Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бразилия штаты, Бразилия мемлекеті
the Brazilian state
State of Brazil
Пиауи (ˌpi. aˈwi pjɐˈwi) – Бразилияның солтүстік-шығыс аймағында орналасқан штаттарының бірі. Штат Бразилия халқының 1,6%-ын құрайды және Бразилияның ЖІӨ-сінің 0,7%-ын өндіреді. Пиауидің жағалау сызығы Бразилияның жағалау штаттары арасында ең қысқасы – 66 км (41 миль), ал астанасы Терезина – солтүстік-шығыстағы ішкі аймақта орналасқан жалғыз штат астанасы. Бұл себебі, аймақтың қалған бөлігінен өзгеше, Пиауи алдымен ішкі аймақтарда отарланды да, содан кейін теңізге қарай кеңейді, ал емес керісінше. Штаттың оңтүстік-шығысында Сера-да-Капивара ұлттық паркі ЮНЕСКО-ның Бүкіләлемдік мұралар тізіміне енген. Паркте 400-ден астам археологиялық орын және әлемдегі ең көп тас суреттері сақталған, бұл жер каньондар мен каатинга өсімдіктерімен ерекшеленеді.
Piauí (ˌpi. aˈwi pjɐˈwi) is one of the states of Brazil, located in the country's Northeast Region. The state has 1.6% of the Brazilian population and produces 0.7% of the Brazilian GDP. Piauí has the shortest coastline of any coastal Brazilian state at 66 km (41 mi), and the capital, Teresina, is the only state capital in the northeast to be located inland. The reason for this is, unlike the rest of the area, Piauí was first colonised inland and slowly expanded towards the ocean, rather than the other way around. In the southeast of the state, the National Park of Serra da Capivara is a UNESCO World Heritage Site. The park has more than 400 archaeological sites and the largest concentration of rock paintings in the world, in a landscape dominated by canyons and caatinga.
Тарих
Мемлекетте көптеген маңызды археологиялық орындар бар, соның ішінде Сера-де-Капивара ұлттық паркі және Сете-Сидадес ұлттық паркі, олар тарихқа дейінгі палео-үнді және отырықшы негізделген Бразилияның жергілікті мәдениеттерінің қалдықтарына бай. Аймаққа алғашқы қоныс аударушылардың ішінде Баия штатынан Франсиско Диас д'Авила болды, ол осы аймаққа алғашқы мал төлдерін әкелді; сондай-ақ Португалиядан Домингос Афонсо Мафренсе, қазіргі Оэйрас қаласын негіздеді. 17 ғасырда бұл жерге көптеген кедейленген ақсүйектер мен иезуит дін қызметкерлері, сондай-ақ африкалық және үнді құлдары қоныстанды. Осы қоныс аударушылармен бірге алғашқы ірі мал шаруашылығы да келді. Мал өсіруге жаңа жайылымдар іздеген ірі жер иелері Баия және Мараньяо сияқты көршілес штаттардан келді. 20 ғасырдың басында штаттың басты саласы мал шаруашылығы болды, ол 1674 жылы Домингос Афонсо Мафренсенің алғашқы қонысынан бастау алды, ол бірнеше мал шаруашылықтарын құрды. Екінші маңызды сала – ешкі шаруашылығы, олар күтімсіздікке және азық-түлік жетіспеушілігіне төтеп бере алатын. Ауыл шаруашылығы өнімдеріне мақта, қант және темекі кірді. Орман өнімдеріне резеңке, карнауба балауызы және бояу үшін қолданылатын ағаштар жатты. Экспортқа тері, жүн, резеңке, балауыз, темекі және мақта кірді. Терезина Бразилияда жоспарланған алғашқы қала. 1852 жылы шахмат тақтасынан шабыт алған сәулетші оны жобалады. Панайба және Поти өзендерінің тоғысында орналасқан Терезина қаласы (қазір де солай) көптеген манго ағаштарының арқасында «Жасыл қала» деп белгілі.
The state has many notable archaeological sites, including Serra de Capivara National Park and Sete Cidades National Park, which are rich in remains of prehistoric Paleo Indian and sedentary based Indigenous Brazilian complex cultures. Early settlers in the region included Francisco Dias d'Ávila from state of Bahia, who brought the first herds of cattle to the area; and Domingos Afonso Mafrense, from Portugal, who founded what is today Oeiras. In the 17th century, many impoverished noblemen and Jesuit priests, as well as black and Amerindian slaves, settled there. The first large scale cattle farming also arrived with these settlers. Large estate owners seeking new pastures for their livestock arrived from neighbouring states such as Bahia and Maranhão. At the beginning of the 20th century, the principal industry of the state was stock raising, which dates from the first settlement in 1674 by Domingos Afonso Mafrense, who established a number of cattle ranges. A secondary industry was the raising of goats, which were able to stand neglect and a scanty food supply. Agricultural products were cotton, sugar and tobacco. Forest products included rubber, carnauba wax and dyewoods. Exports included hides, skins, rubber, wax, tobacco and cotton. Teresina was the first Brazilian city to be planned. In 1852, an architect designed it, after being inspired by a chessboard. Situated at the confluence of the Parnaíba and Poti Rivers, Teresina was (and still is) known as the Green City because of the countless mango trees that line the city's streets.
География
Пиауи батысында Мараньяомен, шығысында Сеара және Пернамбукомен, солтүстік-батысында Токантинспен, оңтүстігінде Баиямен шектеседі. Солтүстігінде Атлантика мұхитының жағалауы қысқа. Парнайба өзені Мараньяомен бүкіл ұзындығы бойына шекара құрайды; штат Парнайба және оның салаларының алабында орналасқан. Штаттың Атлантика жағалауындағы және төменгі Парнайба бойындағы бөлігі жазық, батпақты және тарихи түрде безгекке бейім. Оңтүстікке қарай жер-бет көтеріліп, ашық шабынды далалы үстіртке дейін жетеді. Бұл үстірт аймағы Парнайбаның көптеген салаларымен суарылады, олардың ішіндегі бастылары оңтүстіктен солтүстікке қарай: Сеара штатынан бастау алатын Поти; Лонга; Канинде және оның саласы Пиауи, ол Гургуэйя өзенінің сағасынан бірнеше шақырым жоғарыда орналасқан Нова Иоркеге дейін бір метрлік қайықтармен жүзуге жарамды. 2022 жылғы соңғы халық санауы келесі көрсеткіштерді көрсетті: 2,120,880 қоңыр (аралас нәсілді) адам (64,8%), 740,322 ақ адам (22,6%), 400,662 қара адам (12,2%), 6,198 үнді адам (0,2%), 3,078 азиялық адам (0,1%).
Piauí is bounded on the west by Maranhão, on the east by Ceará and Pernambuco, to the west by Tocantins, and to the south by Bahia. It has a short Atlantic coastline on the north. The Parnaíba River forms the boundary with Maranhão throughout its entire length; the state lies almost entirely within the basin of the Parnaíba and its tributaries. Part of the state on the Atlantic coast and along the lower Parnaíba is low, swampy, and historically malarial. South of this the country rises gradually to a plateau with open campos. This plateau region is watered by numerous tributaries of the Parnaíba, chief of which are, from south to north: the Poti, which has its source in the state of Ceará; the Longa; the Canindé and its tributary the Piauí, which is navigable for boats of one meter draft up to Nova Iorque, a few miles above the mouth of the Gurguéia River. The last census in 2022 revealed the following numbers: 2,120,880 Brown (Multiracial) people (64.8%), 740,322 White people (22.6%), 400,662 Black people (12.2%), 6,198 Amerindian people (0.2%), 3.078 Asian people (0.1%).
Дін
Пиауи тұрғындарының көп бөлігі христиан дінін ұстанады. IBGE мәліметтері бойынша, бұл штат елдегі протестанттардың ең аз үлесіне және католиктердің ең көп үлесіне ие. Пиауиде діни көріністердің әртүрлілігі зор, ол пиауи халқының көпмәдени екендігін көрсетеді. Терезина қалалық әкімдігі жасаған қосымша арқылы жүргізілген сауалнамаға сәйкес, афро-бразилиялық діндерді ұстанатын 800-ден астам адам бар. Қаланың 800 мың тұрғыны бар екенін ескерсек, мың тұрғынға шамамен бір адамнан келеді. Христиан діні мен басқа да бірқұдайлы діндерден өзге, Пиауиде Пиаганизм сияқты көпқұдайлы руханилықтардың да жақтастары бар, ол Бразилияда құрылған алғашқы неоязықтық дін деп саналады.
The population of Piauí is mostly Christian. According to the IBGE, it is the state with the lowest proportion of Protestants, and the highest proportion of Catholics in the country. There is a great diversity of religious manifestations in Piauí, expressing the multicultural identity of the Piauí people. According to a survey conducted via an app developed by the Municipality of Teresina, there are more than 800 adherents of Afro Brazilian religions in the capital. Considering that there are 800 thousand inhabitants in the municipality, there is practically one adherent for every thousand inhabitants. In addition to Christianity and other monotheistic religions, Piauí also has followers of polytheistic spiritualities, such as Piaganismo, who is considered the first neo pagan religion created in Brazil.
Білім
Португал тілі – ресми мемлекеттік тіл, демек мектептерде басты тіл ретінде оқытылады, бірақ ағылшын және испан тілдері ресми жоғары мектеп оқу жоспарының құрамына кіреді.
Portuguese is the official national language, and thus the primary language taught in schools, but English and Spanish are part of the official high school curriculum.
Экономика
Пиауи – Бразилияның ең кедей штаттарының бірі. Қызмет көрсету секторы ЖІӨ-нің ең ірі бөлігін құрайды – 60,1%, одан кейін өнеркәсіп секторы 27,3% үлеске ие. Ауыл шаруашылығы ЖІӨ-нің 12,6% құрайды (2004 ж.). Пиауи экспортында эфир майлары 19,5%, соя 17,1%, тоқылған мақта 15,1%, кашу 12,6%, қабықтылылар 12,4% және былғары 8,3% (2002 ж.) орын алады. Штаттағы ең ірі өнеркәсіптік компания – Grupo Claudino. Олардың жылдық сату көлемі шамамен 700 миллион реалды құрайды. Федералдық үкіметтен түсетін трансферттер штаттың ЖІӨ-сінің шамамен үштен бір бөлігін құрайды деп есептеледі. Штат үкіметі штат экономикасын дамытуға бағытталған бірқатар бастамаларға қатысты. Brasil Biodiesel, жасыл энергия компаниясына 10 000 – 18 000 гектар жер берілді, оның құны 50 миллион реалды құрады деп хабарланды. Компания бірнеше қиындыққа тап болып, 2009 жылы жерді сататынын мәлімдеді. Екінші биодизель компаниясы Piauí Ecodiesel Ltda 81,1 миллион реалдық инвестиция алуда деп хабарланды. Штат агроөнеркәсіптік компанияларға айтарлықтай салық жеңілдіктерін ұсынады. Bunge, Cargill және Algar қазір штат аумағында соя өсіреді. Suzano целлюлоза өндіру үшін эвкалипт ағаштарын өсіруді жоспарлап отыр. Бұл жобалар штаттық экологиялық белсенділер тарапынан сынға ұшырады. SETUR, штаттық туризм басқармасы тапсырыс берген зерттеулерге сәйкес, 2010 жылы Пиауиге бір миллионнан астам турист келуі күтілуде. Алайда, штаттық статистика агенттігі CEPRO-ның бағалауынша, нақты көрсеткіш осы көрсеткіштен әлдеқайда төмен болуы мүмкін. Сан-Раймундо Нонатодағы (Aeroporto Internacional Serra da Capivara) халықаралық әуежай құрылысы сынға ұшырады, себебі ұшу-қону жолағының ұзындығы халықаралық рейстерді қабылдауға жеткіліксіз, сондай-ақ ANAC (Федералдық авиация басқармасы) жобаны бақылауға қатыспағандықтан, оны халықаралық рейстер үшін қауіпсіз деп сертификаттау мүмкін болмады. Штатта кен өндіру жұмыстары да жүргізілуде, соның ішінде Оңтүстік Америкадағы жалғыз опал кен орындары Педро Сегундода орналасқан. Алмазды Gema do Piauí Mineração Ltda (Gemapi) компаниясы қазып алады және оны көршілес Пернамбуко штатында Gitanjali Group (Үндістан) компаниясымен бірлескен кәсіпорында өңдейді. Штатта никель мен темір кенінің қоры мол. Тау-кен кәсіпкері Жоао Карлос Кавалканти мен GME4 компаниясы 800 миллион тонналық PI4 темір кен орнына құқық иеленеді. Штаттың ортасынан өтетін жаңа темір жол осы кен орнын экономикалық тұрғыдан тиімді етуі мүмкін. Бразилия экономикасындағы үлесі: 0,5% (2004 ж.).
Piauí is one of the poorest states of Brazil. The service sector is the largest component of GDP at 60.1%, followed by the industrial sector at 27.3%. Agriculture represents 12.6% of GDP (2004). Piauí exports include essential oils 19.5%, soybeans 17.1%, woven cotton 15.1%, cashews 12.6%, crustaceans 12.4%, and leather 8.3% (2002). Grupo Claudino is the largest industrial company with headquarters in the state. They have annual sales of around R$700 million. Transfers from the Federal government are estimated to represent around a third of state GDP. The state government has been involved in a number of initiatives to develop aspects of the state's economy. 10,000 18,000 hectares of land worth a reported R$50 million was given to Brasil Biodiesel, a green energy company. The company suffered a number of setbacks and in 2009 said it was selling the land. A second biodiesel company, Piauí Ecodiesel Ltda, is reported to be receiving up to R$81.1 million of investment. The state has offered substantial tax benefits to agro industrial companies. Bunge, Cargill and Algar now grow soy in the state. Suzano is to grow eucalyptus for pulp. These projects have been criticised by state environmental activists. According to research commissioned by SETUR, the state tourism authority, over one million tourists would visit Piauí in 2010. Estimates based on by CEPRO, the state statistics agency, suggest the actual figure is likely to fractional of this figure. The construction of an international airport at São Raimundo Nonato (Aeroporto Internacional Serra da Capivara) was criticised on the grounds that it could not function as an international airport because the runway was too short and because ANAC (the Federal aviation authority) was not involved in monitoring the project, so were unable to certify it as safe for international flights. There is some mining in the state, including South America's only opal mines at Pedro Segundo. Diamonds are mined by Gema do Piauí Mineração Ltda (Gemapi) and processed in the neighbouring state of Pernambuco in a joint venture with Gitanjali Group (India). The state has significant deposits of nickel and iron ore. João Carlos Cavalcanti, a mining entrepreneur, and GME4 own the rights to the 800 million tonne PI4 iron ore deposit. A new railway bisecting the state may make this deposit economically viable. Share of the Brazilian economy: 0.5% (2004).
Феста Юнина (Иоанн мейрамы)
Festa Junina – португалдық дәстүрлерге негіделген мәдени мереке, онда 24 маусымдағы Әулие Жан күні жылдың ең ежелгі және ең танымал мерекелерінің бірі болып табылады. Еуропалық жазғы күн тоғысынан айырмашылығы, Бразилиядағы мерекелер жазғы күн тоғысында емес, оңтүстік жартышардың қысқы күн тоғысында өтеді. Мерекелер дәстүрлі түрде 12 маусымнан кейін, Әулие Антоний күнінің қарсаңында басталып, 29 маусымға дейін, Әулие Петр күніне дейін жалғасады. Осы он бес күн ішінде көшелерде от жағу, фейерверктер және халық билері өтеді (би кезеңдерінің атаулары француз тілінде, бұл 17-19 ғасырлардағы Еуропадағы сарай өмірі мен шаруалар мәдениеті арасындағы өзара ықпалды көрсетеді). Бұрын ауылдық мереке болғандықтан, бүгінде Бразилияда бұл көбінесе қалалық мереке, онда адамдар шаруалар туралы стереотиптер мен қалыпты ойларды бейнелейді, сондай-ақ дәстүрлі сусындар мен тағамдарды тұтынады. Карнавал сияқты, бұл мерекелерде де костюмдер (осы жағдайда шаруалардың киімдері), билер, көп мөлшерде ішімдік ішу және көз тартарлық көріністер (фейерверктер мен халық билері) болады. Еуропадағы жазғы күн тоғысы мен Әулие Жан күніндегідей, от жағу мерекелердің маңызды бөлігі болып табылады.
Festa Junina is a cultural festival inspired by Portuguese traditions, in which St John's day, on the June 24, is one of the oldest and most popular celebrations of the year. Unlike the European Midsummer's Day, the festivities in Brazil do not take place at the summer solstice but during the southern hemisphere's winter solstice. The festivities traditionally begin after the 12th of June, on the eve of St Anthony's day, and last until the 29th, which is St Peter's day. During these fifteen days, there are bonfires, fireworks, and folk dancing in the streets (step names are in French, which shows the mutual influences between court life and peasant culture in the 17th, 18th, and 19th century Europe). Once exclusively a rural festival, today in Brazil it is largely a city festival during which people mimic peasant stereotypes and clichés and consume typical refreshments and dishes. As in Carnival, these festivities involve costumes (in this case, peasant garb), dancing, heavy drinking, and visual spectacles (fireworks display and folk dancing). As on Midsummer and St John's Day in Europe, bonfires are a central part of the festivities.
Карнавал
Бразилияда Күл шәрбісіне дейін соңғы төрт күн карнавал мерекесі болып есептеледі.
The four day period before Lent leading up to Ash Wednesday is carnival time in Brazil.
Ұлттық әуежай
Teresina/Senador Petrônio Portella әуежайы Teresina қаласының орталығынан төрт шақырым қашықтықта орналасқан. 1967 жылы ашылған әуежай 1975 жылдан бері Infraero басқаруында. Бұл әуежайға халықаралық рейстер ұшпайды.
Teresina/Senador Petrônio Portella Airport is located four kilometers from downtown Teresina. Opened in 1967, it has been administered by Infraero since 1975. There are no international flights to this airport.
Ту
Пиауи штатының туы 1922 жылдың 24 шілдесінде таныстырылды. Көк түстің төртбұрышы мен жұлдыз штаттың өзін көрсетеді, ал жасыл және сары жолақтар Пиауидің Бразилиямен бірігіп кеткенін білдіреді. 2005 жылы Женипапо шайқасының күнін еске алу үшін жұлдыздың астына "13 DE MARÇO DE 1823" деген сөздер қосылды, бұл шайқас Бразилияның тәуелсіздік соғысындағы маңызды шайқас болды.
The flag of Piauí was unveiled on 24 July 1922. The blue canton and a star represents the state itself and the green and yellow bars represent Piauí's union with Brazil. In 2005 the words "13 DE MARÇO DE 1823" were added below the star to commemorate the date of the Battle of Jenipapo, an engagement in Brazil's war of independence.