Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қытай философы және тарихшысы (1895–1990)
Chinese philosopher and historian (1895–1990)
Фэн Юлан (; 4 желтоқсан 1895 – 26 қараша 1990) – қытай философы, тарихшысы және жазушысы. Ол қазіргі заманда қытай философиясын зерттеуді қайта жаңғыртуға зор үлес қосты. Ағылшын тілінде ол 'Fung Yu lan' деген атпен жарияланды, мысалы, Қытай философиясы тарихының Бодд аудармасын қараңыз. Осы бұрынғы жазу түрі философиялық талқылауларда да кездеседі, мысалы, Вин Цит Чанның еңбектерін қараңыз.
Feng Youlan (; 4 December 1895 – 26 November 1990) was a Chinese philosopher, historian, and writer who was instrumental for reintroducing the study of Chinese philosophy in the modern era. The name he published under in English was 'Fung Yu lan,' for which see, for example, the Bodde translation of A History of Chinese Philosophy. This earlier spelling also occurs in philosophical discussions, see for example the work of Wing tsit Chan.
Ерте өмір, білім және мансап
Фэн Юлан 1895 жылдың 4 желтоқсанында Қытайдың Хэнань провинциясының Танхэ округінде орта таптық отбасында дүниеге келді. Оның кіші әпкесі Фэн Юаньцзюнь кейін танымал қытай жазушысы болды. 1912-1915 жылдары аралығында Шанхай қаласындағы Қытай мемлекеттік мектебінде философия оқыды, бұл колледжге дайындық мектебі еді, содан кейін 1915-1918 жылдары Уханьдағы Чунхуа университетінде (кейін Орталық Қытайдың Нормальдық университетіне біріктірілді) және Пекин университетінде білім алды. Мұнда ол батыс философиясы мен логикасын, сондай-ақ қытай философиясын зерттеді. 1918 жылы бітіргеннен кейін 1919 жылы Америка Құрама Штаттарына барып, Колумбия университетінде Боксерлерді өтеу стипендиясы бағдарламасы бойынша оқыды. Ол жерде Джон Дьюи сияқты, оның ой-пікіріне және мансабына әсер еткен көптеген философтармен танысты, ол оның ұстазы болды. Фэн 1923 жылы Колумбия университетінен докторлық диссертациясын қорғады. Оның диссертациясының тақырыбы "Өмірлік идеалдарды салыстырмалы түрде зерттеу" болды. Ол Цзиньхуа, Йенчин және Цинхуа университеттерінде сабақ берді. 1934 жылдан 1938 жылға дейін (және 1946 жылдан 1949 жылға дейін) Цинхуа университетінің философия кафедрасын басқарды. Осы Цинхуа университетінде Фэн өзінің ең танымал және ықпалды еңбегін – "Қытай философиясының тарихы" (1934, екі томдық) жариялады. Онда ол қытай философиясының тарихын сол кездегі батыс философиялық бағыттарының күшті ықпалымен қарастырып, зерттеді. Бұл оның сипаттаған философтарының көпшілігіне ерекше позитивистік көзқарас берді, деп атап көрсетті Оксфорд университетінің профессоры Питер Дж. Кинг. Дегенмен, бұл кітап өз саласындағы стандартты еңбекке айналып, қытай ойларына деген қызығушылықты қайта жандандыруға үлкен үлес қосты. 1935 жылы Фэн Прагадағы конференцияға бара жатып, Кеңес Одағында қысқа ғана тоқтады және радикалды әлеуметтік өзгерістер мен мәдени құбылыстарға таң қалды. Оның коммунизмнің утопиялық мүмкіндіктерін мақтап, бірақ сонымен бірге ол көрген кемшіліктерді де сипаттаған сөздері Чианг Кайшының полициясының назарын аударды. Фэн тұтқындалып, қысқа мерзімге түрмеге қамалды, бірақ көп ұзамай үкіметтің және Жапонияға қарсы күресін толық қолдады. Қытай-жапон соғысы кезінде ол конфуцийлік құндылықтарды жаңғыртуға бағытталған "Жаңа өмір қозғалысын" қолдаған еңбектер жариялады. 1939 жылы Фэн өзінің "Синь Лисюэ" ("Жаңа рационалды философия" немесе "Нео-Лисюэ") атты еңбегін шығарды. Лисуэ – XII ғасырдағы конфуциандықтардың маңызды тобының философиялық ұстанымы (Чэн И және Чжу Си сияқты); Фэннің кітабы олардың ойларынан және даосизмнен (ли және дао сияқты) белгілі бір метафизикалық ұғымдарды алып, батыс философиялық дәстүріне көп қарыз болған жолдармен талдап, дамытып, рационалистік нео-конфуциандық метафизиканы жасады. Сонымен қатар, ол адамгершілік пен адамның моральдық дамуының құрылымы туралы да есеп берді.
Feng Youlan was born on 4 December 1895 in Tanghe County, Nanyang, Henan, China, to a middle class family. His younger sister was Feng Yuanjun, who would become a famous Chinese writer. He studied philosophy in the China Public School in Shanghai, between 1912 and 1915, a preparatory school for college, then studied in Chunghua University, Wuhan (later merged into Central China Normal University) and Peking University between 1915 and 1918, where he was able to study Western philosophy and logic as well as Chinese philosophy. Upon his graduation in 1918, he traveled to the United States in 1919, where he studied at Columbia University on the Boxer Indemnity Scholarship Program. There he met, among many philosophers who were to influence his thought and career, John Dewey, the pragmatist, who became his teacher. Feng gained his PhD from Columbia in 1923. His PhD thesis was titled "A Comparative Study of Life Ideals". He went on to teach at Chinese universities including Jinan University, Yenching University, and Tsinghua University in Beijing. From 1934 to 1938 (and again from 1946 to 1949) he was Chair of the Department of Philosophy at Tsinghua. It was while at Tsinghua that Feng published what was to be his best known and most influential work, his History of Chinese Philosophy (1934, in two volumes). In it he presented and examined the history of Chinese philosophy from a viewpoint which was very much influenced by the Western philosophical fashions prevalent at the time, which resulted in what Peter J. King of Oxford describes as a distinctly positivist tinge to most of the philosophers he described. Nevertheless, the book became the standard work in its field, and had a huge effect in reigniting an interest in Chinese thought. In 1935 Feng, on his way to a conference in Prague, stopped briefly in the Soviet Union and was impressed with the radical social changes and cultural ferment. His speeches extolling the utopian possibilities of communism, although also describing the mistakes he saw, drew attention from Chiang Kai sheks's police. Feng was arrested and spent a short time in jail, but soon became a firm supporter of the government and its resistance to Japan. During the Sino Japanese War he published works which supported the New Life Movement for revitalizing Confucian values. In 1939, Feng brought out his Xin Lixue (New Rational Philosophy, or Neo Lixue). Lixue was a philosophical position of an important group of twelfth century neo Confucianists (including Cheng Yi and Zhu Xi); Feng's book took certain metaphysical notions from their thought and from taoism (such as li and tao), analyzed and developed them in ways that owed much to the Western philosophical tradition, and produced a rationalistic neo Confucian metaphysics. He also developed, in the same way, an account of the nature of morality and of the structure of human moral development.
Соғыс және төңкеріс
Екінші Қытай-Жапон соғысы басталғанда Пекиннің Цинхуа және Пекин университеттерінің студенттері мен қызметкерлері, сондай-ақ Тяньцзиньнің Нанькай университеті өз кампустарынан қашып кетті. Олар алдымен Хеншанға барып, Чанша уақытша университетін құрды, содан кейін Куньминге барып, Оңтүстік-Батыс қауымдасқан университетін құрды. 1946 жылы үш университет Пекинге оралғанда, Фэн қайтадан АҚШ-қа кетті, бұл жолы Пенсильвания университетінде қонақ профессор лауазымына орналасты. 1948-1949 жылдары Гавайи университетінде қонақ профессор болып қызмет атқарды. Ол 1948 жылдың желтоқсанынан 1949 жылдың мамыр айына дейін Цинхуа университетінің президенті болып қызмет етті (1949 жылдың қаңтарына дейін ол Ұлттық Цинхуа университеті деп аталды). Пенсильванияда болған кезде Қытайдан келген жаңалықтар коммунистердің билікті басып алуға жақын екенін көрсетті. Фэннің достары оны қалуға көндіруге тырысты, бірақ ол қайтуға бекінді; оның саяси көзқарастары социалистік болғандықтан, ол Қытайдың жаңа үкіметімен болашағына үмітпен қарады. Отанына оралғаннан кейін Фэн марксистік-лениндік ойды зерттей бастады, бірақ жақын арада саяси жағдай оның күтілгенінен төмен екенін түсінді; 1950 жылдардың ортасына қарай оның философиялық көзқарастары билік тарапынан сынға ұшырады. Ол өзінің бұрынғы еңбектерінің көп бөлігін жоққа шығаруға және қалғандарын – оның ішінде "Тарихын" – Мәдени революция идеяларына сәйкес қайта жазуға мәжбүр болды. Осының бәріне қарамастан, Фэн Қытайдан кетуден бас тартты, көптеген қиындықтарды бастан өткергеннен кейін цензураның жеңілдегенін көрді және белгілі бір дәрежеде еркіндікпен жаза алды. 1990 жылдың 26 қарашасында Пекинде дүниеден өтті.
When the Second Sino Japanese War broke out, the students and staff of Beijing's Tsinghua and Peking Universities, together with Tianjin's Nankai University, fled their campuses. They went first to Hengshan, where they set up the Changsha Temporary University, and then to Kunming, where they set up Southwest Associated University. When, in 1946 the three Universities returned to Beijing, Feng instead went to the U. S. again, this time to take up a post as visiting professor at the University of Pennsylvania. He spent the year 1948–1949 as a visiting professor at the University of Hawaii. He served as President of Tsinghua University from December 1948 to May 1949 because of Zhang Dongsun's refusal (it was known as National Tsinghua University until January 1949). While he was at Pennsylvania, news from China made it clear that the communists were on their way to seizing power. Feng's friends tried to persuade him to stay, but he was determined to return; his political views were broadly socialist, and he thus felt optimistic about China's future under its new government. Once back home, Feng began to study Marxist–Leninist thought, but he soon found that the political situation fell short of his hopes; by the mid 1950s his philosophical approach was being attacked by the authorities. He was forced to repudiate much of his earlier work, and to rewrite the rest – including his History – in order to fit in with the ideas of the Cultural revolution. Despite all this, Feng refused to leave China, and after enduring much hardship he finally saw a relaxation of censorship, and was able to write with a certain degree of freedom. He died on 26 November 1990 in Beijing.