Кіріспе
Оңтүстік Бразилиядағы қала Пелотас (пеˈlɔtɐs) – Бразилиядағы қала және муниципалитет (município), Порту-Алегре, Каксиас-ду-Сул және Каноас қалаларынан кейін Оңтүстік Рио-Гранде-ду-Сул штатындағы халық саны бойынша төртінші қала. Ол штаттың астанасы Порту-Алегреден 270 км, ал Уругвай шекарасынан 130 км қашықтықта орналасқан. Лагоа-дос-Патос көлі шығысқа қарай, ал Сан-Гонсало каналы оңтүстікке қарай жатыр, Пелотас пен Рио-Гранде қаласын бөліп тұр. 19 ғасырда Пелотас Бразилияда құлдар жасаған құрғақ ет (шарке) өндірісінің жетекші орталығы болды, бұл тағам қант қамысы, кофе және какао плантацияларындағы құлдарды тамақтандыруға арналған. Қазіргі уақытта Пелотаста екі ірі университет бар: Пелотас Федералды университеті және Пелотас Католик университеті. Олардың біріктірілген студенттерінің саны 22 мыңға жетеді. Қалада үш футбол клубы бар: Esporte Clube Pelotas (1908 жылы құрылған), Grêmio Esportivo Brasil (Brasil de Pelotas деп те аталады; 1911 жылы құрылған) және Grêmio Atlético Farroupilha (1926 жылы құрылған).
the city
Pelotas (peˈlɔtɐs) is a Brazilian city and municipality (município), the fourth most populous in the southern state of Rio Grande do Sul, after Porto Alegre, Caxias do Sul and Canoas. It is located 270 km (168 mi) from Porto Alegre, the state's capital city, and 130 km (80.8 mi) from the Uruguayan border. The Lagoa dos Patos lies to the east and the São Gonçalo Channel lies to the south, separating Pelotas from the city of Rio Grande. In the 19th century, Pelotas was Brazil's leading center for the production of dried meat (charque), a staple food made by slaves and destined to feed the slaves of sugarcane, coffee and cocoa plantations across the country. Currently Pelotas hosts two major universities, the Federal University of Pelotas, and the Catholic University of Pelotas. Together, they account for a population of 22 thousand higher education students. The city has three football clubs: Esporte Clube Pelotas (founded 1908), Grêmio Esportivo Brasil (also known as Brasil de Pelotas; founded 1911) and Grêmio Atlético Farroupilha (founded 1926).
Тарих
Қала тарихы 1758 жылдың маусым айында Гомес Фрейре де Андраде, Бобадела графының полковник Томаз Луис Озориоға жасаған сыйлығы арқылы басталады, ол Озориоға Лагоа дос Патос көлінің жағасындағы жерді берді. 1763 жылы испандықтардың басып кіруінен қашқан Рио-Гранде ауылының көптеген тұрғындары Озориоға тиесілі жерге паналады. Кейіннен 1777 жылы португалдар испандықтарға тапсырған Колония-ду-Сакраменту қаласынан да босқындар келді. 1780 жылы португалдық шаруа Хосе Пинто Мартинс Пелотасқа қоныстанды, оның табысы аймақта басқа шаруашылықтардың құрылуына және өсуіне ықпал етті, бұл ерте қаланы қалыптастырған халықты құрады. 1812 жылдың 7 маусымында әйгілі Педро Перейра де Мескита әкесі құрған Сан-Франсиску-де-Паула азаматтық приходы 1832 жылдың 7 сәуірінде қала мәртебесіне көтерілді. Үш жыл өткен соң, 1835 жылы қала Пелотас деп аталып, қала болып жарияланды. Оңтүстік Бразилияда «пелота» сөзі былғары салдарды білдіруі мүмкін, ал қаланың аты мал шаруашылығы кезінде өзендерді кесіп өту үшін қолданылған жануар терісімен қапталған кокспир коралл ағашынан жасалған қайықтардан шыққан. 1990 жылы мемлекеттік заңның нәтижесінде Пелотас қалалық агломерациясы құрылды. 2001 жылы ол Пелотас және Рио-Гранде қалалық агломерациясына, ал 2002 жылы Оңтүстік қалалық агломерациясына айналды. Мақсаты – қатысушы қалаларды біріктіру және болашақ метрополияның бастауы болып табылады, оған Арройо-ду-Падре, Капао-ду-Леао, Пелотас, Рио-Гранде және Сан-Жозе-ду-Норте қалалары кіреді, олардың жалпы халқы шамамен 600 000 адамды құрайды.
Топография
Қалалық аймақ теңізге жақын жазықта орналасқандықтан, оның биіктігі теңіз деңгейінен орташа 7 метр (23 фут) құрайды. Муниципалитеттің ішкі бөлігі Серрас де Судесте (Оңтүстік-шығыс таулары) деп аталатын үстіртте жатыр. Осының салдарынан, Пелотастың ауылдық аймағындағы биіктік Квиломбо ауданында 429 метрге (1,407.4 фут) жетеді. Қала Лагоа-дос-Патос көлінің жағалауындағы Лараньяльге дейін созылады. Санто-Антонио және Вальверде жағалау аймақтарынан өзге, аймақта тағы да шалғай орналасқан Бальнеарио-дос-Празерес (халық арасында Баро-Дюро деп белгілі, мағынасы "қатты саз") және Colônia Z 3 балықшылар ауылы бар, ол негізінен креветка аулаумен айналысады.
Климат
Климат ылғалды субтропикалық (Köppen: Cfa), Оңтүстік-Шығыс Австралияда кездесетін тип (температура жағынан Сиднейге өте ұқсас, бірақ бұлттырақ және ылғалдырақ), АҚШ-тың Брансуик және Саванна қалаларында (Джорджия штаты) және Қытайдың Шанхай қаласында (бірақ бразилиялық стандарттар бойынша әлі де өте жоғары саналады) кездеседі. Бұл, сол қалалардың континенттік жағдайы мен полярлық фронттың орналасуымен байланысты. Жаз айлары жылы немесе ыстық болып, тұрақты жаңбыр жауады. Қыс суық, эпизодтық аяз (жылына шамамен 24 рет) және тұманды болады, ай сайынғы жауын-шашын мөлшері айтарлықтай өзгермейді. Ең ыстық айы – қаңтар, орташа температурасы 23°C (73.4°F), ал ең суық айы – шілде, орташа температурасы 12°C (53.6°F). Ең көп жауын-шашын жауатын айы – ақпан, 145 мм жауын-шашын тіркеледі. Қаладағы орташа жылдық температура 17.5°C (63.5°F), ал орташа жылдық жауын-шашын мөлшері 1379 мм (54.29 дюйм) құрайды, жаңбыр жыл бойына үздіксіз жауады. Салыстырмалы ылғалдылық өте жоғары (жылдық орташасы шамамен 80%). 1994 жылдың 8 шілдесінде Пелотас қаласында сағат 11:00-ден 13:30-ға дейін алғашқы қар жауғаны қызықты метеорологиялық құбылыс болды. Осы күнге дейін қалада қар жауғаны туралы ешқандай мәлімет тіркелмеген. Бұл құбылыс қаланың орталық бөлігінде нашар болды және жерді жаппады. Дегенмен, Каската және Куиломбо сияқты қаладан алыс аудандарда қар жаууы күштірек болды, өсімдіктерді ақ жамылғымен жауып тастады. Пелотас қаласында 2006 жылдың 4 қыркүйегінде, 2008 жылдың 5 қыркүйегінде және 2010 жылдың 3 тамызында қар бөлшектері, ал 2012 жылдың 12 шілдесінде және 2012 жылдың 25 қыркүйегінде қар ұсақ жауын (graupel) тіркелді. 2019 жылдың 5 шілдесінде қала орталығында түстен бұрын 40 минут бойы сұйық жаңбырмен аралас қар ұсақ жауын жауды (жерге жабылмады). 2021 жылдың 28 шілдесінде Пелотас қаласында қарлы жауын-шашын және қыздаяқ жауды. 1934 жылдың 19 шілдесінде және 1935 жылдың 27 шілдесінде қалада 5°C (23°F) температура тіркелді, бұл Пелотаста тіркелген ең төменгі температура. Пелотаста тіркелген ең жоғары температура 42°C (107.6°F) – 1943 жылдың 1 қаңтарында тіркелді.
Өсімдіктер
Ауылдық Пелотас аймағының көп бөлігі – шөптесін далалар (пампа), төмен бойлы және шөптесін өсімдіктерден тұрады. Сонымен қатар, өсірілген ағаштардың (Вавилон ивасы, эвкалипт, қарағай, кипарис, акация, тополь және платан) шағын тоғайлары мен жергілікті ағаштар (Кокспур коралл ағашы және араукария ангустифолия) да кездеседі. Пелотас Атлант мұхитынан 55 км (34 миль) қашықтықта жатыр және Лагоа дос Патос көлінің жағасында Лараньяль деп аталатын жағажайға ие. Жағажай маңында батпақтар мен құм төбелерін табуға болады.
Гидрографиялық
Пелотас Камакуа өзенінің су жиналатын алабының бір бөлігі болып табылады. Киломбо және Канелейрас арналары қаланы кесіп өтеді. Олар бірігіп Арройо-де-Пелотас құрайды, ол Сан-Гонсало каналына құяды.
Қызықты орындар
Пелотас қалалық кітапханасы 1875 жылы негізі қаланды және құрылысына Еуропадан әкелінген материалдар қолданылды. Пелотас қаласында екі театр бар: Сете-де-Апрель және Гуарани театры. 1831 жылы салынған Сете-де-Апрель Бразилиядағы ең көне және дәстүрлі театрлардың бірі. Қалада төрт маңызды мұражай орналасқан: Карлос Риттер табиғи тарих мұражайы, Леопольдо Готуццо өнер мұражайы, "Тәтті мұражайы" және Баронесса мұражайы.
Оқиғалар
Бір маңызды көрікті жер – Фенадосе, ол 18 ғасырдың дәстүрлі португалдық рецептері бойынша дайындалған тәттілердің көрмесі. 1986 жылы басталган осы жылдық шараға 300 000-нан астам адам келеді. Бұрын әр жыл сайын әртүрлі орындарда өткізілген, қазір ол әрдайым Centro Internacional de Cultura e Eventos (Халықаралық мәдениет және іс-шаралар орталығында) тойланады.
Ұлттар
Бұл аймаққа алғаш қоныс аударған португалдар, көбінесе Азор аралдарынан келген, бұл қаланың мәдениетіне, әсіресе оның сәулет және асханасына терең ықпал етті. Тағы бір маңызды иммиграция – немістер (көпшілігі Помераниядан – қараңыз Помераниялықтар), олар португалдардан айырмашылығы, қалада емес, ауылдық жерлерде қоныстанғанды ұнататын. Пелотасқа қоныс аударған басқа да этностарға африкалықтар (негізінен Анголадан келген құлдардың ұрпақтары), итальяндықтар, поляктар, француздар, еврейлер, ливандық арабтар және т.б. жатады. Жергілікті халықтардың ұрпақтарының саны белгісіз болғанымен, олардың саны аз болуы мүмкін. Алғашқы еуропалық қоныс аударушылар келгенге дейін Рио-Гранде-ду-Сулдың оңтүстік бөлігі, Пелотас муниципалитетінің аумағын қоса, америкалық индейлер тобының мекені болған. Археологиялық қазбалар нәтижесінде олардың арасында Минуан, Чарруа және Гуарани тайпалары болғандығы анықталды. 2022 жылғы халық санауы бойынша 247 257 ақ, 38 691 қара, 39 107 аралас нәсілді, 363 бразилиялық индей және 264 азиялық тіркелді.
Дін
Дінге қатысты тұрғындардың көпшілігі (шамамен 50%) - Рим католиктері, одан кейін протестанттық діндер (әсіресе неміс текті адамдар арасында), мысалы, евангелистік лютерандық және англикандық секталар. Соңғы кезде Ехоба куәгерлері мен Соңғы күндердің қасиеттілерінің саны да артып келеді. Басқа да маңызды діндерге спиритизм және афро-бразильдік ритуализм (Umbanda және Candomblé сияқты) жатады. Олардың арасында: Oferenda, 1942 жыл, бронзадан, Сан-Франциско-де-Паула экуменикалық зиратында орналасқан; Колонист ескерткіші, 1958 жыл, бронза мен граниттен, Пермье-де-Майо алаңында; Епископ Дом Хоаким Феррейра де Мело ескерткіші, 1942 жыл, бронза мен граниттен, Дом Хоаким даңғылында; Sentinela Farroupilha, 1935 жыл, бронзадан, 20 қыркүйек алаңында; As Três Idades do Trabalho, граниттен, Короннел Педро Осио алаңында; Доктор Луиз Перейра Лима, 1958 жыл, бронзадан, Пиратино-де-Альмеида алаңында; Короннел Педро Осиорио ескерткіші, 1954 жыл, бронза мен граниттен, Короннел Педро Осиорио алаңында; Ана ескерткіші, 1968 жыл, бронза мен граниттен, Короннел Педро Осиорио алаңында; Доктор Хосе Бруске ескерткіші, 1968 жыл, бронза мен граниттен, Короннел Педро Осиорио алаңында.