Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қытай Республикасының бірінші ханымы (1898–2003)
First Lady of the Republic of China (1898–2003)
Соң Мейлин (кейде Соң Майлин деп те жазылады; 5 наурыз 1898 ж.). Кейбір дереккөздерде ол 1898 жылдың 5 наурызында Шанхай қаласындағы Сент-Люк ауруханасында дүниеге келгені айтылады, алайда кейбір өмірбаяндық мәліметтерде туған жылы 1897 жыл деп көрсетілген, себебі қытай дәстүрі бойынша адам туған кезде бір жасар болып есептеледі.
Soong Mei ling (also spelled Soong May ling; March 5, 1898 Some sources said she was born on 5 March 1898 at St. Luke's Hospital in Shanghai, though some biographies give the year as 1897, since Chinese tradition considers one to be a year old at birth.
Білім
Шанхайда Мей линг әпкесі Чинг лингпен бірге Мактайр қыздар мектебінде оқыды. Олардың әкесі, АҚШ-та білім алғандықтан, 1907 жылы қыздарының білімін АҚШ-та жалғастыруын ұйымдастырды. Мей линг пен Чинг линг Нью-Джерси штатының Саммит қаласындағы жеке мектепке барды. 1908 жылы Чинг линг 15 жасында әпкесі Ай лингтің бітірген орны – Веслиан колледжіне қабылданды, және екі әпке де Ай лингке қосылу үшін Джорджия штатының Макон қаласына көшіп кетті. Мей линг өзінің қалауынша әрекет етуге талап етті және он жаста болса да, үлкен әпкесімен бірге баруға рұқсат сұрады, сонымен де болды. Мей линг жылы Джорджия штатының Деморест қаласында Ай лингтің Веслиандағы досы Бланш Мосспен бірге тұрды, ол Мей лингті Пьемонт колледжінің 8-сыныбына қабылдады. 1909 жылы Веслианның жаңадан тағайындалған президенті Уильям Ньюман Эйнсворт оған Веслианда қалуға рұқсат берді және жеке оқытушылар тағайындады. Ол 1910 жылы Теннесси штатының Монтейгл қаласындағы Фэрмаунт колледжінде қысқа ғана уақыт оқыды. Мей линг 1912 жылы 15 жасында Веслиан колледжінің бірінші курсына ресми түрде тіркелді. Екі жылдан кейін ол Велсли колледжіне ауысты, себебі оның үлкен ағасы Т. В. сол кезде Гарвардта оқып жатқан. Оған дейін оның екі әпкесі де бітіріп, Шанхайға оралған еді. Ол 1917 жылдың 19 маусымында Велслиде 33 "Дюрант ғалымдарының" бірі ретінде ағылшын әдебиеті мамандығы бойынша, философияны қосымша пәні ретінде оқып бітірді. Ол сондай-ақ Tau Zeta Epsilon, Велслидің өнер және музыка қоғамының мүшесі болды. Американдық білімі нәтижесінде ол өте жақсы ағылшын тілінде сөйлейтін, оңтүстік акцентімен, бұл оған американдық тыңдаушылармен байланысуға көмектесті.
In Shanghai, Mei ling attended the McTyeire School for Girls with her sister, Ching ling. Their father, who had studied in the United States, arranged to have them continue their education in the US in 1907. Mei ling and Ching ling attended a private school in Summit, New Jersey. In 1908, Ching ling was accepted by her sister Ai ling's alma mater, Wesleyan College, at age 15 and both sisters moved to Macon, Georgia, to join Ai ling. Mei ling insisted she have her way and be allowed to accompany her older sister though she was only ten, which she did. Mei ling spent the year in Demorest, Georgia, with Ai ling's Wesleyan friend, Blanche Moss, who enrolled Mei ling as an 8th grader at Piedmont College. In 1909, Wesleyan's newly appointed president, William Newman Ainsworth, gave her permission to stay at Wesleyan and assigned her tutors. She briefly attended Fairmount College in Monteagle, Tennessee in 1910. Mei ling was officially registered as a freshman at Wesleyan in 1912 at the age of 15. She then transferred to Wellesley College two years later to be closer to her older brother, T. V., who, at the time, was studying at Harvard. By then, both her sisters had graduated and returned to Shanghai. She graduated from Wellesley as one of the 33 "Durant Scholars" on June 19, 1917, with a major in English literature and minor in philosophy. She was also a member of Tau Zeta Epsilon, Wellesley's Arts and Music Society. As a result of her American education, she spoke excellent English, with a southern accent which helped her connect with American audiences.
Мадам Чианг
Соң Мей лиң 1920 жылы Чан Кай Шекпен танысты. Ол одан он бір жас үлкен, бұрын үйленген және буддист болғандықтан, Мей лиңнің анасы екеуінің некелесуіне қарсы болды, бірақ Чан ажырасқандығын растап, христиан дініне өтуге уәде берген соң келісім берді. Чан болашақ қалың есіне бірден дінге көшпеуін айтты, себебі дінді таблетка жұтқандай емес, бірте-бірте бойға сіңіру керек екенін түсіндірді. Олар 1927 жылдың 1 желтоқсанында Шанхайда үйленді. Биографтар бұл одақты серіктестік, махаббат, саясат және бәсекелестік тұрғысынан әртүрлі бағаласа да, ол 48 жылға созылды. Олардың балалары болмады. Мадам Чианг «Жаңа өмір қозғалысын» бастап, Қытай саясатына белсенді түрде қатысты. Оның күйеуі генерал-сиссимус және Гоминьдан партиясының жетекшісі болғанда, Мадам Чианг оның ағылшын тіліндегі аудармашысы, хатшысы және кеңесшісі болды. 1928 жылы Чан оны Юань комитетінің құрамына енгізді. Ол 1930 жылдан 1932 жылға дейін Заң шығарушы Юаньның мүшесі, ал 1936 жылдан 1938 жылға дейін Қытайдың Әуе шаруашылығы істері жөніндегі комиссиясының бас хатшысы қызметін атқарды. 1937 жылы ол әйелдерге Екінші Қытай-жапон соғысын қолдауға шақырып, Гуанси әйелдер батальоны сияқты әйелдер батальондарының құрылуына ықпал етті. 1934 жылы Соң Мей лиңге Лу тауындағы Кулинг қаласында вилла сыйланды. Чан Кай Шек вилланы таудың сұлулығын бейнелейтін «Мей-Лу» вилласы деп атады. Жұбайлар көбінесе жазда осы виллада демалып, сондықтан тау «Жазғы астана», ал вилла «Жазғы сарай» деп аталды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Мадам Чианг Қытайдың мүддесін қорғап, күйеуі үшін тарихи мұра жасауға тырысты. Қытай және батыс мәдениетін жақсы білген ол Қытайда да, шетелде де танымал болды. 1937 жылы Жапониямен соғыс басталғаннан кейін қаза тапқан жауынгерлердің балаларының тағдыры Қытайда маңызды мәселеге айналды. Осы балаларға көбірек көмек көрсету үшін ол Қытай әйелдерінің Ұлттық соғысқа көмек қорына негіз салды.
Soong Mei ling met Chiang Kai shek in 1920. Since he was eleven years her elder, already married, and a Buddhist, Mei ling's mother vehemently opposed the marriage between the two, but finally agreed after Chiang showed proof of his divorce and promised to convert to Christianity. Chiang told his future mother in law that he could not convert immediately, because religion needed to be gradually absorbed, not swallowed like a pill. They married in Shanghai on December 1, 1927. Although biographers regard the marriage with varying appraisals of partnership, love, politics and competition, it lasted 48 years. The couple had no children. Madame Chiang initiated the New Life Movement and became actively engaged in Chinese politics. As her husband rose to become generalissimo and leader of the Kuomintang, Madame Chiang acted as his English translator, secretary and advisor. In 1928, she was made a member of the Committee of Yuans by Chiang. She was a member of the Legislative Yuan from 1930 to 1932 and Secretary General of the Chinese Aeronautical Affairs Commission from 1936 to 1938. In 1937 she led appeals to women to support the Second Sino Japanese War, which led to the establishment of women's battalions, such as the Guangxi Women's Battalion. In 1934, Soong Mei ling was given a villa in Kuling town, Mount Lu. Chiang Kai shek named the villa Mei Lu Villa to symbolize the beauty of the mountain. The couple usually stayed at this villa in summertime, so the mountain is called Summer Capital, and the villa is called the Summer Palace. During World War II, Madame Chiang promoted the Chinese cause and tried to build a legacy for her husband. Well versed in both Chinese and Western culture, she became popular both in China and abroad. The fate of the children of fallen soldiers became a much more important issue in China after the beginning of the war with Japan in 1937. In order to better provide for these children she established the Chinese Women's National War Relief Society.
АҚШ-қа сапарлар
Сонг Мэйлин Ұлттықтардың соғыс күшін қолдау үшін АҚШ-қа бірнеше сапар жасады. Ол 30 000-ға дейін адамды тартты және 1943 жылы үшінші рет "Time" журналының мұқабасына шықты. Бұрын ол 1931 жылғы 26 қазанда күйеуімен бірге, ал 1937 жылғы 3 қаңтарда күйеуімен "Жылдың ерлі-зайыптылары" ретінде журналдың мұқабасында болған еді. Сонг шетелдік көмек іздеу үшін сапарларында әсем киінген, Ақ үйге барғанда ондаған Chanel сөмкелерін, інжу-маржанмен әшекейленген аяқ киімдерін және басқа да сәнді заттарды алып келді. Сонгтың осы әрекеті АҚШ-тың бірінші ханымы Элеонора Рузвельтті таң қалдырды және Қытай Республикасының көптеген шенеуніктерінің наразылығын тудырды. Сонг Мэйлин мен оның күйеуі "Time" журналының бас редакторы және негізін қалаушы Генри Люспен жақсы қарым-қатынаста болды, ол америкалық жұртшылықтан Қытай Республикасына ақша мен қолдау жинауға жиі тырысты. 1943 жылғы 18 ақпанда ол АҚШ Конгресінің екі палатасына сөз сөйлеген алғашқы қытай азаматы және екінші әйел атанды. 1949 жылы Қытайдағы Азамат соғысында күйеуінің үкіметі жеңілгеннен кейін, Чжан ханым күйеуімен Тайваньға кетті, ал оның қарындасы Сун Чинлин материктік Қытайда қалып, коммунистердің жағына шықты. Мадам Чжан халықаралық аренада маңызды рөл атқара берді. Ол Халықаралық Қызыл Крест комитетінің меценаты, Ұлыбританияның Қытайға Біріккен Көмек қорының құрметті төрағасы және Құқықтар Жарғысын еске алу қоғамының бірінші құрметті мүшесі болды.
Soong Mei ling made several tours to the United States to lobby support for the Nationalists' war effort. She drew crowds as large as 30,000 people and in 1943 made the cover of Time magazine for a third time. She had earlier appeared on the October 26, 1931, cover alongside her husband and on the January 3, 1937, cover with her husband as "Man and Wife of the Year". Soong dressed ostentatiously during her tours to seek foreign aid, bringing dozens of suitcases filled with Chanel handbags, pearl decorated shoes, and other luxury garments on a visit to the White House. Soong's approach shocked United States First Lady Eleanor Roosevelt and prompted resentment from many officials in the Republic of China government. Both Soong Mei ling and her husband were on good terms with Time magazine senior editor and co founder Henry Luce, who frequently tried to rally money and support from the American public for the Republic of China. On February 18, 1943, she became the first Chinese national and the second woman to address both houses of the US Congress. After the defeat of her husband's government in the Chinese Civil War in 1949, Madame Chiang followed her husband to Taiwan, while her sister Soong Ching ling stayed in mainland China, siding with the communists. Madame Chiang continued to play a prominent international role. She was a Patron of the International Red Cross Committee, honorary chair of the British United Aid to China Fund, and First Honorary Member of the Bill of Rights Commemorative Society.
Сыбайлас жемқорлық туралы айыптаулар
1930 және 1940 жылдары Сун отбасы 20 миллион долларды жымқырып алды. Осы кезеңде Ұлттық үкіметтің кірісі жылына 30 миллион доллардан аспады. Сун отбасының үлкен ұлы Т. В. Сун Қытайдың бас қаржы министрі болды, ал үлкен қызы Сун Айлин Қытайдың ең бай адамы Кунг Сянсидің әйелі болды. Екінші қызы Сун Чинлин Қытайдың негізін қалаушы Сунь Ятсеннің әйелі болды. Кіші қызы Сун Мэйлин 1927 жылы Чжан Кайшенге үйленді, ал осы некеден кейін екі отбасы тығыз байланысқа түсіп, «Сун әулеті» мен «Төрт отбасы» құрылды. Дегенмен, Сун Қытайдағы әйелдер құқығы үшін күресімен де танылды, соның ішінде қытай әйелдерінің білімін, мәдениетін және әлеуметтік тұрмысын жақсартуға жасаған әрекеттерімен де. АҚШ Ұлттық үкіметке көп көмек көрсетті, бірақ көп ұзамай кең таралған жемқорлықты байқады. Жіберілген әскери жабдықтар қара нарықта пайда болды. Қытайдың қаржы министрі Т. В. Сун арқылы жіберілген үлкен сомадағы ақшалар тез арада жоғалып кетті. Президент Трумэн Ұлттық үкімет басшылары туралы «Олардың бәрі ұрылар» деді. Ол сондай-ақ: «Біз Чжан Кайшенге жіберген миллиард доллардың ішінде 750 миллион долларын ұрлады. Олар оны ұрлап, Сан-Паулудегі және Нью-Йорктегі жылжымайтын мүлікке салды» деді. Сун Мэйлин мен Сун Айлин сәнді өмір салған және миллиондаған долларлық мүлікке, киімге, өнер туындыларына және зергерлік бұйымдарға ие болды. Сун Айлин мен Сун Мэйлин Қытайдағы ең бай екі әйел еді. Өмірінің көп бөлігін сәнді өмір сүргеніне қарамастан, Сун Мэйлин тек 120 000 доллар мұра қалдырды, ал оның немересі оның көп бөлігін тірі кезінде қайырымдылыққа бергенін айтты. Соғыстан кейін Шанхайда Чжан Чингоның күш қолдану науқаны кезінде Чжан Чинго өзінің туысы Дэвид Кунгты және Янцзы даму корпорациясының бірнеше қызметкерін шетелдік валюта ұстаған деген айыппен қамауға алды. Мэйлин Чжан Кайшенге шағымданып, сондай-ақ Чжан Чингоға тікелей қоңырау шалды. Келіссөздерден кейін Кунг ақыры босатылды.
Throughout the 1930s and 1940s, Soong's family embezzled $20 million. During this period, the Nationalist Government's revenues were less than $30 million per year. The Soong family's eldest son, T. V. Soong, was the Chinese premier finance minister, and the eldest daughter, Soong Ai ling, was the wife of Kung Hsiang hsi, the wealthiest man in China. The second daughter, Soong Ching ling, was the wife of Sun Yat sen, China's founding father. The youngest daughter, Soong Mei ling, married Chiang in 1927, and following the marriage, the two families became intimately connected, creating the "Soong dynasty" and the "Four Families". However, Soong was also credited for her campaign for women's rights in China, including her attempts to improve the education, culture, and social benefits of Chinese women. The US sent considerable aid to the Nationalist government but soon realized the widespread corruption. Military supplies that were sent appeared on the black market. Large sums of money that had been transmitted through T. V. Soong, China's finance minister, soon disappeared. President Truman famously referred to the Nationalist leaders, "They're thieves, every damn one of them." He also said, "They stole $750 million out of the billions that we sent to Chiang. They stole it, and it's invested in real estate down in São Paolo and some right here in New York." Soong Mei ling and Soong Ai ling lived luxurious lifestyles and held millions in property, clothes, art, and jewelry. Soong Ai ling and Soong Mei ling were also the two richest women in China. Despite living a luxurious life for almost her entire life, Soong Mei ling left only a $120,000 inheritance, and the reason, according to her niece, was that she donated most of her wealth when she was still alive. During Chiang Ching kuo's enforcement campaign in Shanghai after the war, Chiang Ching kuo arrested her nephew David Kung and several employees of the Yangtze Development Corporation on allegations of holding foreign exchange. Mei ling called Chiang Kai shek to complain and also called Chiang Ching Kuo directly. Kung was eventually freed after negotiations.
Венделл Уилкимен кездесуі бар
Мэй лиңнің 1940 жылы республикашылдардың президенттікке үміткері болған және 1942 жылы әлемді аралап, Чунцинге келген Венделл Уилкимен жақын қарым-қатынаста болғаны туралы айыптаулар тарады. Екеуі ресми қабылдаудан шығып, оның жеке пәтерлерінің біріне барған деген сөз бар. Чан Кай-Шек олардың жоқ екенін байқағанда, автоматты мылтықтармен қаруланған күзшілерін жинап, көшелермен жүріп, оларды таба алмағандықтан пәтерін қарап тексерген. Ертеңіне ол әуежайда Уилкиге құмарлықпен сүйісқан және онымен бірге АҚШ-қа баруға ұсыныс жасаған деседі. Ғалымдар бұл мәлімдемелерді нашар дәлелді, ықпалсыз және тіпті мүмкін емес деп жоққа шығарады. Джей Тейлордың Чан Кай-Шек туралы жазған өмірбаянында Мэй лиңнің мұндай адалдыққа бармауы мүмкін екендігі және мұндай ірі оқиғаның көзге түспеуінің қиындығы айтылады. 2016 жылы дәлелдерді қарастырған Перри Йоханссон бұл айыптауды толығымен жоққа шығарады, себебі ол бір адамның кейінірек есінде қалған естеліктеріне негізделген, сондай-ақ Қытай тарихшысы Ян Тяньшидің зерттеулеріне сілтеме жасайды. Ян Уилкидің сапарының ресми кестесін және газетте жарияланған материалдарды зерттеп, айтылған оқиғаларға орын беруге уақыт пен жағдай болмағанын анықтады. Сондай-ақ, ол Чан Кай-Шектің жеке күнделіктерінде осыған қатысты ешқандай жазба таппады.
There were allegations that Mei ling had a tryst with Wendell Willkie, who had been the Republican candidate for president in 1940 and came to Chongqing on a world tour in 1942. The two are said to have left an official reception and gone to one of her private apartments. When Chiang Kai shek noticed their absence, he gathered his bodyguard, who were armed with machine guns, marched through the streets, and ransacked her apartment without finding the couple. She is said to have passionately kissed Willkie at the airport the next day and offered to come with him to the United States. Scholars dismiss the allegations as weakly sourced, implausible, and even impossible. Jay Taylor's biography of Chiang points out that this infidelity was uncharacteristic of Mei ling, and that it would have been unlikely for such a major commotion to go unnoticed. In a 2016 review of the evidence Perry Johansson dismisses the allegation entirely, as it was based on the later memory of one person, and he further cites the work of China historian Yang Tianshi. Yang reviewed the official schedules and newspaper accounts of Willkie's visit and found that there was no time or place where the alleged events could have taken place. He also found no mention of it in Chiang's detailed private diaries.
Кейінгі өмірі
1975 жылы күйеуі қайтыс болғаннан кейін, Чжан ханым көзге түспеуге тырысты. Оған 1975 жылы сүт безінің қатерлі ісігі диагнозы қойылып, Тайваньда екі рет мастэктомия жасалды. Сондай-ақ, 1991 жылы оған жұмыртқа безінің ісігі алынып тасталды. Чан Сяньи Сон Мэйлин мен оған адал әскери шенеуніктердің ядролық қаруды дамытуды жеделдеткенін және тіпті өз мақсаттарына жету үшін параллель басқару тізбегін құрғанын мәлімдеді. Чжан Кайшэк билікке бұрынғы некесінен туған үлкен ұлы Чжан Чинкуомен келді, оған Чжан ханымның қарым-қатынасы шиеленіскен болатын. 1975 жылы ол Тайваньдан Нью-Йорк штатының Латтингтаун қаласындағы отбасылық 36 акр (14,6 гектар) жер теліміне көшіп кетті, онда ол тұрғын бөлмесінде қайтыс болған күйеуінің толық әскери киімдегі суретін сақтап қалды. Ол жазда демалысқа шығу үшін Нью-Гэмпшир штатының Вольфборо қаласында да тұратын. Чжан Чинкуоның 1988 жылы қайтыс болуына байланысты Чжан ханым Тайваньға оралып, бұрынғы одақтастары арасында қолдауын нығайтты. Алайда, Чжан Чинкуоның ізбасары Ли Тэнхуэй саясатта одан да тәжірбиелі екенін көрсетіп, өзінің беделін бекітті. Ол қайтадан АҚШ-қа оралды және 1995 жылы Екінші дүниежүзілік соғыстың аяқталуының 50 жылдығына арналған Капитолий төбесінде өткен қабылдауға қатысып, сирек кездесетін қоғамдық оқиғаға қатысты. Чжан ханым Тайваньға соңғы рет 1995 жылы келді. 2000 жылғы Тайвань президенттік сайлауында Гоминьдан оның хатын жариялады, онда ол тәуелсіз кандидат Джеймс Суңға қарағанда Гоминьдан кандидаты Лиен Чанды қолдайтынын білдірді (Суң есімді басқа адаммен туыстығы жоқ). Джеймс Суң хаттың нақтылығын жоққа шығармады. Суң 2000 жылы Лонг-Айлендтегі мүлігін сатып, қалған өмірін Манхэттеннің Жоғарғы Шығыс жағындағы Грейси-сквердегі қарындасының пәтерінде өткізді. Мүліктің ашық есік күніне көптеген тайваньдық эмигранттар келді. Чжан ханым 103 жасқа толғанда Нью-Йоркте өзінің қытай суреттерінен көрме ұйымдастырды.
After the death of her husband in 1975, Madame Chiang assumed a low profile. She was first diagnosed with breast cancer in 1975 and would undergo two mastectomies in Taiwan. She also had an ovarian tumor removed in 1991. Chang Hsien yi claimed that Soong Mei ling and military officials loyal to her expedited the development of nuclear weapons and even set up a parallel chain of command to further their agenda. Chiang Kai shek was succeeded to power by his eldest son Chiang Ching kuo, from a previous marriage, with whom Madame Chiang had rocky relations. In 1975, she emigrated from Taiwan to her family's 36 acre (14.6 hectare) estate in Lattingtown, New York, where she kept a portrait of her late husband in full military regalia in her living room. She kept a residence in Wolfeboro, New Hampshire, where she vacationed in the summer. Madame Chiang returned to Taiwan upon Chiang Ching kuo's death in 1988, to shore up support among her old allies. However, Chiang Ching kuo's successor, Lee Teng hui, proved more adept at politics than she was, and consolidated his position. She again returned to the U. S. and made a rare public appearance in 1995 when she attended a reception held on Capitol Hill in her honor in connection with celebrations of the 50th anniversary of the end of World War II. Madame Chiang made her last visit to Taiwan in 1995. In the 2000 Presidential Election on Taiwan, the Kuomintang produced a letter from her in which she purportedly supported the KMT candidate Lien Chan over independent candidate James Soong (no relation). James Soong never disputed the authenticity of the letter. Soong sold her Long Island estate in 2000 and spent the rest of her life in a Gracie Square apartment on the Upper East Side of Manhattan owned by her niece. An open house viewing of the estate drew many Taiwanese expatriates. When Madame Chiang was 103 years old, she had an exhibition of her Chinese paintings in New York.
Танымал мәдениетте
Сан-Францискоға жасаған сапары (Мадам Чианг есімімен) Малинда Лоның 2021 жылғы романы "Телеграф клубындағы соңғы түнде" кітабында еске алынады. Ол сонымен қатар Фиона Сзе Лорреннің "Қымбат хризантемалар" (Scribner, 2023) романындағы "Мадам Чиангқа тамақ дайындау" бөлімінде де суреттелген.
Her tour to San Francisco is mentioned (under the name Madame Chiang) in Last Night at the Telegraph Club, a 2021 novel by Malinda Lo. She also appears in "Cooking for Madame Chiang" in Dear Chrysanthemums (Scribner, 2023), a novel by Fiona Sze Lorrain.