Кіріспе

Бразилияның ең кіші федералды бірлігі, Бразилиа қаласын қамтиды.

Федералды округ (Distrito Federal dʒisˈtɾitu fedeˈɾaw) – Бразилияның 27 федеративтік бірлігінің бірі. Орталық-Батыс аймағында орналасқан, бұл Бразилияның ең кіші федералды бірлігі және муниципалитеттері жоқ жалғыз бірлік, ол 35 әкімшілік аймаққа бөлінген. Бразилияның федералды астанасы – Бразилиа қаласы, сонымен қатар Федералды округ үкіметінің орналасқан жері, оның аумағында орналасқан. Федералды округті Гойас штаты көбінесе қоршап тұр, бірақ ол Минас-Жерайс штатымен де шағын шекара бөліседі.

Тарих

Алғашқы республикалық конституциядан бастап федералды астананың Рио-де-Жанейродан, сол кездегі бұрынғы Федералды округтен (1889–1960), елдің ішкі аймақтарына көшірілуі көзделіп, тиісті шаралар қарастырылды. 1891 жылы астроном Луис Крулс басқарған, дәрігерлер, геологтар және ботаниктерден құралған Бразилияның Орталық платосын зерттеу комиссиясы құрылды. Олар Орталық плато аймағының топографиясы, климаты, геологиясы, флорасы, фаунасы және басқа да материалдық ресурстарын зерттеді. Бұл аймақ Крулс төртбұрышы деп аталды және 1894 жылы Республикалық үкіметке ұсынылды. 1922 жылы Федералды үкімет комиссиясы Гояс штабындағы орналасқан жерді анықтады, бірақ жоба тоқтатылды. Тек 1955 жылы, бірнеше сайлау өтетін кезде, президенттікке кандидат Юсселино Кубичек астананы көшіруді уәде етті. Президент болып сайланғаннан кейін ол Бразилия қаласын салуды өзінің «Plano de Metas» жоспарының маңызды бөлігі ретінде белгіледі. Бразилия астанасы 1960 жылдың 21 сәуірінде Рио-де-Жанейродан Бразилиаға көшірілді, ал оның жаңа аумағы Минас-Жерайс штатымен шекаралас Гояс штатынан бөлініп, қазіргі Федералды округке айналды. Көшіруден кейін Рио-де-Жанейро қаласын қамтитын бұрынғы Федералды округ Гуанабара штаты болып қайта құрылды. Бұл штат 1960 жылдан 1975 жылға дейін, Рио-де-Жанейро штатымен біріктірілгенге дейін өмір сүрді. Біріктіру нәтижесінде Рио-де-Жанейро штатының астанасы Нитеройден Рио-де-Жанейроға қайта көшірілді (империя 1834 жылы Бейтарап муниципалитетті құрғанға дейін астана осы қалада болған).

Демография

2007 жылғы IBGE санағы бойынша Федералды округте 2 393 000 адам тұрды. Халық тығыздығы: қалаланғандық деңгейі 94% (2006). Халық санының өсімі: 2,8% (1991–2000). Тұрғын үйлер: 697 000 (2006).

География

Федералды округ Бразилияның жоталарында орналасқан, теңіз деңгейінен 600 мен 1100 метр биіктікте жатыр, ең биік нүктесі – Серра-ду-Собрадиньодағы Пико-ду-Ронкадор. Аумағы бойынша Федералды округ Токиодан (Жапония) немесе Мауи аралынан (Гавайи, АҚШ) екі еседен астам үлкен. Құрлық аумағын салыстырғанда, ол Француз Полинезиясынан, АҚШ-тың Род-Айленд штатынан немесе Кабо-Вердеден сәл үлкен. Бали (Индонезия) немесе Тринидад және Тобагодан сәл кіші. Округтың көбісі Гойас штатымен шектеседі, тек Прето өзені бойындағы шағын бөлігі Минас-Жерайс штатымен жанасады. Округтың шығыс шекарасын аталған Прето өзені – Сан-Франциско өзенінің саласы, ал батыс шекарасын Дескоберто өзені – Рио-де-ла-Платаның саласы белгілейді. Солтүстік және оңтүстік шекаралары шамамен түзу сызықтар болып табылады.

Климат

Федералды округтің тропикалық саванналық климаты бар (Кёппен жүйесі бойынша Aw), қазаннан сәуірге дейін жаңбырлы маусым, мамырдан қыркүйекке дейін құрғақ маусым. Биіктік температураны баяулатады, жыл бойы температура тым ыстық емес, ыңғайсыздық тудырмайды: максималды температура жыл бойы ауыспайды. Құрғақ маусымда (қыста) ылғалдық өте төмен деңгейге жетеді, бұл әсіресе ең ыстық күндердің пік сағаттарында өрт қаупін тудырады. Шамамен және суға толы жасанды Параноа көлі, керадо аймағындағы құрғақ маусымның қатты құрғақшылығын және одан туындайтын өрт қаупін азайту үшін салынған.

Экономика

Қызмет көрсету секторы ЖІӨ-нің ең ірі бөлігін құрайды, ол 92,5%-ға жетеді, одан кейін өнеркәсіп секторы 7,1% құрайды. Ауыл шаруашылығы ЖІӨ-нің 0,4%-ын құрайды (2004 жылғы деректер). Федералды округтың экспорты: соя – 77,1%, алтын – 16,4% (2002 жылғы деректер). 2005 жылғы мәліметтер бойынша, Федералды округтың Бразилия экономикасындағы үлесі 3,7% құрайды.

Халықаралық әуежай

Бразилия халықаралық әуежайы жолаушылар ағыны бойынша Бразилиядағы үшінші ірі әуежай болып табылады. Стратегиялық орналасқандықтан, ол елдің қалған бөлігі үшін азаматтық авиацияның ірі торабы саналады. Бұл ұшу мен қону операцияларының көп болуына әкеледі, сондықтан ұшақтар қону үшін айналып күтуге жиі мәжбүр болады. 2005 жылы Infraero әуежайдың бас жоспарына сәйкес екінші ұшу-қону жолағын салды. 2003 жылы жолаушылар терминалын кеңейтудің төртінші кезеңі аяқталды, бұл әуежайдың жылдық сыйымдылығын 7,4 миллион жолаушыға дейін арттырды. Бас ғимараттың үшінші қабатында 12 мың шаршы метрлік панорамалық алаң, тамақтандыру орталығы, дүкендер, жалпы сыйымдылығы 500 орындық төрт кинозал және көрмелер өткізуге арналған кеңістік орналасқан. Бразилия әуежайында барлығы 136 сауда орны бар.

Ту

Тудың ақ түсі бейбітшілікті білдіреді және шексіздікті немесе Бразилияның кең аумағын көрсетеді. Ортадағы жасыл және сары түстер Бразилияны бейнелеу үшін ұлттық тудың төрт түсінің ең көп қолданылатынына сілтеме жасайды. Төрт сары жебе Бразилияның иелікті халықтарын символдайды, ал олардың компастың төрт бағытына бағытталуы елдің астанасы ретінде Бразилияның орталықтандырылған саяси билігін көрсетеді. Сары жебелер сонымен қатар крест құрайды, ол Оңтүстік Жұлдыздар шоқжұлдызын, Оңтүстік жарты шардың ғана көрінетін тұсынан, және Педро Альварес Кабрал әкелген Рим католиктерінің немесе христиан дінінің құтқару белгісін символдайды. Осы белгінің көлеңкесі астында Бразилиядағы алғашқы мисса 1500 жылы Баияда өткізілді. Жебелердің қауырсындары ортадағы ромб пішіндес құрайды, ол ұлттық тудың сары түсіне сілтеме жасайды және Бразилияның минералдық байлығын көрсетеді. Туды ақын және геральдист Гильерме де Альмейда жасаған, ал ол 1969 жылдың 25 тамызында №1090 жарлықпен бекітілген.

Дауыс беру құқығы

Федералды округте Депутаттар палатасында сегіз орын және Федералды Сенатта үш орын бар. Оның халқы губернаторды және округтік депутаттарды (олар муниципалитеттерде штаттық депутаттар мен қалалық кеңесшілер ретінде жұмыс істейді) сайлайды, бірақ аймақтық әкімшілерді емес, оларды губернатор тағайындайды. Бұл Федералды округтің үкіметтік орталық екенін көрсетеді.