Кіріспе

Маврикийдің астанасы
Маврикийдегі Порт-Луис қаласы – Маврикийдің астанасы. Ол негізінен Порт-Луис ауданында, ал батыс бөлігі Блэк-Ривер ауданында орналасқан. Порт-Луис – елдің қаржы және саяси орталығы, сонымен қатар ең көп халқы бар қала. Оны Порт-Луис қалалық кеңесі басқарады. Маврикий статистикалық басқармасы жүргізген 2018 жылғы халық санауы бойынша, қала халқы 147 066 адамды құрайды. 1736 жылы француз үкіметі тұсында Порт-Луис Маврикийдің әкімшілік орталығына айналды және Азия мен Еуропа арасындағы француз кемелері үшін, Жақсы үміт мүйісінің маңындағы маңызды тоқтау орны болды. Порт король Людовик XV құрметіне аталған. Француз отарлау кезеңінде Маврикий «Ile de France» деп белгілі болды. Ол кездегі француз губернаторы Бертран Франсуа Мае де Ла Бурдонна қаланың дамуына үлкен үлес қосты. Порт-Луис Мока тауларының қорғауында болғандықтан, циклон кезіндегі қатты желден жақсы қорғалды, сондықтан аралдың негізгі порты мен бекінісі осы қалада орналастырылды. Порттың маңызы Наполеон соғыстары кезінде (1800-1815 жж.) британдықтар аралды басып алғанда да сақталды, бұл Британияға Үнді мұхитында бақылауды күшейтуге көмектесті. Алайда, 1869 жылы Суэц каналы ашылғаннан кейін кемелердің портқа тоқтауы күрт азайды. Суэц каналының жеті жылға жабылуы (1967 жылдан бастап) порттағы қызметтің жандануына себеп болды. 1970-ші жылдардың соңында портты жаңғырту Маврикийден барлық импорт пен экспорт үшін орталық нүкте ретіндегі рөлін сақтауға мүмкіндік берді. Порт-Луис Маврикийдің іскерлік және әкімшілік астанасы болып қала береді, ал 1990-шы жылдардың соңында туризм индустриясының дамуы Порт-Луисте айтарлықтай өзгерістерге әкелді. Каудан су жағалауы аймағында көптеген дүкендер, қонақ үйлер мен мейрамханалар салынды. Маврикий суретшісі Рауф Одерут 1930-шы жылдардағы су жағалауының суретін сақтаған, сол кезде моторизацияланған көліктер енді дамымаған еді. Place D’Armes биік ғимараттарға, қатты көлік кептелісіне және көптеген жаяу жүргіншілерге қарамастан, әлі де танылады.

Климат

Оңтүстік-шығыс пасат желдерінің жаңбыр көлеңкесінде орналасқандықтан, Порт-Луиде Кёппен климаттық жіктелімі бойынша тропикалық саванна климаты (Aw) басым. Желтоқсаннан сәуірге дейінгі айларда орташа жауын-шашын мөлшері (немесе одан да көп) болады. Қалған айлар Порт-Луидің құрғақ маусымын құрайды. Қалада орташа температураның айқын, бірақ шағын диапазоны байқалады. Порт-Луидегі ең суық температуралар жылдың ортасында тіркеледі, орташа ең жоғары температура шамамен 27 °C (81 °F) құрайды. Жауын-шашынның ең көп болатын кезеңінде қалада ең жоғары температуралар байқалады, орташа ең жоғары температура әдетте 31 °C (88 °F) шамасында болады.

Экономика

Қала экономикасы көбінесе қаржы орталығымен, порттық инфрақұрылымымен, туризммен және тоқыма, химия, пластик және фармацевтиканы қамтитын өндіріс секторымен анықталады. Порт-Луи Үнді мұхиты аймағындағы ең ірі порттық кешені мен Африканың маңызды қаржы орталықтарының біріне ие.

Қаржы саласы

Порт-Луи – Маврикийдің қаржы орталығы, ол берік демократиясы, саяси тұрақтылығы және көптілді халқының арқасында бизнес жүргізу үшін қауіпсіз және сенімді орын ретінде бекінді. Порт-Луиде Маврикий қор биржасы орналасқан. Сонымен қатар, Порт-Луиде ішкі және офшорлық клиенттерге, сақтандыру компанияларына, зейнетақы қорларына, өзара инвестициялық қорларға, лизинг компанияларына және валюта брокерлеріне қызмет көрсететін оннан астам коммерциялық банк бар. Порт-Луиде орналасқан ең көне банк – 1838 жылы құрылған Маврикий коммерциялық банкі. Маврикий банкі – елдің орталық банкі. Еден деңгейінен ең жоғарғы нүктесіне дейін өлшегенде, Маврикий банкінің мұнарасы елдегі ең биік ғимарат болып табылады.

Көлік

Порт-Луиске екі ірі автобус станциясы қызмет көрсетеді. Виктория стансасы шығыс және оңтүстік аймақтар мен Плейнс-Вильхемс ауданына қатынайтын автобустарды пайдаланады. Иммиграция алаңы, сондай-ақ Gare du Nord деп аталады, Памплемус және Ривьер-дю-Ремпардың солтүстік аудандарынан келетін автобустардың соңғы аялдамасы болып табылады. Көптеген қалааралық автобустар жолаушыларды жақын маңдағы Плайн-Верте, Валле-де-Претр, Пайль, Плайн-Лаузун және Сите-Валлиже сияқты қалашықтарға тасымалдайды. Порт-Луистің көптеген көшелері тікбұрышты торлармен салынған, сондай-ақ көпшілігі бір бағытты. Көбінесе жолдар жақсы күйде болғанымен, тарихи отарлық қалаға тәндей, көптеген көшелер салыстырмалы түрде тар. Порт-Луистегі кеңселерге және мемлекеттік мекемелерге жұмыс істеуге келетін жұмыскерлердің көптігіне байланысты, күндізгі уақытта жол қозғалысы тығырылып, тұрақ орындарды табу қиынға соғады. Қозғалыстың ұлғаюын реттеу үшін үкімет жеңіл рельстік көлік жүйесін ұсынды. Басқа ұсыныстардың ішінде, қазіргі Порт-Луисте орналасқан 24 мемлекеттік министрліктің бір бөлігін айналасындағы аймақтарға көшіру немесе жұмыс кестесін икемдеу қарастырылды. Алайда, 2014 жылдың ақпан айында жолда үлкен жарық пайда болғандықтан, оны жабуға тура келді, бұл, көрінетін себебі, дұрыс емес жобалаудан туындаған. Көлік жүйесін жақсартуға бағытталған тағы бір жоба – Лес-Салиннен Рош-Буаға дейінгі көпірдің (көбінесе "Арман көпірі" деп аталады) құрылысы, ол Порт-Луис портын кесіп өтеді.

Жеңіл рельсті көлік жүйесі

2012 жылы үкімет Курипип пен Порт-Луи арасындағы шамамен 25 шақырымдық теміржол жүйесін салу туралы шешім қабылдады, бұл мәселеге жуық үш онжылдық бойы қарастырылып келген еді. Жоба Сингапур ынтымақтастық кәсіпорны (SCE) және Сингапурдың жаппай жылдам транзит (SMRT) корпорациясы, сондай-ақ Оңтүстік Африка/Австралиялық Aurecon Ltd инженерлік фирмасымен үкіметтік келісім арқылы іске қосылды. Мақсаты – жүйенің алдын ала жоспарын жасап, содан кейін 33 жылдық концессиялық мерзіммен жобалау-салу-пайдалану-қаржыландыру схемасы бойынша қызығушылық білдіру туралы сұрау салу болды. Жеңіл рельстік көлік жүйесінің құрылысы 2017 жылдың күзінде басталды, Маврикий үкіметі келісімшартты Мумбайда орналасқан Larsen & Toubro жобалау және құрылыс фирмасына тапсырды. Маврикий метро экспресінің бірінші кезеңі – Порт-Луиден Роуз-Хилл-Централға дейінгі бөлігі 2020 жылдың қаңтарында, ал екінші кезеңі – Курипипке дейінгі кеңейтілген желісі 2022 жылдың қазан айында ашылды.

Порт

Порт-Луи – Маврикийдегі теңіз кемелерінің кіруі мен шығуының жалғыз ресми порты. Кемелер басқа бекеттерге кірмес бұрын портта тіркелуі керек. 1998 жылы заңмен құрылған Маврикий порттары басқармасы (MPA) – Порт-Луиге жауапты порт органы. MPA порттық инфрақұрылыммен қамтамасыз етеді, порттық және жүк тасымалдау қызметтерін жекеменшік провайдерлермен келісімшарттарға отырады, порттарды пайдалану мен дамытуды ынталандырады, порттық және теңіз қызметтерін лицензиялайды және реттейді. Порт негізгі қаламен іргелес орналасқан және қазіргі уақытта үш терминалдан тұрады. I терминалда 1180 метрлік жағалау сызығы бар, онда жүк, жолаушылар және балық аулау қайықтары үшін алты тоқтау орны бар. II терминалда 986 метрлік жағалау сызығында алты тоқтау орны бар, сондай-ақ қант, балық, май және каустикалық соданы өңдеу және сақтауға арналған арнайы жабдықтар бар. Атап айтқанда, Маврикий қант терминалы (МКТК) 11 метрге дейін суға батып, сағатына 1450 тонна қант жүктей алады және 175 000 тонна жүк сақтай алады. II терминалда сонымен қатар 10,8 метр тереңдігі бар 124 метрлік круиздік кемелердің тоқтау орны да бар. III терминалда 14 метр тереңдігі бар екі 280 метрлік жағалау сызығы бар және ол үш супер пост Panamax және бес пост Panamax порталды крандары бар контейнерлік кемелерді өңдеуге арналған. Бұрынғыдай, көлемді этанол сақтау және рефрижераторлық контейнерлерді қосу орындары да бар. Кемелердің мөлшері жағалауға тоқтауға мүмкіндік бермейтін жағдайда, олар порттың ресми шекарасында орналасқан Сыртқы Анкориджге тоқтай алады. 2010 жылы портқа жыл сайын 2200-ден астам кеме келді. 2019 жылы жүк контейнерлерінің сыйымдылығы 1 миллион TEU (жиырма футтық эквивалент бірлік) құрады. Жалпы, порт елдің ЖІӨ-сіне 2% үлес қосады. 2010 жылы ашылған және Маврикий туризм кеңесінің бұрынғы төрағасы Кристиан Декоттердің есімімен аталатын круиздік кеме терминалы Маврикий экономикасында туризмнің маңыздылығын көрсетеді. 300 метрге дейінгі круиздік кемелерді қабылдауға болады, оған жолаушылар мен көлік құралдары үшін екі кіру көпірі кіреді. Бұл нысан Үнді мұхитындағы әлемдегі ең ірі круиздік кемелерді қабылдай алатын алғашқы нысан болды. 2012 жылы теңіз арқылы келген жолаушылардың саны 11 510 турист және 23 круиздік кемемен келген 6450 экскурсантты құрады. Каудан су жағасында кеме тоқтау орындары бар. Онда 20 тоқтау орны электр және су желісімен, душ пен дәретханасымен, кір жуу және көлік тұрағымен жабдықталған. Сондай-ақ, құрғақ док және корпус пен желкенді жөндеу орындары да бар. Тоқтау орындарының тереңдігі су тасқынына байланысты 2 метрден 4 метрге дейін өзгереді, ал 30 метрге дейінгі кемелерді қабылдауға болады. Портта сонымен қатар Ұлттық жағалау күзетінің мекемесі I терминалдың А тоқтау орнында орналасқан.

Әуежай

Порт-Луис Сер Сеувосагур Рамгулам атындағы халықаралық әуежаймен қамтамасыз етілген, ол Air Mauritius авиакомпаниясының хабы болып табылады. Бұл әуежайға, басқалармен қатар, Air France, Emirates, Saudia және Turkish Airlines та қызмет көрсетеді.

Білім

Порт-Луидегі бастауыш және орта мектептер мемлекеттік және жекеменшік мекемелерді қамтиды. Көптеген жекеменшік мектептер үкіметтен қаржылық қолдау алады, ол грант формуласына негізделген қызметкерлердің жалақысын және жұмыс шығыстарын төлеу арқылы жүзеге асырылады. Оқулықтар мен форма сияқты басқа шығындарды студенттер мен олардың отбасылары төлейді. Үкімет жекеменшік мектептерге жақсы жағдайларда несиелер береді, бұл оларға материалдық-техникалық базаны жаңартуға көмектеседі. Мемлекеттік байланыстағы мектептерге МЕДКО (Маврикий білім беру даму компаниясы) басқаратын мектептер кіреді, ол Маврикий үкіметі мен Мемлекеттік инвестициялық корпорация арасындағы серіктестік болып табылады. Порт-Луиде Альфа колледжі, Бхужохарри колледжі, Лабордонна колледжі, Порт-Луи академиясы, Лорето колледжі, Мадад-Ул Ислам қыздар колледжі, Мұсылман қыздар колледжі, Сити колледжі, Күндізгі мектеп, Ислам және секулярлық зерттеулер институты, Лондон колледжі, Осеп Ашық колледжі, Порт-Луи жоғары мектебі, МЕДКО Троица орта мектебі, Порт-Луи солтүстік ЖМББ, Сэр Абдул Разак Мохаммед ЖМББ, Гулам Мохаммед Дауджи Атчия мемлекеттік колледжі, МЕДКО Кассис орта мектебі, Ренгаден Сейнневассен ЖМББ, Порт-Луи ЖМББ және Корольдік колледжі сияқты бірнеше орта мектептер орналасқан. Мемлекет сондай-ақ ұлдарға арналған кәсіби мектепті де басқарады – Immaculee Conception SSV. Порт-Луидегі жоғары білім берудің маңызды орталығы – технологияға бағытталған мемлекеттік университет, Маврикий технология университеті. Луи Пастер медицина мектебі студенттерді Франциядағы Лилль университетінде медициналық білім алуға дайындайды. Қалада ақпараттық технологияға маманданған Джурри Рья мектебі, Аппаву бизнес мектебі, Аполлон Брамвелл медбикелік мектебі, BSP есеп және басқару мектебі және Лондон есеп колледжі сияқты бірнеше техникалық мектептер де орналасқан.

Сәулет

Қала бай және әртүрлі отаршылдық тарихын көрсететін көптеген ғимараттар мен ескерткіштерге толы. Қала орталығына жақын жерде 18-ғасырдан бастап бірнеше француз отаршылдық ғимараттары бар, олардың ішінде Үкімет үйі де бар. Басқа да көрнекті дәстүрлі нысандарға Джумма мешіті, әсем ағылшын Сент-Джеймс соборы, Үндістан Тамил ғибадатханасы, сәнді бес қабатты колониалды Порт-Луис театры (Théâtre de Port Louis), Марс жарыс жолы және жақын жердегі қытай пагодасы кіреді. Сонымен қатар, бұрынғы дәуірлерден қалған үйлер де кездеседі, олар көбінесе терезелері жалюзилі, кең верандалары бар ағаш құрылыстар. Дегенмен, көптеген тарихи ғимараттар нашар күйде және бетон сияқты берік бірақ тұрақты емес материалдардан салынған үйлер мен коммерциялық ғимараттармен жылдам алмастырылуда, қала қазірде көптеген шыны және бетоннан тұратын биік ғимараттарды қамтиды.

Қытай ауданы

Пагода – Африкадағы бірнеше қытай ауданының бірі болып табылатын Порт-Луис қытай ауданының маңызды белгісі. Оның кіреберісі Орталық базардың шығысында орналасқан үлкен "достық" қақпасымен белгіленген. Бұл жер бұрын 1826 жылы Маврикийге алғаш келген Хакка тайпасының ұрпақтары басым болған қытай қауымының үйлері мен дүкендерінің дәстүрлі орны болған. Қазіргі таңда қытай ауданында түрлі этникалық топтар өкілдігі бар, бірақ ол бастапқы келбетін сақтап, көптеген шағын дүкендер мен мейрамханаларды қамтиды. Оның көне ғимараттары мен қытай пагодалары қаланың іскерлік орталығындағы заманауи ғимараттарға қарама-қарсы тұр. 1908 жылы құрылған және әлемдегі ең көнесі Сингапурдан кейін келетін Қытай сауда палатасы әр сәуір немесе мамыр айында танымал тағамдар және мәдени фестиваль өткізеді. Палата сондай-ақ қытай қауымы үшін "Kit Lok" деп аталатын жаназа бюросын басқарады, ол қайғыға ұшыраған отбасыларға қарауға мүмкіндік береді.

Мәдениет

Порт-Луи ғасырлар бойы суретшілер, ақындар, мүсіншілер және жазушыларды қызықтыратын, мәдени өркендеген қала болды. Мари Тереза Хамберт өзінің танымал "Сигнал тауы" романын Порт-Луиді ойлап жазған. Малкольм де Шазал – маврикийлік белгілі көреген жазушы және суретші, оны астанада, көбінесе орталық базарда, Марс алаңында және Ұлттық қонақүйde көруге болар еді. Ұлы ақын Роберт Эдуард Харт осы өте жанды қалада шабыт алды. Порт-Луиде туған ақын және семиолог Хал Торабулли, келісім шарты және салқындық поэзиясының көрнекті өкілі, жақында Маврикий премьер-министрі Навин Рамгуламның қатысуымен Jardin de la Compagnie-де Travellers' Lane-ді жобалады, сондай-ақ Малкольм де Шазальдың афоризмдерімен Parcours Culturel ашылды, бұл атақты Порт-Луи театрының қарама-қарсы жағында орналасқан. Бұл театр әлі де қолданыста, классикалық музыка, джаз және жергілікті драма қойылымдары көрсетіледі. Театрдың тарихы да бай, 19-шы ғасырда Еуропалық труппалар алғашқы опералық қойылымдарын осында өткізген. Порт-Луидегі заманауи ойын-сауық орындарының қатарында бірнеше кинотеатр бар, онда көбінесе фильмдер француз және ағылшын тілдерінде көрсетіледі. Жақында Порт-Луи маңындағы Пейльде Свами Вивекананда атындағы ультра заманауи халықаралық конгресс орталығы ашылды. Бұл Маврикийдегі алғашқы мұндай нысан, ол конгрестер, концерттер, көрмелер мен жармашылықтарды өткізуге пайдаланылады. Қазіргі таңда ағылшын тілі Порт-Луи және Маврикийдің ресми тілі болып табылады.

Мұражайлар

Көк пенни мұражайы Каудан жағалауында орналасқан және аралдың тарихы мен өнеріне арналған. Оның коллекциясына ежелгі теңіз карталары, суреттер, мүсіндер, гравюралар мен маркалар кіреді, соның ішінде әйгілі қызыл бір пенни және қою көк екі пенни маркаларының мысалдары да бар. Порт-Луидегі Табиғи тарих мұражайы Маврикийдің әсерлі фаунасының экспонаттарын ұсынады, құстар мен құрлықтағы жануарларға арналған галереясы, теңіз түрлеріне арналған екінші галереясы және голландтар кезінде жойылған әйгілі маврикий құсы – додоға арналған үшінші галереясы бар. Маврикий пошта мұражайы 18 ғасырдан қалған ескі тас ғимаратта орналасқан және Маврикийден және әлемнің түкпір-түкпірінен келген маркалар мен пошта құралдарын көрсетеді. Маврикий фотосурет мұражайы – 18 ғасырдағы француз колониялық ғимаратында орналасқан жеке мұражай. Мұнда маврикийлік фотосуреттер мен кинематографияның алғашқы күндеріне қатысты артефакттар мен құжаттар сақталған. Ааправаси Гат – бұл британ үкіметі Индия, Шығыс Африка, Мадагаскар, Қытай және Оңтүстік-Шығыс Азиядан аралдың қант плантацияларында жұмыс істеу үшін жұмысшыларды тасымалдау үшін салған иммиграциялық депоның қалдықтары. Дәстүрлі мағынада мұражай болмаса да, Маврикий Ұлттық кітапханасы Маврикий тарихымен байланысты материалдардың бай және толық жинағын қамтиды, оның ішінде қолжазбалар, кітаптар, газеттер, журналдар, ноталар, фотосуреттер, карталар, суреттер және басқа да графикалық өнер түрлері мен аудиовизуалды материалдар бар, сонымен қатар қала және ел тұрғындарына кітапхананың дәстүрлі қызметтерін ұсынады.

Ғибадат орындары

Ең көп кездесетін құдайға табыну орындары – индуист ғибадатханалары. Сонымен қатар христиан шіркеулері мен ғибадатханалары да бар: Порт-Луидің Рим-католик діоцезі (католик шіркеуі), Үнді мұхиты провинциясының шіркеуі (англикан қауымдастығы), Құдайлар жиналысы және мұсылман мешіттері.

Спорт

Маврикийдің басқа жерлеріндегідей, Порт-Луи тұрғындары арасында спорт кеңінен таралған. Маврикий спорт кеңесінің қамқорлығымен 35-тен астам спорт федерациясы ұйымдастырылған. Футбол, волейбол, түрлі жекпе-жек өнерлері (каратэ, таэквондо, вушу), үстел теннисі, бадминтон және буль ойынының бір түрі – петанк сияқты әрекеттер танымал. Маврикийдің Ұлттық Олимпиада комитеті де Порт-Луиде орналасқан. Порт-Луидегі қоғамдық спорт нысандарының ішінде футболға пайдаланылатын Сент-Франсуа Ксавье стадионы бар. Дегенмен, Порт-Луидің өзінде қоғамдық нысандар жетіспейді, олардың көпшілігі айналасындағы сирек қоныстанған қала маңындағы аудандарда салынған. Футбол клубтары Маврикий футбол қауымдастығы тарапынан бүкіл ел бойынша ұйымдастырылады, оның Премьер лигасында қазіргі уақытта он команда бар. Олардың арасында Port Louis командасы – Association Sportive Port Louis 2000 (AS Port Louis 2000) бар, ол 2003, 2004, 2005 және 2011 жылдары ұлттық чемпионатты жеңіп алды. Порт-Луидегі тағы бір танымал спорттық шара – Champ de Mars Racecourse ат жарыс трассасында өткізілетін толыққанды тұқымды жылқы жарыстары, бұл әлемдегі екінші ең көне ат жарыс трассасы болып табылады. Ат жарыстарындағы құмар ойындарды букмекерлермен де, трибуна ішіндегі бірнеше нүктеде қолжетімді тотализатор арқылы да жасауға болады. Жалпы алғанда, құмар ойындар Порт-Луиде танымал "спорт" саналады. Ат жарыс трассасынан басқа, Порт-Луиде төрт казинода ойын автоматтары, видео покер автоматтары және ойын үстелдері бар құмар ойындарға қатысуға болады. Порт-Луиде Маврикийдің бүкіл еліндегі ең үлкен казино – Лабурдоннас су жағалауындағы қонақ үйіндегі Caudan Waterfront Casino орналасқан. Басқа казинолар – Le Grand Casino du Domaine, L'Amicale Casino және Senator Club.