Қарсылықпен өзара жою доктринасы

Қарулы қақтығыстан сақтану стратегиясы: Ядролық қарудың өзара жойылғаннан кейінгі шарттары, бұл қақтығыстың алдын алуға және жаһандық тұрақтылыққа қалай көмектесетіні туралы.

19 мин оқу

100%

Дереккөз: Mutual assured destruction — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Әскери стратегия доктринасы

Өзара сенімді жойылу (ӨСЖ) – әскери стратегия және ұлттық қауіпсіздік саясатының доктринасы, яғни ядролық қаруға ие қорғаушыға толыққанды ядролық қару қолдануға тырысқан шабуылшы, екінші соққыға қабілетті болған жағдайда, екеуінің де толық жойылуына әкеледі. Бұл теория рационалды эшеліктеу негізінде құрылған, ол жауға қарсы күшті қару қолдану туралы қорқыту, жаудың сол қаруды қолдануына кедерес келтіреді деген тұжырымға сүйенеді. Бұл стратегия – Нэш тепе-теңдігінің бір түрі, онда екі тарап қаруланғаннан кейін, қақтығысты бастауға немесе қарусыздануға мүдделі болмайды. Нәтижесінде ядролық бейбітшілік орнатылады, онда ядролық қарудың болуы дағдарыстың ушығуының қаупін азайтады, себебі тараптар ядролық қару қолдануға әкелуі мүмкін жағдайлардан қашуға тырысады. Сондықтан, ядролық бейбітшілік теориясының жақтаушылары бақыланатын ядролық қару таралуы әлемдік тұрақтылыққа пайдалы болуы мүмкін деп санайды. Ал сыншылар ядролық қару тарату, қасақана немесе кездейсоқ түрде ядролық қару қолдану арқылы ядролық соғыс қаупін, сондай-ақ ядролық материалдың зорлық-зомбылыққа ұмтылған мемлекеттік емес тұлғалардың қолына түсу мүмкіндігін арттырады деп мәлімдейді. "Өзара сенімді жойылу" термині, көбінесе "ӨСЖ" деп қысқартылады, 1962 жылы Герман Канның Хадсон институтындағы стратегиялық сарапшы Дональд Бреннанмен ойлап табылды. Бреннан бұл аббревиатураны циникалық тұрғыдан жасады, ағылшын тіліндегі "mad" (ақылсыз) сөзін жазып, қоғамды жоя алатын қаруды ұстаудың ақылға сыймас екенін көрсетуге тырысты.

1945 жылға дейінгі кезең

М.А.Д. ұғымы ядролық қарулар ойлап табылғанға дейін әдебиеттерде шамамен бір ғасыр бойы талқыланған. Ең алғашқы сілтемелердің бірі 1870 жылы Франко-Прус соғысы кезінде жазған ағылшын жазушысы Уилки Коллинзден келеді: "Мен тек бір ғана өркениетті ықпалға сенуді бастадым – соғыс жойылуды білдіретін және адамдардың қорқыныштары оларды бейбітшілікті сақтауға мәжбүр ететін, осы күндердің бірінде қорқынышты құралдың ашылуына сенемін". Бұл ұғымды 1863 жылы Жюль Верн өзінің "Екінші ғасырдағы Париж" романында сипаттады, бірақ ол 1994 жылға дейін жарияланбады. Кітап 1960 жылы жазылған және онда "соғыс машиналары" туралы айтылады, олар соншалықты тиімді болып кеткендіктен соғыс ойлап табу мүмкін емес, ал барлық елдер мәңгілік тоқтап қалады. MAD-ты бірнеше қару жасаушы қолданған. Мысалы, Ричард Джордан Гатлинг 1862 жылы өзінің атымен аталатын Гатлинг мылтығына патент алды, соғыстың бекерлігін көрсету мақсатында. Сол сияқты, Альфред Нобель 1867 жылы динамитты ойлап тапқаннан кейін: "Егер екі әскер бір секундта бір-бірін жоя алатын болса, онда өркениетті елдер соғыстан бас тартып, әскерлерін таратуға ұмтылады" деді. 1937 жылы Никола Тесла "Табиғи орта арқылы шоғырландырылған, шашырамайтын энергияны жобалау өнері" атты еңбегін жариялады. Тесла өзінің құрылғысын "барлық соғысты тоқтатуға қабілетті супер қару" деп сипаттады. 1940 жылдың наурызындағы Фриш-Пейерлс меморандумы, практикалық ядролық қарудың ең алғашқы техникалық сипаттамасы, ядролық қарумен жаумен күресудің басты құралы ретінде ескертуді болжады.

Салқын соғыстың алғашқы кезеңдері

1945 жылдың тамызында Хиросима мен Нагасакиге жасалған ядролық шабуылдардан кейін АҚШ алғашқы ядролық держава атанды. Төрт жыл өткен соң, 1949 жылдың 29 тамызында Кеңес Одағы өз ядролық құрылғысын сынады. Сол кезде екі тараптың да бір-біріне қарсы ядролық қаруды тиімді пайдалану мүмкіндігі болмады. Алайда, американдық Convair B-36 және кеңестік Tupolev Tu-95 сияқты ұшақтардың жасалуымен екі жақ та қарсылас елдің ішкі аймағына ядролық қару жеткізу қабілетін арттырды. АҚШ-тың ресми саясаты мемлекеттік хатшы Джон Фостер Даллес ұсынған "Дереу жауап беру" принципіне негізделді. Бұл принцип бойынша, егер Кеңес Одағы Еуропаға басып кірсе, конвенциялық немесе ядролық шабуылға қарамастан, оларға қарсы жаппай атомдық шабуыл жасалатын еді. 1962 жылғы Куба зымырандық дағдарысына дейін АҚШ және Кеңес Одағы су астындағы қайықтардан ядролық қару тасымалдайтын зымырандарды ұшыруға қол жеткізді, бұл MAD доктринасын толыққанды жүзеге асыру үшін қажетті ядролық үштік стратегиясының «үшінші буыны» болды. Үш салалы ядролық қабілеттілікке ие болу, жаудың алғашқы соққысымен бір елдің барлық ядролық күштерін жою мүмкіндігін жойды. Бұл өз кезегінде, агрессорға қарсы қирату соққысының сенімді қаупін қамтамасыз етіп, елдің ядролық тиынын күшейтті. Кэмпбелл Крейг пен Сергей Радченко Никита Хрущевтің (1953-1964 жылдар аралығындағы Кеңес Одағының басшысы) ядролық соғысты ынталандыратын саясаттың Кеңес Одағы үшін тым қауіпті екенін түсінгенін айтады. Оның сыртқы саясаты мен әскери доктринасы айтарлықтай өзгере қоймады, бірақ соғыс қаупін азайтатын опцияларды таңдауға бейімділігінен көрінеді.

Стратегиялық әуе командалығы

1955 жылдан бастап АҚШ Стратегиялық әуе командасы (SAC) бомбалаушыларының үштен бірін дайын күйде ұстады, экипаждар он бес минут ішінде ұшып, Кеңес Одағының ішіндегі белгіленген нысаналарды ядролық бомбалармен жоюға дайын тұрды. Егер Кеңес Одағы АҚШ-қа бірінші соққы берсе, осы шаралар қолға алынар еді. 1961 жылы президент Джон Ф. Кеннеди бұл бағдарламаға қаржыландыруды арттырып, SAC ұшақтарының 50 пайызын дайын күйде ұстау міндеттемесін көтерді. 1960 жылдардың басындағы шиеленіс кезеңдерінде SAC өзінің B-52 паркінің бір бөлігін үнемі әуеде ұстады, бұл АҚШ-қа күтпеген шабуыл жасалған жағдайда Кеңес Одағына өте жылдам жауап беруге мүмкіндік берді. Бұл бағдарлама 1969 жылға дейін жалғасты. 1954 жылдан 1992 жылға дейін бомбалаушылық қанаттардың үштен бірінен жартысына дейінгі ұшақтары жедел реакциялық дайындыққа келтіріліп, бірнеше минут ішінде ұшып шығуға дайын болды. SAC сонымен қатар Ұлттық төтенше жағдайға әуедегі басқару пунктін (NEACP), «Көзілдірік» деп те аталатын, ұстады. Ол бірнеше EC-135 ұшақтарынан тұратын, олардың бірі 1961 жылдан 1990 жылға дейін үнемі әуеде болды. Кубалық зымыран дағдарысы кезінде бомбалаушылар бірнеше әуежайға таратылды, ал алпыс бес B-52 ұшағы әрқашан әуеде болды. 1960 жылдары АҚШ пен КСРО арасындағы шиеленістің ең жоғары нүктесінде ядролық бомба тасымалдайтын ұшақтарды дайын күйде ұстау саясатының қандай қауіпті салдарға әкелуі мүмкін екенін көрсететін екі танымал фильм түсірілді: «Доктор Странжлав» (1964) және «Fail Safe» (1964).

Жауабын алу мүмкіндігі (екінші соққы)

MAD стратегиясы 1960 жылдардың басында, негізінен АҚШ қорғаныс министрі Роберт Макнамарамен толық жарияланды. Макнамараның пікірі бойынша, ядролық қаруға ие мемлекет, басқа елдің жауап беру күштерін күтпеген, қиратуға қабілетті алғашқы соққымен жоюға тырысып, теориялық тұрғыдан ядролық соғыста салыстырмалы түрде аз шығынмен «жеңіске» жете алатын нақты қауіп бар еді. Нақты екінші соққыға қабілеттілікке тек бір ел бірінші соққыдан кейін толыққанды жауап беруге кепілдік беретін мүмкіндікке ие болғанда ғана қол жеткізілуі мүмкін еді. Бұл еңсеру стратегиясы мен бағдарлама 21-ші ғасырда да жалғасуда, Trident II баллистикалық зымырандарын тасымалдайтын ядролық су асты кемелері АҚШ стратегиялық ядролық еңсеруінің бір бөлігі және Ұлыбританияның жалғыз еңсеру құралы болып табылады. АҚШ еңсеруінің басқа да элементтері – құрлықтағы есепте тұрған континентаралық баллистикалық зымырандар (ICBM) және ядролық қарумен жабдықталған бомбалаушылар. Баллистикалық зымыранға қарсы су асты кемелерін Қытай, Франция, Үндістан және Ресейдің теңіз күштері де пайдаланады. АҚШ қорғаныс министрлігі теңізде орналасқан стратегиялық ядролық күштерге қажеттілік сақталады деп күтеді. Қазіргі Огайо классындағы SSBN-нің біріншілері 2029 жылға дейін қызметтен шығарылуы күтілуде, демек сол уақытқа дейін ауыстыру платформасы теңізге лайықты болуы керек. Мұндай ауыстыру бірлігінің құны 4 миллиард доллардан асуы мүмкін, ал «Огайо» кемесінің құны 2 миллиард долларды құрайды. АҚШ теңіз күштерінің (USN) келесі буыны – Колумбия классы, құрылысы 2021 жылы басталды және 2031 жылы пайдалануға беріледі.

АБМ-лер МДҚ-ға қауіп төндіреді

1960 жылдары Кеңес Одағы (А 35 зымыранға қарсы баллистикалық жүйе) және АҚШ (ЛИМ 49 Nike Zeus) зымыранға қарсы баллистикалық жүйелерді әзірледі. Егер мұндай жүйелер жауап шабуылының екінші соққысына тиімді қорғауға қабілетті болғанда, MAD қағидасы бұзылар еді. Дегенмен, көптеген ғылыми зерттеулер осы жүйелердегі технологиялық және логистикалық мәселелерді, соның ішінде шынайы және алдау қаруларын ажыратудағы қиындықтарды көрсетті.

МИРВ-тар ПБҚ-ға қарсы құрал ретінде

Көптеген тәуелсіз мақсатты қайта кіру көлігі (MIRV) – MAD ядролық қорқыту доктринасына көмектесу үшін арнайы жасалған тағы бір қару жүйесі еді. MIRV пайдалы жүгімен бір ICBM бірнеше жеке жарылыс оқ-дәрілерін тасымалдай алатын. MIRV-терді алғаш рет АҚШ Мәскеу маңындағы советтік A-35 баллистикалық ракеталарға қарсы жүйелерін тепе-теңдеу үшін жасады. Әрбір қорғаныс ракетасы тек бір шабуыл ракетасын жоя алады деп есептелінді, сондықтан әр шабуыл ракетасын, мысалы, үш оқ-дәрімен жабдықтау (алғашқы MIRV жүйелеріндегідей) әр шабуыл ракетасына үш есе көп қорғаныс ракетасы қажеттігін білдірді. Бұл ракеталық шабуылдарға қарсы қорғанысты қымбат әрі қиын етті. АҚШ-тың ең ірі MIRV ракетасының бірі – LGM-118A Peacekeeper, 10-ға дейін оқ-дәрі тасымалдай алатын, олардың әрқайсысы шамамен бірдей қуаттылыққа ие, барлығы Хиросима типіндегі 230 бомбаның жарылыс қуатына тең болатын. Көптеген оқ-дәрілер қолда бар технологиямен қорғанысты мүмкін емес етті, жаудың қарсы шабуының қаупін жалғыз тиімді қорғаныс опциясы қалдырды. MIRV-пен жабдықталған құрлықтағы ICBM-дер көбінесе бірінші соққы беруге басымдық береді. СНВ-II келісімінде осы қару түрін тыйым салу ұсынылды, бірақ ол күшіне енген жоқ. Егер Советтік Одақ Батыс Еуропаға конвенциялық шабуыл жасаса, НАТО тактикалық ядролық қару қолдануды жоспарлады. Советтік Одақ бұл қауіпке қарсы, советтік күштеріне қарсы ядролық қарудың (тактикалық немесе басқа) кез келген қолданысы толыққанды советтік қарсы шабуылға (үлкен қарсы шабуыл) негіз болатынын мәлімдеді. Осылайша, Еуропадағы кез келген қақтығыс апокалиптикалық нәтижемен аяқталады деп жалпы түрде есептелді.

Соңғы суық соғыс

АҚШ-тың бастапқы MAD доктринасы 1980 жылғы 25 шілдеде өзгертілді, АҚШ президенті Джимми Картер 59-шы Президенттік директива арқылы теңгерімге салу стратегиясын қабылдады. Оның жасаушысы, Қорғаныс министрі Гарольд Браун айтқандай, "теңгерімге салу стратегиясы" кеңестік шабуылға жоспарланған жауаптың енді кеңес халқының орталықтары мен қалаларын бомбалау емес, алдымен кеңес басшылығын жою, содан кейін әскери нысаналарға шабуыл жасау, Кеңес Одағының (және АҚШ-тың) толық жойылмай тұрып, кеңес тарапынан бас иеді деген үмітпен жүзеге асырылатынды білдірді. Бұл өзгертілген MAD нұсқасы ядролық соғыста жеңіске жетуге болатын мүмкіндік ретінде қарастырылды, бірақ кем дегенде бір тарап үшін толық жойылмай қалу ықтималдығы сақталды. Бұл саясат Рейган әкімшілігімен Стратегиялық қорғаныс жобасы (СҚЖ, "Жұлдызды соғыс" деген лақап атымен белгілі) жарияланғаннан кейін одан әрі дамытылды, оның мақсаты – кеңестік зымырандарын АҚШ-қа жетпей тұрып жоюға арналған ғарышқа негізделген технологияны жасау болатын. СҚЖ-ны кеңестік тарап та, Американың көптеген одақтастары да (соның ішінде Ұлыбритания премьер-министрі Маргарет Тэтчер) сынады, себебі ол жұмыс істеп, тиімді болған жағдайда MAD үшін қажетті "толық жойылмай қалу" мүмкіндігін жойған болар еді. Егер АҚШ кеңестік ядролық шабуылдардан қорғануға кепілдік алса, оның сыншылары бірінші соққы беруге қабілеттілігіне ие болар еді, бұл саяси және әскери тұрғыдан тұрақсыз жағдайға әкелер еді. Сыншылар бұл жаңа қарулану жарысын тудыруы мүмкін екенін, бұл жолы СҚЖ-ға қарсы шараларды әзірлеуге бағытталатынын айтты. Ядролық қауіпсіздікке қол жеткізу туралы уәделеріне қарамастан, СҚЖ көптеген сыншылар (советтік ядролық физигі және кейіннен бейбітшілік жақтасы Андрей Сахаров) осы саяси салдарынан MAD-тан да қауіпті деп сипаттады. Жақтаушылар да СҚЖ жаңа қарулану жарысын бастауы мүмкін екенін, КСРО-ны ЖІӨ-нің үлкен бөлігін қорғанысқа жұмсауға мәжбүр ететінін айтты – бұл Кеңес Одағының ыдырауына тікелей себеп болды деп есептеледі. Горбачев өзі 1983 жылы "СҚЖ бағдарламасының жалғасуы әлемді қарулану жарысының жаңа кезеңіне итеріп, стратегиялық жағдайды тұрақсыздандырады" деп мәлімдеді. Баллистикалық зымыранға қарсы қорғаныс (БЗҚ) жақтаушылары MAD-дың өте қауіпті екенін, себебі ол ядролық шабуыл жағдайында іс-қимылдың жалғыз бағытын ұсынатынын – толық жауап беруді айтады. Ядролық қарудың таралуы "ядролық клубтағы" мемлекеттердің санын арттырды, соның ішінде тұрақсыздығы күдікті елдер (мысалы, Солтүстік Корея) де бар, және ядролық держава деспот немесе басқа адамдардың қолына өтіп, олар салдарына қарамастан ядролық қаруды қолдануы мүмкін. Бұл БЗҚ жақтаушылары үшін маңызды аргумент болып табылады, олар шабуылдан қорғайтын, бірақ жаһандық ядролық соғысқа ұласуы мүмкін қақтығысты күшейтпейтін саясатты іздейді. Ресей батыстың БЗҚ жобаларына қатысты жұртшылықтың наразылығын сақтап отыр, себебі меншік құқығындағы БЗҚ жүйелері олардың техникалық және қаржылық мүмкіндіктерін асып түсіп, MAD-дан кейінгі ортада олардың әскери беделін және қауіпсіздік сезімін төмендетуі мүмкін. Ресейдің НАТО-ның БЗҚ-ға қатысуға шақырудан бас тартуы, Кеңес Одағының ыдырауынан кейін конвенционалды күштердің әлсіреуіне байланысты қазіргі ресейлік соғыс стратегиясында MAD-қа балама жоқ екенін көрсетеді.

The original US MAD doctrine was modified on July 25, 1980, with US President Jimmy Carter's adoption of countervailing strategy with Presidential Directive 59. According to its architect, Secretary of Defense Harold Brown, "countervailing strategy" stressed that the planned response to a Soviet attack was no longer to bomb Soviet population centers and cities primarily, but first to kill the Soviet leadership, then attack military targets, in the hope of a Soviet surrender before total destruction of the Soviet Union (and the United States). This modified version of MAD was seen as a winnable nuclear war, while still maintaining the possibility of assured destruction for at least one party. This policy was further developed by the Reagan administration with the announcement of the Strategic Defense Initiative (SDI, nicknamed "Star Wars"), the goal of which was to develop space based technology to destroy Soviet missiles before they reached the United States. SDI was criticized by both the Soviets and many of America's allies (including Prime Minister of the United Kingdom Margaret Thatcher) because, were it ever operational and effective, it would have undermined the "assured destruction" required for MAD. If the United States had a guarantee against Soviet nuclear attacks, its critics argued, it would have first strike capability, which would have been a politically and militarily destabilizing position. Critics further argued that it could trigger a new arms race, this time to develop countermeasures for SDI. Despite its promise of nuclear safety, SDI was described by many of its critics (including Soviet nuclear physicist and later peace activist Andrei Sakharov) as being even more dangerous than MAD because of these political implications. Supporters also argued that SDI could trigger a new arms race, forcing the USSR to spend an increasing proportion of GDP on defense—something which has been claimed to have been an indirect cause of the eventual collapse of the Soviet Union. Gorbachev himself in 1983 announced that “the continuation of the S. D. I. program will sweep the world into a new stage of the arms race and would destabilize the strategic situation.”

Proponents of ballistic missile defense (BMD) argue that MAD is exceptionally dangerous in that it essentially offers a single course of action in the event of a nuclear attack: full retaliatory response. The fact that nuclear proliferation has led to an increase in the number of nations in the "nuclear club", including nations of questionable stability (e. g. North Korea), and that a nuclear nation might be hijacked by a despot or other person or persons who might use nuclear weapons without a sane regard for the consequences, presents a strong case for proponents of BMD who seek a policy which both protect against attack, but also does not require an escalation into what might become global nuclear war. Russia continues to have a strong public distaste for Western BMD initiatives, presumably because proprietary operative BMD systems could exceed their technical and financial resources and therefore degrade their larger military standing and sense of security in a post MAD environment. Russian refusal to accept invitations to participate in NATO BMD may be indicative of the lack of an alternative to MAD in current Russian war fighting strategy due to the dilapidation of conventional forces after the breakup of the Soviet Union.

Мақтаныш пайғамбар

Proud Prophet – әртүрлі американдық әскери шенеуніктер жүргізген соғыс ойындарының сериясы болды. Бұл модельдеу MAD (бірлесіп өзара жойылғаннан кейін) ядролық қаруды қолдануды, соғыс жоспарларында қалай қолданылса да, тотальді ядролық жойылмастан басқа мүмкін емес екенін көрсетті. Бұл нәтижелер, әр талпыныс АҚШ пен КСРО-ның екі жақты толыққанды ядролық қару жұмсауына әкелгендіктен, шектеулі ядролық соққы мүмкіндігін толығымен жоққа шығарды. Proud Prophet американдық стратегиядағы өзгерісті білдірді; одан кейін американдық риторикада ядролық қаруды қолдануға қатысты стратегиялар азайды және американдық соғыс жоспарлары конвенциялық күштерді пайдалануға баса назар аудару үшін өзгертілді.

TTAPS зерттеуі

1983 жылы Карл Саганды қоса алған зерттеушілер тобы TTAPS зерттеуін (авторлардың әрпінің бас әріптерімен аталған) жариялады, ол ядролық қарудың кең көлемде қолданылуы "ядролық қысқа" алып келеді деп болжады. Зерттеуде ядролық жарылыстарда жанып кеткен қалдықтар атмосфераға көтеріліп, әлемде күн сәулесін азайтады, соның салдарынан әлем температурасы "15° - 25°C" дейін төмендейді делінген. Бұл тұжырымдар, MAD (бір-бірін жоқ қылуға толық дайындық) стратегиясы АҚШ пен КСРО-ның Соғыс кезіндегі қару-жарағынан әлдеқайда аз қару-жарақпен де іске асырылуы мүмкін деген теорияға әкелді. Осылайша, ядролық қыс ядролық қаруды күрт қысқартуды қолдау үшін аргумент ретінде пайдаланылды, себебі MAD стратегиясы бәрібір іске асырылатын еді.

Салқын соғыстан кейінгі кезең

Кеңес Одағының құлауынан кейін Ресей Федерациясы бұрынғы КСРО аумағының басым бөлігін қамтитын тәуелсіз мемлекет ретінде құрылды. АҚШ пен Ресей арасындағы қарым-қатынас, кем дегенде біраз уақытқа дейін, Кеңес Одағымен салыстырғанда азырақ шиеленісті болды. Өзара қасасқа келуге негізделген стратегия (MAD) АҚШ пен Ресей үшін бұрынғыдай маңызды болмаса да, Израильдің ядролық қаруға ие болуының бір факторы ретінде қарастырылады. Сол сияқты, дипломаттар Жапонияны Солтүстік Кореяның ядролық қаруының болуына байланысты ядролық қарулануға мәжбүр етуі мүмкін деп ескертті. Дұшман қаласына ядролық соққы беру мүмкіндігі осы елдер үшін маңызды эйфория құралы болып табылады. АҚШ президенті Джордж Буш әкімшілігі 2002 жылдың маусым айында Зымыранға қарсы шабуылға қарсы келісімнен шығып, олар ұсынған шектеулі ұлттық зымырандық қорғаныс жүйесінің тек ядролық қабілеті шектеулі мемлекеттің ядролық шантажын болдырмауға бағытталғанын және Ресей мен АҚШ арасындағы ядролық тепе-теңдікті өзгерту жоспарланбағанын мәлімдеді. Қарым-қатынастар жақсарғанмен және қасақана ядролық соғыс болу ықтималдығы төмен болса да, Солтүстік соғыстан кейінгі кезеңде Ресейдің ядролық қабілетінің әлсіреуі Өзара қасасқа келуге негізделген стратегияның (MAD) қолданылуын күмәнді ететін фактор болуы мүмкін. 2006 жылы Кир Либер мен Дэрил Пресс жариялаған мақаласында АҚШ Ресейге бірінші ядролық соққы бере алатынын және "барлық ресейлік бомба тасушы базаларын, су асты кемелерін және құрлықтан зымырандарды (ICBM) жоюға мүмкіндігі бар екенін" айтты. Бұл Ресейдің ядролық қару-жарақтарының азаюымен және қалғандарының тозуымен байланысты болды. Либер мен Пресс Өзара қасасқа келуге негізделген стратегия дәуірі аяқталып, АҚШ әлемдік ядролық басымдыққа жақындап келе жатқанын мәлімдеді. Алайда, сол басылымдағы басқа мақалада олардың талдауы сынға алынды, соның ішінде АҚШ Қорғаныс министрінің халықаралық қауіпсіздік саясаты жөніндегі көмекшісі Питер Флори, былай деп мәлімдеді: "Кир Либер мен Дэрил Пресс жазған мақалада осылай маңызды мәселе бойынша көптеген қателіктер бар, сондықтан Қорғаныс министрлігі оларды түзету үшін жауап беруге міндетті". Ресейлік қару-жарақтардың азаюына қатысты басқа жауапта "АҚШ күштерінің азаюын да осылай бір жақты қарастырса, одан да жағымсыз картина шығар еді" делінді. АҚШ-тың сәтті шабуыл жасауы мүмкін деген жағдай екі ел үшін де тиімсіз болып саналады. АҚШ пен Ресей арасындағы стратегиялық тепе-теңдік бұзылып, АҚШ-тың бірінші соққы беруінің техникалық мүмкіндігі артып келеді. Дағдарыс кезінде бұл тұрақсыздық кездейсоқ ядролық соғысқа әкелуі мүмкін. Мысалы, егер Ресей АҚШ-тың ядролық шабуылынан қорқыса, Мәскеу АҚШ-тың алдын алу соққысына себеп болатын асығыс әрекеттерге (мысалы, күштерін дайындыққа қою) баруы мүмкін.

After the fall of the Soviet Union, the Russian Federation emerged as a sovereign entity encompassing most of the territory of the former USSR. Relations between the United States and Russia were, at least for a time, less tense than they had been with the Soviet Union. While MAD has become less applicable for the US and Russia, it has been argued as a factor behind Israel's acquisition of nuclear weapons. Similarly, diplomats have warned that Japan may be pressured to nuclearize by the presence of North Korean nuclear weapons. The ability to launch a nuclear attack against an enemy city is a relevant deterrent strategy for these powers. The administration of US President George W. Bush withdrew from the Anti Ballistic Missile Treaty in June 2002, claiming that the limited national missile defense system which they proposed to build was designed only to prevent nuclear blackmail by a state with limited nuclear capability and was not planned to alter the nuclear posture between Russia and the United States. While relations have improved and an intentional nuclear exchange is more unlikely, the decay in Russian nuclear capability in the post–Cold War era may have had an effect on the continued viability of the MAD doctrine. A 2006 article by Keir Lieber and Daryl Press stated that the United States could carry out a nuclear first strike on Russia and would "have a good chance of destroying every Russian bomber base, submarine, and ICBM." This was attributed to reductions in Russian nuclear stockpiles and the increasing inefficiency and age of that which remains. Lieber and Press argued that the MAD era is coming to an end and that the United States is on the cusp of global nuclear primacy. However, in a follow up article in the same publication, others criticized the analysis, including Peter Flory, the US Assistant Secretary of Defense for International Security Policy, who began by writing "The essay by Keir Lieber and Daryl Press contains so many errors, on a topic of such gravity, that a Department of Defense response is required to correct the record." Regarding reductions in Russian stockpiles, another response stated that "a similarly one sided examination of [reductions in] U. S. forces would have painted a similarly dire portrait". A situation in which the United States might actually be expected to carry out a "successful" attack is perceived as a disadvantage for both countries. The strategic balance between the United States and Russia is becoming less stable, and the objective, the technical possibility of a first strike by the United States is increasing. At a time of crisis, this instability could lead to an accidental nuclear war. For example, if Russia feared a US nuclear attack, Moscow might make rash moves (such as putting its forces on alert) that would provoke a US preemptive strike.

Үндістан мен Пәкістан

МАД барлық ядролық қарулы қарсыластарға толыққанды қолданылмайды. Үндістан мен Пәкістан осыған мысал келтіруге болады; Үндістанның конвенциялық қарулы күштері Пәкістаннан басым болғандықтан, Пәкістан үмітсіздікке ұшырап, үнділік күштерге қарсы шабуыл жасағанда, қорғаныс шарасы ретінде ядролық қаруын қолдануға мәжбүр болуы мүмкін, тіпті үнділік жауап шабуылына қарамастан да. Осылайша, Үндістанның Пәкістанға қарсы кең ауқымды шабуылы Пәкістанның ядролық қару қолдануына алып келуі мүмкін, демек МАД қағидасы қолданылмайды. Дегенмен, МАД қағидасы қолданылуы мүмкін, себебі ол Пәкістанды қорғаныс мақсатындағы ядролық соққыдан гөрі, "өзіне-өзі зиян келтіретін" ядролық соққы жасаудан тыйып отыруы мүмкін. МАД теориясы Солтүстік Корея жағдайында қолданылмауы мүмкін, өйткені бұл теория ядролық қаруды қолданудың және оның салдарының рационалды түрде қарастырылуына негізделген, ал мұндай рационалдылық Солтүстік Корея тарапынан күтілмеуі мүмкін.

Ресми саясат

MAD-тің салқын соғыс кезінде АҚШ әскери доктринасы ретінде ресми түрде қабылданғаны көбінесе түсіндіру мәселесі болып табылады. Мысалы, АҚШ Әуе күштері MAD-ті жалғыз стратегия ретінде ешқашан жақтамағанын, ал бұл қорқыту түрі АҚШ-тың ядролық саясатындағы көптеген мүмкіндіктердің бірі ретінде қарастырылғанын мәлімдеді. Бұрынғы офицерлер өздерін MAD логикасымен шектеліп сезінбегенін (және "нақты жойылғаннан" артық көлемдегі жағдайларда ядролық қару қолдануға дайын болғанын) және азаматтық қалаларды әдейі нысанаға алмағанын (бірақ "таза әскери" шабуылдың да қалаларды қиратуға әкелетінін мойындайды) атап өтті. Дегенмен, 1959 жылы құпиясы ашылған Стратегиялық әуе қолбасшылығының зерттеуіне сәйкес, АҚШ-тың ядролық қару жоспарлары Пекин, Мәскеу, Ленинград, Шығыс Берлин және Варшава қалаларының халқын жүйелі түрде жоюға бағытталған. MAD бірнеше АҚШ саясатында көрініс тапты және АҚШ пен КСРО көшбасшыларының саяси сөздерінде салқын соғыстың көптеген кезеңдерінде қолданылды: Стратегиялық ядролық теңдестік дәуірінде үнемі қорқыту үшін ядролық (сондай-ақ, конвенциялық) күштер болуы керек, осылайша біздің мүдделерімізге қарсы агрессияны қарастырған кез келген қарсылас жеңіс немесе жеңіс туралы нақты анықтаманың болмайтынын түсінуі керек. Осы мақсатта және соғысты қабылданатын шарттарда тиімді келіссөздер арқылы аяқтау мүмкіндігін сақтау үшін, егер алғашқы қорқыту сәтсіз болса, біз қарсылас соғыс мақсаттарына жете алмайтындай және шабуыл жасаудан туындаған шығындар оның пайдасынан асып түсетіндей сәтті күресуге қабілетті болуымыз керек. |1980 жылы президент Джимми Картер| Ядролық қаруларды қолдану саясаты жөніндегі Президенттік директива 59.

Whether MAD was the officially accepted doctrine of the United States military during the Cold War is largely a matter of interpretation. The United States Air Force, for example, has retrospectively contended that it never advocated MAD as a sole strategy, and that this form of deterrence was seen as one of numerous options in US nuclear policy. Former officers have emphasized that they never felt as limited by the logic of MAD (and were prepared to use nuclear weapons in smaller scale situations than "assured destruction" allowed), and did not deliberately target civilian cities (though they acknowledge that the result of a "purely military" attack would certainly devastate the cities as well). However, according to a declassified 1959 Strategic Air Command study, US nuclear weapons plans specifically targeted the populations of Beijing, Moscow, Leningrad, East Berlin, and Warsaw for systematic destruction. MAD was implied in several US policies and used in the political rhetoric of leaders in both the United States and the USSR during many periods of the Cold War:

To continue to deter in an era of strategic nuclear equivalence, it is necessary to have nuclear (as well as conventional) forces such that in considering aggression against our interests any adversary would recognize that no plausible outcome would represent a victory or any plausible definition of victory. To this end and so as to preserve the possibility of bargaining effectively to terminate the war on acceptable terms that are as favorable as practical, if deterrence fails initially, we must be capable of fighting successfully so that the adversary would not achieve his war aims and would suffer costs that are unacceptable, or in any event greater than his gains, from having initiated an attack.|President Jimmy Carter in 1980|Presidential Directive 59, Nuclear Weapons Employment Policy

The doctrine of MAD was officially at odds with that of the USSR, which had, contrary to MAD, insisted survival was possible. The Soviets believed they could win not only a strategic nuclear war, which they planned to absorb with their extensive civil defense planning, but also the conventional war that they predicted would follow after their strategic nuclear arsenal had been depleted. Official Soviet policy, though, may have had internal critics towards the end of the Cold War, including some in the USSR's own leadership: The Soviet doctrine, although being seen as primarily offensive by Western analysts, fully rejected the possibility of a "limited" nuclear war by 1975.

MAD доктринасы КСРО доктринасына формальды түрде қайшы келді, КСРО MAD-тен өзгеше, тірі қалу мүмкін екенін тұрақты түрде айтты. Советтіктер стратегиялық ядролық соғыста ғана емес, сонымен қатар стратегиялық ядролық арсеналдары таусылғаннан кейін жалғасатынын болжаған конвенциялық соғыста да жеңіске жете алатындарына сенді. Дегенмен, ресми советтік саясаттың салқын соғыстың соңына қарай, тіпті КСРО жетекшілігіндегілердің арасында да ішкі сыншылары болуы мүмкін: Батыс сарапшылары негізінен шабуылдық деп қараған советтік доктринасы 1975 жылға қарай "шектелген" ядролық соғыс мүмкіндігін толығымен жоққа шығарды.

Сын

Қорқыту теориясын көптеген ғалымдар түрлі себептермен сынаған. Сыни пікірдің басты ағыны рационалды қорқыту теориясының жиі сәтсіздікке ұшырауымен қайшы келетінін көрсетеді, бұл қате түсініктерге байланысты болуы мүмкін. Сыншылар сондай-ақ, басшылардың ядролық қорқыту теориясының болжамдарымен үйлесімді емес әрекет ететінін айтады. Мысалы, мемлекеттер екінші соққыға қабілетті деңгейге жеткен соң да ядролық қаруларын жинауды жалғастыратыны рационалды қорқыту теориясының логикасына қарсы келеді деген пікір бар.

Кемелді анықтау

Қару-жарақ пен/немесе процедураларда жалған оң нәтижелер (қателер) болмауы керек, олар қарсы тараптың зымыран ұшыруын дұрыс анықтауы тиіс. Мұндай қателік ядролық соғысқа толыққанды бастап келуі мүмкін. Суық соғыс кезінде Станислав Петровтың да болған сияқты, мұндай жалған оң нәтижелерге бірнеше рет тап болдық. Зымыранды нақты кім ұшырғанын анықтау өте маңызды. Мысалы, Қытай-Ресей шекарасынан зымыран ұшырылса, қай елдің жауапты екенін анықтау қиын болуы мүмкін – екі елдің де мүмкіндігі бар, демек қай елге қайтар шабуыл жасау керек? Сондай-ақ, ядролық қаруланған су асты қайығынан ұшырылған зымыранды да анықтау қиын болуы мүмкін.

Қалыпты рационалдылық

Жоқ, ешқандай тәртіпсіз командирлер ұшыру туралы шешім қабылдау процесін бұза алмайды. Мұндай жағдай Куба зымыран дағдарысы кезінде, радиобайланысы үзілген ядролық қаруланған су асты қайығында дау туғанда жақын болды. Екінші командир, Василий Архипов, капитан Савицкийдің бұйрығына қарамастан ұшырудан бас тартты. Ұшыру мүмкіндігі бар барлық көшбасшылар өз азаматтарының өмір сүруіне мүдделі. Уинстон Черчилль: "Ешқандай стратегия ақылдан асып кеткен немесе Гитлер соңғы қамалдағыдай көңіл күйге түскен диктаторлар жағдайын қамтымайды" деген сөзді айтқан.

Қорғау қабілетсіздігі

Халықтың немесе өнеркәсіптің ірі бөлігін қорғауға жеткілікті сыйымдылықтағы бомбобеушілдер желісі жоқ. Зымыранға қарсы технологияны дамыту немесе тиісті қорғаныш жабдықтарын орнату жүргізілмеді.

Өзінен-өзі тұрақсыздық

Тағы бір себеп – қорқытудың ішкі тұрақсыздығы бар. Кеннет Болдинг айтқандай: "Егер қорқыту шынымен тұрақты болса, онда ол қорқытуын тоқтатар еді". Егер шешім қабылдаушылар толыққанды рационалды болса, олар ешқашан ядролық қаруды кең ауқымда қолдануға бұйрық бермес еді, ал ядролық қауіптің сенімділігі төмен болар еді. Алайда, осы сырттай көрінетін мінсіз рационалдылыққа қатысты сынға қарсы дәлелдер келтіріліп, ол қазіргі қорқыту саясатына сәйкес келеді. "Соғыс аяқталғаннан кейінгі қорқытудың негіздері" еңбегінде авторлар басқа елдерге "неге рұқсат етілгені" туралы беймаздылықты және "иррационалдылықты" немесе, дәлірек айтқанда, оның осылай қабылдануын қорқыту мен сыртқы саясаттың маңызды құралы ретінде қолдауды нақты көрсетеді. Құжатта АҚШ басшыларын толыққанды рационалды және сабырлы адамдар ретінде бейнелеу АҚШ-тың қорқыту мүмкіндігіне зиян келтіретіні айтылады:

Терроризм

Шетелдік және отандық ядролық терроризм қаупі, MAD-ді қорғаныс стратегиясы ретінде сынау нысаны болды. Өміріне қарамастан шабуыл жасайтындарға қарсы қорқыту стратегиясы тиімсіз. Алайда, Джон Д. және Кэтрин Т. Макартур қорының президенті Роберт Галлуччи, ядролық апат тудыруға беделді террористік топтарға қарсы дәстүрлі қорқыту тиімді емес болса да, "АҚШ кеңейтілген қорқыту саясатын қарастыруы керек, ол тек болашақ ядролық террористерге ғана емес, сонымен қатар ядролық қару мен материалдарды оларға қасақана немесе салдарынан жеткізуі мүмкін мемлекеттерге де бағытталған болуы керек. Осы мемлекеттерге қарсы шаралармен қорқыту арқылы, Америка Құрама Штаттары физикалық түрде тоқтата алмайтын нәрсенің алдын алуға мүмкін болады". Грэм Эллисон да осыған ұқсас пікір білдіріп, кеңейтілген қорқытудың кілті – ядролық материалды бөлінетін материалды жасаған елге дейін іздеу жолдарын табу екенін айтады: "Ядролық бомба жарылғаннан кейін, ядролық криминалистикалық полиция қалдықтардың үлгілерін жинап, радиологиялық талдау үшін зертханаға жібереді. Бөлінетін материалдың ерекше қасиеттерін, оның қоспаларын және ластаушы заттарын анықтау арқылы, оның бастау тегіне қайта оралуға болады". Бұл процесс, қылмыскерді саусақ іздері арқылы анықтаумен ұқсас: "Мақсат екі еселі: біріншіден, ядролық мемлекеттердің басшыларын өз қаруларын террористерге сатудан бас тартуға, олардың қаруларын қолдану үшін жауапкершілікке тарту; екіншіден, басшыларға өздерінің ядролық қаруларын және материалдарын қатаң түрде сақтауға барлық мүмкіндік беру". Тіпті, бірдей тәуелділік деңгейіндегі елдер арасында да, спутникке қарсы қарулар (ASAT) ядролық қарулардың басқару және бақылау жүйесін жоюға қабілетті. Бұл дағдарыс тұрақсыздығын және алдын ала ядролық соққыларды ынталандырады. Үшіншіден, асимметриялық қарсыластар болуы мүмкін. Ғарыш қаруын дамытудан қалып қойған елдер химиялық немесе биологиялық қаруды қолдануға көшуі мүмкін. Бұл, ядролық қарудың қорқыту әсерін жоңғылтпай, эскалация қаупін арттыруы мүмкін.

The threat of foreign and domestic nuclear terrorism has been a criticism of MAD as a defensive strategy. Deterrent strategies are ineffective against those who attack without regard for their life. However Robert Gallucci, the president of the John D. and Catherine T. MacArthur Foundation, argues that although traditional deterrence is not an effective approach toward terrorist groups bent on causing a nuclear catastrophe, "the United States should instead consider a policy of expanded deterrence, which focuses not solely on the would be nuclear terrorists but on those states that may deliberately transfer or inadvertently lead nuclear weapons and materials to them. By threatening retaliation against those states, the United States may be able to deter that which it cannot physically prevent." Graham Allison makes a similar case and argues that the key to expanded deterrence is coming up with ways of tracing nuclear material to the country that forged the fissile material: "After a nuclear bomb detonates, nuclear forensic cops would collect debris samples and send them to a laboratory for radiological analysis. By identifying unique attributes of the fissile material, including its impurities and contaminants, one could trace the path back to its origin." The process is analogous to identifying a criminal by fingerprints: "The goal would be twofold: first, to deter leaders of nuclear states from selling weapons to terrorists by holding them accountable for any use of their own weapons; second, to give leaders every incentive to tightly secure their nuclear weapons and materials." Even across countries with similar dependence, anti satellite weapons (ASATs) have the ability to remove the command and control of nuclear weapons. This encourages crisis instability and pre emptive nuclear disabling strikes. Third, there is a risk of asymmetrical challengers. Countries that fall behind in space weapon advancement may turn to using chemical or biological weapons. This may heighten the risk of escalation, bypassing any deterrent effects of nuclear weapons.

Қатысулар

Қышқы соғыс биполярлығы енді әлемдік күш тепе-теңдігіне қатысты емес. Қазіргі заманғы күрделі одақтастық жүйе одақтастар мен жауларды бір-бірімен байланыстырып отырады. Сондықтан, бір елдің екіншісін ұстап тұру мақсатымен жасаған әрекеті үшінші елдің қауіпсіздігіне қатер төндіруі мүмкін. "Қауіпсіздік дилеммалары" күнделікті ынтымақтастық әрекеттерінің өзінде де шиеленісті күшейтіп, Өзара Қасаздану доктринасын (MAD) усложниттырады.

Жаңа пайда болатын гиперзвуктік қарулар

Гипердыбыстық баллистикалық немесе қанатты зымырандар өзара кепілді жойылғаннан кек қайтарудың негізін қауіпке тікейді. Бұл қарулардың жоғары дәлдігі мен жылдамдығы басқа мемлекеттің ядролық соққыға жауап беру қабілетін жоятын "басшылықты жоятын" шабуылдарды жасауға мүмкіндік беруі мүмкін. Сонымен қатар, осы қарулардың құпия дамуы ескертуді одан да теңсіз етеді.

Жазалау шараларын қолданбау

Егер бір елдің басшысы ядролық соққыға жауап қайтармайтыны белгілі болса, қарсыластарының батылдығы артуы мүмкін. Манхэттен жобасының қатысушысы Эдвард Теллер бұл алаңдаушылықты 1985 жылдан бері айта келе, "Егер шабуыл жасалса, біз агрессорға жауап бермейміз деп белгілі болса, MAD саясаты ешқандай тиімділігін жоғалтады" деген еді.