Кіріспе

Ман аралындағы ежелгі қамал, Солтүстік Англия және Шотландия шекарасындағы бекіністер.

Пил қамалы (Манс гэль тілінде Cashtal Phurt ny h Inshey) – Ман аралындағы Пил қаласында орналасқан қамал, бастапқыда норвегиялықтар салған. Қамал Сент-Патрик аралында орналасқан, ол қаламен тас жол арқылы жалғастырылған. Қазір Манкс Ұлттық мұрасының меншігінде және жаз айларында келушілерге ашық. Қамал 11 ғасырда король Магнус Бос аяқ кезінде норвегиялықтармен салынған. Аралда бұрынғы кельттік тас монастырь ғимараттары болғанмен, алғашқы норвегиялық бекіністер ағаштан тұрғызылған. Ерекше дөңгелек мұнара бастапқыда кельт монастырінің бөлігі болған, бірақ кейіннен оған қоршаулар қосылған. 14 ғасырдың басында қабырғалар мен мұнаралардың көп бөлігі жергілікті қызыл құмтастан салынған, ол аймақта көптеп кездеседі. Норвегия үкімдігінен кейін қамал шіркеудің қарамағында қалды, себебі онда собор салынған – Содор және Ман епархиясының орталығы. Бірақ ол 18 ғасырда тастап кетілді. Қамал бекітілген күйде қалды және 1860 жылға дейін жаңа қорғаныс позициялары қосылды. Қамал ішіндегі ғимараттар қазір көбінесе қираған, бірақ сыртқы қабырғалары сақталған. 1982-1987 жылдар аралығындағы қазба жұмыстары кезінде Магнус Бос аяқтың бастапқы ағаш бекінісінің қалдықтарымен бірге кең зират табылды. Ең танымал табыс – 10 ғасырлық «Пайған әйелдің» қабірі, онда норвегиялық әшекейдің көрнекті үлгісі және шамамен 1030 жылға дейінгі күміс монеталардың жиынтығы болған. Қамалдың ең әйгілі «тұрғыны» – Моддей Дху, яғни «Қара иттің» әруағы. Пил қамалы бүгін Ман аралы үкіметі шығарған 10 фунт стерлингтік банкноталардың арт жағында бейнеленген. Пил қамалы кейде Ирландия теңізінің шығысында орналасқан Пил аралындағы Пил қамалымен шатастырылады. Бұл әсіресе Уильям Вордсворттың Пиелді сипаттаған өлеңінде, оның атын «Пиль» деп жазғанда болады. Вордсворттың Пил қамалына келгені және Ман аралы туралы бірнеше рет жазғаны құжатталған. Пил қамалы Артурдың Авалонының болуы мүмкін жері ретінде ұсынылған.

Қасиетті Герман соборы (жоңғарлар)

Пиль қамалының қабырғалары ішінде орналасқан собордың қираған қалдықтары – бұрынғы Санкт-Герман соборы. Қамал аумағындағы басқа құрылыстар сияқты, собордың да шатыры толығымен жойылған. Роберт Андерсон соборды қалпына келтіруге қажетті жөндеу жұмыстарын анықтау үшін қираған жерлерді зерттеді және 1877 жылы аралдың вице-губернаторына есеп берді. Бірақ, ұсынылған ешқандай жөндеу жұмысы жүзеге асырылмады. Ғибадатхананың астында, батыс жағында 10 × 5 × 3 метр (34 фут × 16 фут × 9 фут) биіктіктегі, шығысқа қарай кіреберіске қарай еңіске түсетін дөңгелек күмбезді крипта бар. Трансепт ортасында 1661 жылы епископ Рутер жерленген қабір орналасқан. Собордың бұрынғы басты бөлігі болған жерде зират сақталған. 1980 жылы Англия шіркеуінің Содор және Мэн епархиясына қарасты Герман приходы ресми түрде Пилдегі Олбэни көшесіндегі жаңа Қасиетті Герман кафедральдық шіркеуіне көшірілді.