Кіріспе
Грег Весли Толанд, А.С.К. (29 мамыр 1904 – 28 қыркүйек 1948) – американдық оператор, терең фокус сияқты жаңаша техникаларды қолдануымен әйгілі. Оның еңбегінен мысалдарды Орсон Уэллстің "Гражданин Кейн" (1941), Уильям Уайлердің "Өміріміздің ең жақсы жылдары" (1946) және Джон Фордтың "Жүзімдердің ашуы" мен "Ұзақ сапар" (екеуі де 1940) фильмдерінде кездестіруге болады. Ол сонымен қатар "Утерлинг Хайтс" (1939), "Батыстық" (1940), "От шары" (1941), "Заңсыз" (1943), "Оңтүстік әндері" (1946) және "Епископтың әйелі" (1947) фильмдерінің операторы ретінде де танымал. Толанд "Үлкен таулар" фильмі үшін "Оскар" сыйлығына ең үздік операторлық жұмысы үшін алты рет ұсынылып, жеңіске жеткен. 2003 жылы Халықаралық операторлар гильдиясы оны кино тарихындағы ең беделді он оператордың бірі деп мойындады.
Gregg Wesley Toland, A. S. C. (May 29, 1904 – September 28, 1948) was an American cinematographer known for his innovative use of techniques such as deep focus, examples of which can be found in his work on Orson Welles' Citizen Kane (1941), William Wyler's The Best Years of Our Lives (1946), and John Ford's The Grapes of Wrath, and The Long Voyage Home (both, 1940). He is also known for his work as a director of photography for Wuthering Heights (1939), The Westerner (1940), Ball of Fire (1941), The Outlaw (1943), Song of the South (1946) and The Bishop's Wife (1947). Toland earned six Academy Award nominations for Best Cinematography, and won for his work on Wuthering Heights. He was voted one of the top ten most influential cinematographers in the history of film by the International Cinematographers Guild in 2003.
Мансап
Толанд 1904 жылғы 29 мамырда Иллинойс штатының Чарльстон қаласында үй шаруасындағы Дженни мен Фрэнк Толандтың отбасында дүниеге келді. 1910 жылы ата-анасы ажырасқаннан кейін анасы бірнеше жылдан соң Калифорнияға көшіп кетті. Толанд 15 жасында Fox студиясында кеңседе жұмыс істейтін бала ретінде киноиндустриясындағы еңбек жолын бастады. Бір жыл өткен соң оператордың көмекшісі болды. Оның ерекше, контрастты жарық пен жақтағы жарықтандыру стилі кездейсоқ туындады: «9413: Голливудтық эпизод» (1928) қысқаметражды фильмін түсіріп жатқанда, қолда бар екі 400 Вт шамның бірі жанып, жарық беру үшін тек бір шам ғана қалды. 1930 жылдары Толанд Голливудтағы ең жас оператор болды, бірақ көп ұзамай ең ізделіспен қабылданатын операторлардың біріне айналды. Жеті жыл ішінде (1936–1942) «Бүгін менің қызымның үйлену тойы» (1939) фильміндегі жұмысы үшін ең үздік операторлық жұмысы үшін бес рет «Оскар» сыйлығына ұсынылып, бір рет ғана жеңіске жетті. Ол өз дәуірінің көптеген белгілі режиссерлерімен жұмыс істеді, олардың ішінде Джон Форд, Говард Хоукс, Эрих фон Строгейм, Кінг Видор, Орсон Уэллс және Уильям Уайлер бар. Өмірінің соңына қарай ол жақын және алыс нысандарды бірдей айқын көрсету үшін «соңғы фокус» линзасын жасаумен айналысты. «Өлер алдында ол керемет кадрлар түсіретін жаңа линза ойлап тапты. Ол осы линзамен түсірілген пленканы әмиянында алып жүрді және оған өте мақтан тұтты. Кадрдың сол жағының үштен бірін алып тұрған, линзадан үш дюйм қашықтықтағы беттің суреті болды. Линзадан үш фут қашықтықта, алдыңғы планның ортасында тағы бір бет болды, ал кейін, жүз метрден астам қашықтықта студияның артқы қабырғасы, телефон сымдары мен архитектуралық егжей-тегжейлер көрінді. Барлығы үш дюймнен шексіздікке дейін нақты фокусқа түскен». Толанд 1948 жылғы 28 қыркүйекте Лос-Анджелесте, Калифорнияда 44 жасында коронарлық тромбоздан ұйықтағанда қайтыс болды. Ол Голливудтағы «Голливуд мәңгілігі» зиратына жерленген.
Азамат Кейн
Кейбір кинотарихшылар "Азамат Кейннің" көркемдік шеберлігі, негізінен, режиссер Орсон Уэллстің емес, Толандтың еңбегіне байланысты деп санайды. Алайда, көптеген Уэллс зерттеушілері Кейннің визуальдық стилі Уэллстің басқа фильмдеріне ұқсас екенін, демек оны режиссердің жұмысы деп қарастыру керек деп тұжырымдайды. Дегенмен, Уэллстің "Азамат Кейнмен" (The Magnificent Ambersons, The Stranger және Touch of Evil) ең көп ұқсастығы бар фильмдерін Толандтың әріптестері Стэнли Кортес және Рассел Метти түсірді (RKO студиясында). 1970 жылы "Дик Каветт Шоуында" өткен сұхбатында Уэллс, "күнделігіндегі ең ұлы оператор" деп есептеген Толандпен қалай танысқанын айтты. "Азамат Кейн" Уэллстің толық метражды алғашқы фильмі болғанымен, Уэллс бұрыннан танымал болған Толанд өзі іздеп келді: [Толанд] менің кеңсеме келіп, "Сіздің фильміңізде жұмыс істегім келеді. Менің атым Толанд" деді. Мен: "Неге сіз, мырза Толанд?" Ол: "Сіз ешқашан фильм түсірген емессіз. Не істеуге болмайтынын білмейсіз". Мен: "Иә, шынымен де білмеймін! Маған айта аласыз ба?" Ол: "Бұл ештеңе емес" деді. Ол маған бір жарым күндік сабақ берді, және ол дұрыс айтты! "Кейн" түсірілімі кезінде Уэллс пен Толанд (басқалармен бірге) Уэллстің жарықтандыру туралы нұсқауларының, әдетте оператордың жауапкершілігіне жататындығын талап етті. Фильмдегі көптеген көріністер жарық сигналдары арқылы жасалған (мысалы, фильмнің басындағы Ксанадудың сыртынан Кейннің өліміне арналған жатын бөлмесіне ауысу), онда жарықтар сахнада жоғары-төмен реттелді. Уэллс фильмде эффекттерді оптикалық түрде жасауға болатынын білмегендіктен, жарықтарды театрлық қойылымдағыдай реттеуге команда берді, нәтижесінде бірегей монтаждар пайда болды. Раманың әртүрлі бөліктері жарық сигналдарына байланысты әртүрлі уақытта ыдырайды. Алайда, визуальдық шешімдер шынымен ынтымақтастық еңбегі болды, өйткені Толанд Уэллстің көзқарасын іске асыруы үшін қажетті көптеген техникалық білімді ұсынды. Көп жылдар өткен соң Уэллс мойындады: "Толанд жас режиссердің өте тәжірибелі команда алдында ұялмауы үшін камераны орналастыру және жарық эффектілері туралы құпия кеңес берді".
[Toland] came to my office and said, "I want to work in your picture. My name is Toland." And I said, "Why do you, Mr. Toland?" And he said, "Because you've never made a picture. You don't know what cannot be done." So I said, "But I really don't! Can you tell me?" And [Toland] said, "There's nothing to it." And [he] gave me a day and a half lesson—and he was right! While shooting Kane, Welles and Toland (among others) insisted that Welles gave lighting instructions that fall normally under the director of photography's responsibility. Many of the transitions in the film are done as lighting cues on set (such as the transition at the opening of the film from the outside of Xanadu into Kane's bedroom for his death), where lights are dimmed up and down on stage. Apparently, Welles was unaware that one could achieve the effects optically on a film so he instructed the crew to dim the lights the way you would on a theater production, which led to the unique dissolves. Different areas of the frame dissolve at different times, based on the lighting cue. However, the visuals were truly a collaboration, as Toland contributed great amounts of technical expertise that Welles needed so that he could achieve his vision. Years later, Welles acknowledged: "Toland was advising him on camera placement and lighting effects secretly so the young director would not be embarrassed in front of the highly experienced crew."
Кинотасу инновациялары
Толандтың техникасы кинематография өнерінде революция жасады. Оған дейінгі операторлар экрандағы әртүрлі жазықтықтарды бөлу үшін шағын тереңдікке ие болған кадрды пайдаланды, бұл кеңістік сезімін тудырып, кадрдағы маңызды нәрсені бөліп көрсетіп, қалғанын (алқы немесе артқы жағын) назардан тыс қалдырды. Толандтың жарықтандыру схемаларында көлеңке драмалық және көркемдік тұрғыдан алдыңғы және артқы жақтарды бөлуге, екі өлшемді кадрда кеңістік құруға және кадрдағы барлық суретті нақты көрсетуге мүмкіндік беретін әлдеқайда қуатты құралға айналды. Толандтың сөзіне сәйкес, бұл визуальдық стиль адам көзінің нақты өмірде көретінімен салыстыруға болады, себебі көз назардан тыс қалған нәрсені емес, қарап тұрған нәрсені бұрмалайды. Джон Фордтың "Ұзақ саяхат" (1940) фильмі үшін Толанд терең фокус композицияларын жасау үшін артқы проекцияны жиі пайдаланды, мысалы, SS Glencairn кемесіндегі теңізшілерді әнмен әдемілеуге тырысқан арал әйелдерінің кадры. Ол "Граждан Кейн" фильміндегі суреттерін жасауға қажетті технологияларды жетілдіруді жалғастырды.
Терең фокус пен жарықтандыру әдістері
Толанд «Гражданин Кейн» фильмінде үлкен инновациялар жасады, дыбыс алаңында тереңдеуге қол жеткізді, декоратор Перри Фергюсонмен бірлесіп, ақ муслин матасын қабырға ретінде созып, төбесі көрінетіндей етіп жасады, соның арқасында микрофонды кадрға түспей, әрекетке жақын орналастыруға мүмкіндік болды. Ол сондай-ақ «Митчелл» камерасын кеңейтіп, оның қозғалыс ауқымын, әсіресе төмен бұрыштардан түсіруге қолайлы етті. «Толанд камера линзасын оператордың кедергісіз айналдырып, көлбеуіне мүмкіндік беретін, камераны қашықтан басқару жүйесін ойлап тапты». Тереңдеуге жетудің негізгі тәсілі – диафрагманы жабу болды, бұл жарықтың қарқындылығын арттыруды, жарық өткізгіштігі жақсы линзаларды және жылдам пленканы қажет етті. «Гражданин Кейн» фильмінде қолданылған камералар мен жабынталған линзалар Толанд пен Caltech инженерлерінің бірлескен жұмысының нәтижесі болды. Оның линзалары жарық шағылысуын азайту және жарық өткізгіштігін арттыру үшін Vard Opticoatпен өңделді. Ол Kodak Super XX пленкасын қолданды, ол сол кездегі ең жылдам пленка болып есептелді, оның ASA жылдамдығы 100-ге тең еді. Толанд 1938 жылғы қазан айында жарыққа шығарғанға дейін осы пленканың жасалуына Kodak өкілімен тығыз жұмыс істеді және оны түсірілім алаңында кеңінен қолданған алғашқы операторлардың бірі болды. Көптеген туындыларда қолданылатын линза диафрагмалары әдетте f/2.3 – f/3.5 диапазонында болды, ал Толанд өзінің көріністерін f/8 мен f/16 аралығында түсірді. Мұндай мүмкіндік бірнеше технологиялық элементтердің бір уақытта дамуының нәтижесінде туды: үш түсті Technicolor процесі, ол күшті жарықтарды қажет етті, және күшті Carbon Arc жарығы қолданыла бастады. Осы жарықтарды жылдам пленкамен пайдалану арқылы Толанд бұрын сахналық түсірілімде қол жеткізе алмайтын диафрагмаларды қолдануға мүмкіндік алды.
Оптикалық түсірілімдер және камерадағы композиттер
Грег Толанд арнайы эффекттер операторы Линвуд Г. Даннмен бірнеше кадрлар бойынша жұмыстасты. Бұл кадрлар терең фокуспен түсірілгендей болғанымен, шындығында екі бөлек кадрдың құрастырылған нұсқасы еді. Мұндай кадрлардың кейбіреулері оптикалық принтер арқылы біріктірілді – Данн жылдар бойы жетілдіріп келген құрылғы. Осының арқасында 1941 жылы қолданылған линзалар мен пленканың мүмкіндіктеріне қарамастан, алдыңғы және артқы планның екеуі де нақты бейнеленген. Бірақ Толанд бұл тәсілді ұнатпады, себебі ол "көшірме жасап" (яғни, көшірмеден көшірме жасап), кадрларының сапасын төмендетіп алатынын сезінді. Сондықтан басқа кадрлар (мысалы, Сьюзан Александр Кейннің өзіне қол жұмбақтан кейінгі жатын бөлмесі, алдыңғы планға шыны қойылып, Кейн бөлмеге кіріп келетін кадр) камерадағы құрастыру арқылы түсірілді, яғни пленка екі рет экспонирленді – бұл да Линвуд Данн жетілдірген тәсіл еді.
Кредит
Кейн туралы Толандпен аты жазылған тітул картасын бөлісу, режиссердің операторына деген жоғары құрметін көрсетеді. Уэллс сондай-ақ оған фильмде Кейн Еуропадан қайтқанда сұрақтар қоюға асықпайтын тілші рөлін берді. Уэллс Толандты: "жас немесе егде режиссердің ең үлкен сыйы" деп атады. Ол өзі кереметтер жасап жатқанын бізге ешқашан көрсетпеді, жай ғана оларды жасады. Мен оны бастаушы ғана білмейтін нәрселерді жасауға шақырдым, ол кез келген адам орындай алады деп ойладым, және ол соны істеді." Толанд Хилтон Алстың "The New Yorker" журналындағы "Камера операторы" атты мақаласының тақырыбы болды (19 маусым, 2006 жыл, 46 бет).
Басқа маңызды жұмыстар
"Азамат Кейн" оның ең жоғары бағаланған жетістігі болғанымен, оның стилі әлдеқайда әртүрлі болды. "Жүзімнің ашуы" (1940) үшін ол Доротея Ланждың фотосуреттерінен шабыттанды, Голливуд үшін сирек кездесетін, қатаң және реалистік көрініс жасады. Өзінің соңғы жобаларының бірі үшін Толанд Technicolor түсірілімге көшті. Дисней үшін түсірілген "Оңтүстік әні" (1946) анимацияны тікелей түсіріліммен жарқын, терең түсті Technicolor форматында үйлестірді. "Өміріміздің ең жақсы жылдары" (1946) фильмінде оның терең фокустық операторлық шеберлігі кейіпкерлер өмірінің барлық жақтарын көрнекті етуге мүмкіндік берді.
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қызмет
Ақпаратты үйлестіруші кеңсесі (стратегиялық қызметтер кеңсесінің және кейіннен Орталық барлау агенттігінің алдыңғысы) Франклин Делано Рузвельт Америка Құрама Штаттарының Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысуы алдында құрған кезде, Толанд агенттіктің кино бөлімінде жұмыс істеуге шақырылды. Толанд әскери-теңіз күштерінің камера бөлімінде лейтенант болып батальонға алынды, осылайша ол режиссер ретінде 7 желтоқсанда (1943) түсірген «Желтоқсанның жетісі» фильміне ие болды. Толанд пен Джон Форд бірлесіп түсірген Пёрл-Харборға жасалған шабуыл туралы бұл деректі фильмдегі қайта түсірілген кадрлар соншалықты шынайы болғандықтан, бүгінгі күні көптеген адамдар оны шабуылдың түпкілікті кадрлары деп жаңылысады. Бұл 82 минуттық фильм цензуралық комиссия тарапынан 20 минуттық нұсқаға дейін қысқартылып, «Ең жақсы деректі фильм (қысқа метражды)» номинациясы бойынша «Оскар» сыйлығын жеңіп алды және 1991 жылы толық көлемде жарық көрді.
Мұра
2003 жылы Халықаралық кинематографистер гильдиясы жүргізген сауалнама нәтижелері бойынша Толанд тарихтағы ең ықпалды кинематографистердің алғашқы ондығына енді. 2006 жылы Лос-Анджелесте өткен CineGear шарасы Оуэн Ройзман, Ласло Ковач, Дарин Окада, Родриго Прието, Рассел Карпентер, Дариус Вольски және тағы басқаларынан тұратын құрметті сарапшылар тобын біріктірді. "АҚШ кинематографистерімен әңгіме" деп аталған панель мүшелерінен олардың жұмысына әсер еткен немесе ең үздік деп санайтын, тірі немесе қайтыс болған екі-үш кинематографистің атын атау сұралды. Әрбір сарапшы Грег Толандты бірінші болып атады.