ие су асты кемелеріне ие, бұл оларға әлемнің кез келген жерінде екінші соққы беруге мүмкіндік береді. Франция сонымен қатар ядролық қарумен жабдықталған әскери авиацияға ие. Екеуінің де ядролық саясаты өздеріне, НАТО-ға, Еуропалық Одақ мүшелеріне және басқа одақтастарына қарсы ядролық шабуылға тиімді қарсылық көрсетеді деп саналады.

Ракеталық қорғаныстың тұрақсыздыққа әкелетін рөлі

Ядролық зымырандарға қарсы кез келген қорғаныс жүйесі, мысалы SDI, ұшырылған зымырандардың шектеулі санына қарсы тиімдірек болады. Мақсаттардың саны өте аз болғанда, әрбір қорғаныс құралы әрбір оқтұмсыққа бірнеше рет шабуылдай алады, соның салдарынан жоғары жою коэффициентіне оңай қол жеткізілуі мүмкін. Мақсаттардың саны артқан сайын, қорғаныс желісі "қанығады", себебі әрбір құрал бір уақытта көбірек оқтұмсықтарды нысанаға алып, жоюға тиіс. Соңында жүйе жойылған мақсаттардың максималды санына жетеді, ал одан кейін барлық қосымша оқтұмсықтар қорғанысты бұзып өтеді. Бұл бірнеше тұрақсыздандыратын салдарға әкеледі. Біріншіден, ұқсас қорғаныс жүйесін құрамайтын мемлекет, жүйе орнатылар алдында шабуыл жасауға ынталанады, яғни қорғаныс аяқталғаннан кейін анық кемшілікке түспес бұрын, ешқандай айқын артықшылық болмағанда соғысты бастауға тырысады. Екіншіден, кез келген қорғаныс ұсынысына қарсы тұрудың ең оңай жолы – жай ғана көбірек оқтұмсықтар мен зымырандар жасау, осылайша қанығу нүктесіне тезірек жетіп, мақсаттарды жою стратегиясы арқылы соққы беру. Үшіншіден, және ең маңыздысы, қорғаныс оқтұмсықтардың аз санына қарсы тиімдірек болғандықтан, қорғаныс жүйесі бар ел алғашқы соққы беруге итермеленеді. Кішкентай жауап шабуылы толыққанды шабуылға қарағанда қорғаныс жүйесімен оңайырақ жойылады. Бұл MAD доктринасын күштен шығарады, өйткені ол кез келген агрессорды өлімге әкелетін екінші соққымен жазалай алу қабілетін жоққа шығарады.