Кіріспе

Қытай педагогы, Республика Қытайының сол аттас бұрынғы президенті

Ли Денгхуэй (1873–1947, әдеби есімі Тэнфэй), сондай-ақ Ли Тэнг Хуэ, 1917–1937 жылдары Шанхайдың Фудан университетінің президенті болды.

Өмірбаян

Лидің ата-бабалары Фуцзянь провинциясының Тоньань ауданынан шыққан, бірақ ол Батавияда, Голландиялық Шығыс Үндістанда (қазіргі Джакарта) дүниеге келген. Ол Сингапурдағы Англо-қытай мектебінде оқып, сол жерде христиан дініне кірді. Содан кейін Йель университетінде білім алды, ол жерде оқыған алғашқы Наньянг қытайларының бірі болды. 1899 жылы бакалавр дәрежесін алды. Америка Құрама Штаттарынан қайтқаннан кейін Ли Батавияда «Йель институты» деп аталатын білім беру мекемесін құрды. Ол сондай-ақ қытай индонезиялықтары құрған «Тионг Хоа Хви Коан» мектебінде сабақ берді, шетелдегі қытай қауымдастығын жаңаруға үміттенді. Өз халқына жаңа білім беру жүйесін ұсынуда үлкен табысқа жете алмағанын түсінген Ли Малайзияның Пенанг қаласына барып, ұқсас идеалдармен бөлісетін достарымен кездесті. Одан кейін ол Қытайдың Шанхай қаласына көшіп өтуді шешті. 1904 жылдың қазанында Шанхайға келді, 1905 жылдың шілдесінде Бүкіләлемдік қытай студенттері федерациясын құрды және оның бірінші президенті болды. Оның мақсаты – Қытайда әлеуметтік әділдікті қамтамасыз ету, шетелде оқитын қытай студенттерін біріктіру, мүшелеріне жұмыс табуға, медициналық көмек алуға және заң кеңесіне қол жеткізуге көмектесу болды. Осы сияқты ұйымдар Пенанг, Циньдао, Фучжоу, Гавайи және Сингапурда құрылды. Федерацияның көптеген алғашқы мүшелері христиан және патриоттар болды. Сонымен қатар, Ли Фудан мемлекеттік мектебінің басқарушысы болды. 1913 жылы мектептің негізін қалаушы Қытайды тастап кетуге мәжбүр болғанда, Ли оның директоры болды және ағылшын тілі, логика және философия сияқты бірнеше пәндерді оқытты. 1917 жылы Фудан мемлекеттік мектебі гуманитарлық ғылымдар, табиғаттану, бизнес және қазіргі еуропа тілдері салаларындағы заманауи оқу бағдарламасымен университетке айналғанда, ол оның бірінші президенті болды.