Кіріспе
Хорват-американдық теолог және ғалым Мирослав Вольф (25 қыркүйек 1956 жылы туған) – хорват протестант теологы, қоғамдық зиялы және Йель университетінің теология профессоры Генри Б. Райт, сонымен қатар Йель университетінің Иман және мәдениет орталығының директоры. Бұрын ол өзінің туған жері Хорватиядағы Осиектегі Евангелиелік теологиялық семинарияда (1979–1980, 1983–1990) және Калифорния штатының Пасадена қаласындағы Фуллер теологиялық семинариясында (1990–1998) оқытумен айналысты. Неміс теологы Юрген Мольтманның басшылығымен екі жоғары академиялық дәреже алған Вольф «теологиялық көпір салушы» деп сипатталған. Оның теологиясының негізгі мақсаты – христиандық теологияны мәдениет, саясат және экономика сияқты қоғамдық өмірдің түрлі салаларына қатысты ету. Ол әлемдегі түрлі топтар арасындағы – мысалы, конфессиялар, діндер және этникалық топтар арасындағы – диалогтарды жиі зерттейді. Вольф Ақ үйдің Діни және аудандық серіктестіктер кеңсесінің кеңесшісі болды және бірнеше жыл бойы Йельде бұрынғы британ премьер-министрі Тони Блэрмен бірге жаһандану тақырыбында лекция оқыды. Ол CNN, NPR және Al Jazeera сияқты танымал бұқаралық ақпарат құралдарында діни және мәдени мәселелер бойынша жиі пікір білдіреді. 2002 жылы Вольф Луисвилл университеті мен Луисвилл пресвитериан теологиялық семинариясының Граумейер сыйлығына ие болды, ал оның 1996 жылғы «Шеттеу және құшақтау» кітабы Christianity Today журналымен ХХ ғасырдың ең ықпалды 100 кітабының бірі деп танылды.
Miroslav Volf (born September 25, 1956) is a Croatian Protestant theologian and public intellectual and Henry B. Wright Professor of Theology and director of the Yale Center for Faith and Culture at Yale University. He previously taught at the Evangelical Theological Seminary in his native Osijek, Croatia (1979–80, 1983–90) and Fuller Theological Seminary in Pasadena, California (1990–1998). Having received two advanced degrees under the German theologian Jürgen Moltmann, Volf has been described as a "theological bridge builder. The main thrust of his theology is to bring Christian theology to bear on various realms of public life, such as culture, politics, and economics. He often explores dialogues between different groups in the world—such as between denominations, faiths, and ethnic groups. Volf has served as an advisor for the White House Office of Faith Based and Neighborhood Partnerships and for several years co taught a course at Yale with former British prime minister Tony Blair on globalization. He is a frequent commentator on religious and cultural issues in popular media outlets such as CNN, NPR, and Al Jazeera. Volf won the 2002 University of Louisville and the Louisville Presbyterian Theological Seminary Grawemeyer Award in Religion and his 1996 book Exclusion and Embrace was named by Christianity Today as one of the 100 Most Influential Books of the Twentieth Century.
Отбасы және ерте өмірі
Мирослав Вольф 1956 жылдың 25 қыркүйегінде Хорватияның Осиек қаласында дүниеге келді. Бес жасында оның отбасы Сербияның (сол кезде Югославияның бір бөлігі болған) Нови-Сад қаласына көшіп барды, ол көп мәдениетті қала еді. Сол қауымдастықта өскен Вольф, өмірде екі жағынан шетте қалды. Діни тұрғыдан алғанда, Осиекте католиктер басым болса, Нови-Садта серб православиесі басым болды; екі қалада да протестанттар азшылықта болды, ал пентикосталдар – «азшылықтың ішіндегі азшылық» саналды. Саяси жағдайдан қарағанда, Югославияда марксистік идеология үстемдік құрды, ал христиан дін қызметкерлеріне күдікпен қаралып, қатаң бақылауда ұсталды. Тераң және айқын сеніммен тәрбиеленген Вольф, оны қоршаған басым мәдениетке жат өмір салтын көрсететін христиандыққа қалыптасты. Кейінірек балалық шағын еске түсіріп, Вольф: «Менің сенімім тек қана сенетін немесе сенбейтін ұғымдар жиынтығы болған жоқ» деді. Мектепте, әсіресе жасөспірім шағында, ата-анасының және олардың қауымдастығының сенімі ауыр жүк болды; Вольфтің өзінің құрбыларынан және айналасындағы үлкен мәдениеттен өзгешелігі оған «көтере алмайтын ұят» сезімін тудырды және ол сенімге қарсы шықты. Ол сол жерде азаттық теологиясымен және ерте феминистік теологиямен танысты, бұл екеуі де сенімнің қоғамдық аспектілерінің маңыздылығын арттырды. Югославияға магистратурадан және докторантурадан кейін оралған аралық жылда ол Белград университетінде философияны оқуын жалғастырды. 1980 жылдан 1985 жылға дейін Вольф Германияның Тюбинген университетінде Юрген Молтманның жетекшілігімен докторлық диссертациясын қорғады (Югославияға қайта оралғаннан кейін 1983 жылдың қазан айынан 1984 жылдың қазан айына дейін оқуын тоқтатты). Осы кезеңде ол Диакониялық жұмыс ұйымының экуменикалық стипендиясын алып, танымал Евангелистік Стифте тұрды (оның бұрынғы тұрғындары Иоганн Кеплер, Людвиг Фейербах, Фридрих В. Й. Шеллинг және Георг В. Ф. Гегель болған). Оның диссертациясы Карл Маркстің еңбек философиясымен теологиялық тұрғыдан айналысты, ал осы жобаны жүзеге асыру оны неміс идеалистік философиясын және ағылшын саяси экономикасын зерттеуге итерді. Ол қайтадан summa cum laude деген бағамен диплом алды, ал Тюбинген университеті оған диссертациясы үшін Леопольд Лукас жас ғалымдар сыйлығын табыс етті. Кітаптың негізгі тақырыптары – рақымның екі маңызды түрі ретінде беру және кешіру, бірақ бұл кітап христиандық сенімге кіріспе және шақыру болып табылады. Бұл еңбекте Вольфтың басқа да мәтіндерінде тереңірек қарастырылатын негізгі тақырыптары – Құдайдың шартсыз сүйіспеншілігі, Құдайдың үш бірлік табиғаты, жаратылыс сыйлық ретінде, Мәсіхтің зұлымдар үшін айқышқа шегеленіп өлгені, иман арқылы ақталу және христиандық өмірдің қауымдық сипаты, дұшпанды сүю және кембағалдарға қамқорлық жасау, кешірім және келісім, сүйіспеншілікке толы әлемге деген үміт – біртұтас жүйеге біріктірілген. Кітапта нақты өмірлік тәжірибелер туралы жиі ойлар кездеседі, сондықтан Вольфтың теологиясы сенім өмірінен туындайтынын және оған жетелейтінін көрсетеді. Оның барлық кітаптарының ішінде «Тегін» кітабында жас Мартин Лютердің ықпалы ең күшті сезіледі.
Христиан діні мен экономика
Вольфтың ғылыми еңбегінің бірінші кезеңі диссертациясымен басталып, сексенінші жылдарға дейін жалғасты. Оның сол кездегі басты назарында христиан діні мен экономика арасындағы байланыс, әсіресе адамның күнделікті еңбегінің мәні мен мақсаты тұрды. Диссертациясында ол Карл Маркспен тартысты, ал нәтижесі «Zukunft der Arbeit – Arbeit der Zukunft: Der Marxsche Arbeitsbegriff und seine theologische Wertung» (1988) деген атпен қысқартылған күйде жарияланды. Бұл еңбек Маркс философиясының теологиялық тұрғыдан сынға алынуына ғана емес, сонымен қатар Маркс тануға да үлес қосты (әсіресе Фейербахтың Маркстің экономикалық бөтендеу теориясына тигізген әсері және кешкі Фихте идеялары мен Маркстің коммунистік қоғамды түсіндіруі арасындағы ұқсастықтар). Диссертация жазу процесінде Вольф жұмысқа қатысты жаңа теологиялық көзқарас қалыптастырды. Бұл көзқарас жаратылыс немесе құтқарылу туралы ілімдерден гөрі, шіркеутану (эклисиология) мен соңғы заман туралы ілімдерге (эсхатология) негізделген және Құдайдың Бірінші немесе Екінші есіміне емес, Үшінші есіміне байланысты болды. Вольф протестанттық ой-сананың ұзақ дәстүрін бұзып, еңбекті «шақыру» (vocation) ретінде қарастырудан бас тартыды (Лютер мен Кальвин, пуритандар және кейінгі теологтар, соның ішінде Карл Барт осы көзқарасты қолдады) және адам еңбегін түсінудің басты теологиялық санаты ретінде «харизманы» ұсынды. Бұл ой-сананың жүйесі динамикалық қазіргі қоғамда, адамдар өмір бойында түрлі жұмыстармен айналысатын және шіркеуде әртүрлі міндеттерді атқара алатын жағдайға сәйкес келетін, жұмысқа қатысты икемді теологиялық түсіндірме береді. Вольф еңбектің жаңа, пневматологиялық тұжырымын «Work in the Spirit: Toward a Theology of Work» (1991) еңбегінде жариялады. Сенім мен экономика саласындағы ғылыми жұмысының нәтижесінде Вольф «Иман және экономика туралы Оксфорд декларациясын» (1990) дайындауға басшылық етті. Әлемнің әртүрлі елдерінен құрылған жұмыс топтары өз материалдарын Вольфқа жіберді, ал ол осы материалдар негізінде дайындаған мәтін 1990 жылы христиандық лидерлердің, теологтардың, философтардың, этика мамандарының, экономистердің, даму саласының мамандарының және саясаттанушылардың қатысуымен өткен конференцияда талқыланып, түзетілді және бекітілді («Gerechtigkeit, Geist und Schöpfung. Die Oxford Erklärung zur Frage von Glaube und Wirtschaft», ред. Герман Саутер мен Мирослав Вольф, 1992; «Христиандық және экономика пост-салқын соғыс дәуірінде: Оксфорд декларациясы және одан әрі», ред. Х. Шлоссберг, 1994). Оның еңбектің харизматикалық тұжырымы осы құжатта қолдау тапты.
Үштік пен қауым
1985 жылы Вольф Рим-католик және Пятидесятник диалогының Пятидесятник жағының мүшесі болды. Келесі бес жылдық диалогтың тақырыбы communio болды, және Вольф Петр Кузьмичпен бірге алғашқы позициялық қағазды жазды. Диалогтың соңғы жылында (1989), ол католик тарапынан Париждегі Католик институтының профессоры Герве Легрантпен бірге соңғы құжаттың ("Койнияға қатысты перспективалар") негізгі авторы болды. Бұл қарқынды экуменикалық қатысу Вольфті қауым ретінде шіркеу мен Үштік арасындағы қарым-қатынасты зерттеуге итермеледі, және бұл тақырып оның Habilitationschrift тақырыбына айналды. Диссертация "Үштік және қауым: Экуменикалық экклезиология" (1996; ағылшын тілінен аударғанда "Біздің бейнемізде: Шіркеу – Үштік Құдайдың бейнесі", 1998) деп жарияланды. Вольф еркін шіркеу экклезиологиясының теологиялық тұрғыдан заңды экклезиология нысаны екенін көрсетуге тырысады (Рим-католик және православиелік шіркеулердің ресми ілімі жоққа шығаратын ұсыныс), сонымен қатар Мәсіхтің билігіне бағытталған, әдетте жекешіл экклезиологияға Құдайдың қауымдық табиғатына байланыстырып, одан да берік қауымдық сипат беруді көздейді. Вольф Джозеф Ратцингерді (католик, қазіргі папа-эмиритус Бенедикт XVI) және Джон Зизиуласты (православиелік епископ) диалогтық серіктестері ретінде қабылдайды және шіркеудің қауымдық және иерархиялық табиғатын иерархиялық Үштік қатынастарына бекітуін сынап бағалайды (екі ойшыл да "Бірлікке" басымдық береді, бірақ әрқайсысы оны әртүрлі жолмен іске асырады). Соған альтернатива ретінде Вольф Үштікке теңдік принципіне негізделген, иерархиялық емес шіркеу ұғымын ұсынады (өйткені оның пікірінше, үш тең құдай тұлғасына қатысты иерархия туралы ой мүмкін емес). Шіркеудің әрбір мүшесінде барлық шіркеу үшін пайдалы "харизмалар" бар, бірлікті бекіту және кепілдендіру үшін "бірлікке" қатаң қажеттілік жоқ (бірақ "бірлік" догматикалық емес, прагматикалық себептермен қажет болуы мүмкін). Алайда, Вольфтің ұстанымы экклезиологияның иерархиялық формалары заңсыз дегенді білдірмейді. Толыққанды идеалды болмаса да, кейбір мәдени жағдайларда шіркеудің иерархиялық формалары тіпті шіркеуде бір Құдайдың Үштік қарым-қатынасын көрсетудің ең жақсы және сондықтан артық жолы болуы мүмкін. Экуменикалық мәселелерді ескере отырып, осы ішкі экклезиологиялық мәселелерді қарастырумен қатар, Вольф шіркеудің әлемдегі қатысуы мен әрекетінің мәнін зерттеді – ішінара оның әдеттегі жұмыстың "харизматикалық" түсінігін ("Рухтағы еңбек") шіркеу туралы "харизматикалық" түсінігімен ("Біздің бейнемізде") байланыстыру үшін. Ол бірқатар мақалаларда шіркеудің әлемдегі қатысуын "жұмсақ" және "ішкі" айырмашылық ретінде сипаттады – әдетте сепаратистік (көбінесе анабаптистік) және трансформациялық (көбінесе реформаланған) ұстанымдардың "қатты" айырмашылығына немесе шіркеу мен мәдениетті біріктіруге бейім адамдардың "әлсіз айырмашылығына" қарама-қарсы. Ол бұл ұстанымды "Қоғамдық сенім" (2011) еңбегінде қабылдап, одан әрі дамытты. Ол оны былай қорытындылады: "Нақты мәдениеттегі христиандық сәйкестілік әрқашан күрделі және икемді, үлкен және кіші бас тартулар, айырмашылықтар, бұзушылықтар, көбінесе радикалды және жан-жақты балама ұсыныстар мен іс-қимылдар, сондай-ақ көптеген мәдени берілгендерді қабылдаумен қоршалған. Нақты мәдениетке тұтастай немесе тіпті оның басым бағытына қатыстырудың бір ғана жолы жоқ; тек мәдениеттің әртүрлі аспектілерін іштен қабылдаудың, өзгертудің немесе алмастырудың көптеген жолдары бар".
Шектеу және құшақтау
Вольф, бәлкім, ең танымал шығар: «Шеттету және құшақтау: жеке бастың теологиялық зерттеуі, өзгелік және келісім» (1996). Ол 2002 жылы дін саласындағы беделді Граумейер сыйлығын жеңіп алды, ал «Christianity Today» журналы оны ХХ ғасырдағы ең ықпалды 100 діни кітаптың қатарына қосты. Бұл кітап Вольфтың 1993 жылы Берлинде сөйлеген лекциясынан өркендеді, онда оның міндеті – сол кезде туған елінде этникалық тазартумен тоңқан Югославия соғыстары туралы теологиялық тұрғыдан ойлану болды. «Шеттету және құшақтау» – бұл құрбандар мен қылмыскерлер арасында нақты шекараны жүргізу мүмкін емес және бүгінгі құрбандар ертеңгі қылмыскерге айналатын, тұрақты антагонизм жағдайындағы келісімнің қиындықтарын зерттейтін еңбек. Әлемдегі көптеген қақтығыстарды сипаттайтын осындай жағдайларда «құшақтау» – кітаптың орталық санаты, және Вольф оны «азат ету» (әртүрлі азат ету теологиялары ұстанған санаты) үшін балама ретінде ұсынды. «Құшақтау» екі маңызды ұстаныммен сипатталады: қылмыскерге жомарттықпен қарау және икемді жекеліктердің шекараларын сақтау. Бұл рақымның бір түрі болғанымен, «құшақтау» әділеттілікке қайшы келмейді; ол әділетсіздікке қатысты рақымның бір өлшемі ретінде оны қамтиды. «Құшақтау» шекараны сақтауға да қайшы емес. Керісінше, ол өзіндік шекараларды сақтаудың қажеттігін болжайды (соның ішінде үкім шығаруды), бірақ бұл шекаралар кезеңді болуы керек деп санайды, осылайша өзін жоюға жол бермей, татуласу мен өзара байытуда басқалармен бірге саяхаттауға мүмкіндік береді. Вольф бос бала туралы мысалдағы әкені осы ұстанымның үлгісі деп есептейді (әке кешіріп, өзінің «бос баланың әкесі» ретіндегі жаңа бейнесін қабылдады). Бірақ бұл ұстанымды ең толыққанды Мәсіх айқышқа шегеленіп, күнәкарлар үшін өлгенде көрсетті (адамдықты қабылдаған Мәсіх кешіріп, құшақтауға ашық қол созды). Вольфтың крест теологиясының негізгі бөлігі – Мәсіхтің «күнәкарлар үшін құрбандық» ретіндегі өлімі, яғни олар үшін өліп, «Құдайда» оларға орын ашуы. Оның ұстазы Юрген Мольтманның «крест теологиясының» орталық ұғымы болып табылатын «жәбірленушілермен ынтымақтастық», Вольфтың ұсынысында орталықтан ығысқанмен де, Құдайдың адамзатты құшақтауының маңызды аспектісі болып қала береді. Вольф үшін «құшақтау» практикасының түбінде Құдайдың Үштік табиғаты жатыр – Құдайдың шартсыз махаббаты, ол Құдайдың өзінің мәні болғандықтан, және құдайлық тұлғалардың өзара өмір сүруі (олардың шекаралары өзара кезеңді). Ол өзінің ұсынысының Үштік негіздерін «Үштік – біздің әлеуметтік бағдарламамыз» деген мақаласында айқын жеткізді, онда ол Құдайдың Үштік табиғаты мен адамдық қарым-қатынастар мен ұстанымдар арасындағы сәйкестікті (Құдайдың ішкі болуы есебінен) дәлелдейді және мұндай сәйкестіктердің шектеулерін атап көрсетеді. Бірінші шектеу – адамдардың Құдай емес екендігі, екіншісі – адамдардың да күнәкар екендігі, бұл «құшақтауды» эсхатологиялық санатка жатқызуды талап етеді. Вольфтың эсхатологияға қосқан маңызды үлесі, ішінара «құшақтауды» эсхатологиялық санатка айналдыру арқылы, «Соңғы Сот» туралы қайта ойлауында көрінеді. «Соңғы келісім» еңбегінде Вольф Соңғы Сотты соттың жойылмайтын, бірақ келісімнің қажетті бөлігі ретінде, махаббат әлеміне апаратын есік ретінде қарастыру керек деп мәлімдеді.
Есте сақтаудың соңы
"Құшықтау мен шеттету" кітабының басты мәселесі – жаулық пен қақтығыс аясында шындықты айту, әсіресе өткен оқиғалар туралы шындықты айту. Вольфтың "Естелік соңы" (2006) еңбегінде бұл тақырып тереңірек зерттеледі. Ол өткенді жай ғана еске түсіру жеткіліксіз (мысалы, Эли Визель сияқты), бірақ өткенді дұрыс еске түсіру қажет деп санайды. Жадының тек танымдық емес, сонымен қатар практикалық өлшемдері бар. Оқиғаның растығына ғана қатысты және әділеттілікке бағытталған естеліктер көбінесе жалған және әділетсіз естеліктерге айналады; естеліктің "қалқаны" кейін "қылышқа" айналады, мұны әлемнің көптеген аймақтарында, соның ішінде Вольф өскен өңірде де көруге болады. Естеліктердің дұрыс мақсаты – кешірімге келу, "құшықтау", ол әділеттілікті де қамтиды. Вольф жаңаша ұсыныс жасайды: Мәсіхтің құмарлық шегуі мен қайта тірілуінің қасиетті естелігі дұрыс түсінілген жағдайда, христиандар жасаған және көтерген қателіктерді еске түсірулеріне нұсқау беруі керек. "Естелік соңы" кітабының ең даулы бөлігі – Вольфтың Зигмунд Фрейд, Фридрих Ницше және Серен Кьеркегормен диалогта дамытқан теологиялық аргументі. Егер дұрыс жасалса, шеккен және бастан өткерген қателіктерді еске түсіру, ақырында, бұл қателіктерді еске алмауға әкеледі. Сүйіспеншілік әлемі, христиандық эсхатологиялық үміт, адамдар мен олардың қарым-қатынастары осы деңгейге дейін жазылғанда іске асырылады, бұрынғы қателіктер эмоционалдық күштің жетіспеуінен еске түспейді. Вольф ел ішінде және халықаралық деңгейде кешірім мәселелері бойынша көптеп сөйледі және Қытай, Үндістан, Шри-Ланка, Израиль, Оңтүстік Африка, Жаңа Зеландия, Еуропаның түрлі елдері мен, әрине, АҚШ-та сапарлады. Мысалы, 2001 жылдың 9 қыркүйегінде таңғы сағат 8:34-те бірінші ұшақ Солтүстік мұнараға шабуыл жасағанда, ол Біріккен Ұлттар Ұйымында өткен Халықаралық дұғалық таңғы ас кезінде негізгі сөзін аяқтауға асығып жатқан еді. Оның тақырыбы "Шеттетуден құшықтауға: кешірім туралы ойлар" болды.
Жазбаның түсіндірілуі
Вольфтың еңбегінің маңызды ерекшелігі – Қасиетті Жазулардың теологиялық тұрғыдан түсіндірілуі. Оның пікірінше, кез келген теология – "либералды" немесе "евангелистік" болсын, не католик, не православие, не протестант болсын – Қасиетті Кітапты зерттеу және түсіндіру арқылы күш алмайынша, әлсіреп, құрып кетеді. Оның теологиялық жұмысының басты немесе бірінші кезектегі әдісі библиялық мәтіндерді түсіндіру болмаса да (мысалы, Дэвид Ф. Фордтың "Қасиетті Жазулардағы дәлелдеу" жобасы немесе Майкл Велкердің "реалистік библиялық теология" жобасы сияқты), оның көптеген кітаптарында библиялық мәтіндермен тығыз байланыс бар. "Құдай Сөзіне тәуелділік: Заманауи теологиялық ойлар үшін Қасиетті Жазуларды пайдалану" (2010) кітабында ол теологиялық тұрғыдан библиялық мәтіндерді түсіндірудің маңыздылығын және оны қалай жүзеге асыру керектігін түсіндірді, сондай-ақ мұндай түсіндірулердің мысалдарын келтірді (Жоханның Ішкі кітабы мен хаттары, 1 Петір, Екклесиаст, Әулие Пауылдың жазбалары). Бірақ оның көптеген кітаптарында – әсіресе "Шеттету және қабылдау" кітабында – Қасиетті Кітаптың түсіндірмелері бар.
Дінаралық қатынас
Вольф өзінің құшақтасу теологиясын әртүрлі діндердегі адамдардың бір-бірімен қарым-қатынасына қатысты қолданды. Ол діни жетекшілер кеңесінің отырыстарына өзі және студенттерімен бірге автор ретінде христиандық ұстанымдарын жазу арқылы және оның отырысына қатысу арқылы Ильяс дінаралық институтының жұмысына белсенді түрде қатысты. Бірнеше жыл бойы Вольф яһудилер мен христиандардың диалогына да қатысты. Алайда, оның дінаралық күш-жігерінің көбісі христиандық пен ислам арасындағы қарым-қатынасқа бағытталған. Ол исламға жартылай, өйткені ол осы екі діннің ғасырлар бойы қиылысқан аймағынан шыққан (оның туған қаласы бекініс, киелі рим императоры Леопольд I 1700 жылы Осман мұсылмандарын тыйып тұру үшін салуды бастаған) және жартылай, өйткені ол осы екі дін арасындағы қарым-қатынасты бүгінгі күннің ең маңызды дінаралық мәселесі деп санайды. 2004 жылдан бастап Вольф жыл сайынғы мұсылман және христиан ғалымдарының жиналысына қатысады, оны 2012 жылға дейін Кентербери архиепископы Роуэн Уильямс басқарды. Оның исламмен байланысы «Біз бен сіздер арасындағы ортақ сөз» (2007) атты кітабынан кейін күшейе түсті. Регенсбург университетінде Папа Бенедикт XVI-ның сөйлеген сөзіне орай туындаған, бірақ христиандар мен мұсылмандар арасындағы қарым-қатынастың нашарлауынан (әсіресе 9/11 оқиғасынан кейін) ынталандырылған, бастапқыда әлемнің 138 ең көрнекті мұсылман басшысы қол қойған құжат, мұсылмандар мен христиандарды (әрине, яһудилерді де) байланыстыратын нәрсе – Құдайды сүю және көршіні сүю екенін айтады. Ол осы ортақ негізді екі дін арасындағы диалог пен ынтымақтастық орны ретінде ұсынады. Сенім және мәдениет орталығының қызметкерлерімен бірге (Джозеф Камминг және Эндрю Саперштейн) Вольф Йель діни мектебінің жауабын («Йель жауабы») дайындады, оны 300-ден астам танымал христиан басшысы қолдады (оның ішінде әлемдегі ең сыйлы евангелистік тұлғалар Джон Стотт және Рик Уоррен). «Алла: Христиандық жауап» (2011) – Исламды қамтитын Вольфтың маңызды еңбегі. Кітап «саяси теология» тәжірибесі болып табылады; ол құтқарылу жүйесі ретінде ислам мен христиан діндерінің артықшылықтарына қарағанда (этикалық құндылықтарға қарағанда екі дін арасында айтарлықтай көп айырмашылық бар) мұсылмандар мен христиандардың «бір саяси шатыр астында» бейбіт өмір сүру мүмкіндігін зерттейді. Кітаптың негізгі сұрағы – мұсылмандар мен христиандардың ортақ Құдайы бар ма және соған байланысты олардың ортақ немесе кем дегенде, өзара жақын құндылықтары бар ма? Николай Кузанский мен Мартин Лютермен диалог барысында Вольф мәселені бағалаудың өзіндік әдісін әзірлейді және мұсылмандар мен христиандардың ортақ Құдайы бар екенін, тіпті әр топ Құдайды әртүрлі жолмен түсінсе де, кем дегенде ішінара деп мәлімдейді. Ең айқын айырмашылықтар Құдай – Махаббат және Құдай – қасиетті Үштік деген христиандық сенімге қатысты (егер Үштік туралы сөз қозғалса, Вольф мұсылмандардың қарсылықтары үлкен христиан ойшылдары ешқашан растамаған идеяларға бағытталған сияқты дейді). Осы айырмашылықтарға қарамастан, христиандар мен мұсылмандар Құдайдың адамгершілік сипаты және соған байланысты негізгі адамгершілік құндылықтары туралы ұқсас көзқарастарға ие: әлемнен ерекшеленетін бір Жаратушы Құдай әділ және мейірімді, және Құдай құлшылық етушілерге ұқсас нәрселерді жасауға бұйрық береді (мысалы, Он өсиет [төртіншісін алып тастау]; Алтын ереже). Сондықтан да ортақ Құдайға деген сүйіспеншілік пен қорқыныш мұсылмандар мен христиандарды біріктіре алады немесе кем дегенде қақтығыстарды зорлық-зомбылықсыз шешудің негізі болуы мүмкін. Вольфтың пікірінше, «Аллада» және исламмен кеңінен қарым-қатынаста ол діндер арасындағы қарым-қатынаста өзінің құшақтасу теологиясы ұсынған жомарт қарым-қатынасты қолданады.
Шіркеу теологы
Вольф 18 жасқа толғанға дейін уағыздауды бастады. Өзінің туған Хорватиясында тұрып, ол шіркеуде жиі дәріс беріп, қысқа мерзімге Загребтегі шіркеудің уақытша пасторы болып қызмет етті. АҚШ-та ол шіркеулерде уағыз айтуды және оқытуды жалғастырды, сондай-ақ христиандық радио мен телеарналарда пайда болды. "Көпір теологы" репутациясына лайық, ол епископтар конференциясында сөйлеуден бастап Роберт Шуллердің "Күш сағатында" уағыз айтуға дейін, Trinity Wall Street шіркеуінде оқытудан бастап Джеймс Кеннеди радиосының эфирінде бір сағаттық сұхбат беруге дейін, және олардың арасында (мысалы, Келісім, адвентист, Vineyard немесе "Жаңа Шіркеу" пасторлары мен шіркеу қызметкерлерінің конференцияларында сөйлеу сияқты) түрлі шіркеу топтарына үн қосты. Хорватияда докторлық диссертациясын қорғап, оқытумен айналысқан кезде, Вольф хорваттың ай сайын жарық көретін "Ivori" христиан журналында жұмыс істеді. Ол әкесі, Югославиядағы Пятидесятник шіркеуінің сол кездегі Бас хатшысы, басқарған журналдың дизайнын және имиджін жаңартты. Журналдың редактор-шолушысы (1979–84) және редакторы (1984–89) ретінде ол тұрақты түрде редакциялық мақалалар мен материалдар жазды. Вольфтың бүгінгі күнгі еңбектерінің көптеген тақырыптары осы курста бірікті – сенім мен экономика арасындағы қатынас, сенім мен келісім (және зорлық), дінаралық қатынастар, сенім мен саясат (әсіресе демократиялық плюрализмді қорғау) және т.б. Осы курста және жаһандану саласындағы жұмысында Вольф барлық осы мәселелерді нақты дәстүрлерден жоғары тұрған, жалпы адамзаттық көзқарас емес, христиандық сенім тұрғысынан қарастыруға тырысады. "A Public Faith: How Followers of Christ Should Serve the Common Good" (2011) еңбегінде Вольф христиандардың айналасындағы мәдениетпен қалай өзара әрекеттесуі керек екені туралы жылдар бойы жинаған ойларын жинақтады. Ол қоғамдық кеңістікте христиандар екі негізгі қауіпке тап болады деп санайды ("сенімнің бұрмалануы", оның терминологиясында): бірі – қоғамдық өмірден шығып, сенімдерін жеке және шіркеу өмірінен тыс барлық салаларда "тоқтата тұру"; екіншісі – іске қосылу, бірақ оны мәжбүрлеу арқылы, өз сенімдерінің талаптарын басқа сенімділердің немесе ешқандай сенімі жоқ адамдардың мойнына тигізу. Оң жағынан алғанда, Вольф екі шектен сақтайды: сенім мен қоғамдық өмірді толық ажыратудан, дінді қоғамдық кеңістіктен секуляристік түрде шығарудан (және сектанттық өзін-өзі оқшаулаудан) және қоғамдық өмірді бір үстем дінмен толық қанағаттандырудан, діни тоталитаризмнен. Ол зайырлы эксклюзивистерге де, діни тоталитаристерге де қарсы тұрады, көптеген діндер бір шатырдың астында өмір сүретін әлемде дін бостандығы мен Алтын Ереже діндердің қоғамдық кеңістікте бір-бірімен қарым-қатынасын реттеуі керек деп мәлімдейді. Христиандардың өзінің қатысуына келетін болсақ, Вольф жалпы мәдениетке қатысудың бір ғана христиандық жолы жоқ деп санайды. Керісінше, өз сенімдеріне адал болып, христиандар үлкен мәдениеттеріне жағдайға қарай, кейбір мәдени аспектілерді қабылдап немесе ішінара өзгертіп, басқаларынан толығымен бас тартып, көптеген мәдени құндылықтарды қуана тойлауы керек. Жылдар бойы Вольф түрлі жағдайларда сенімін көптеген қоғамдық мәселелерге қатыстырды. Мысалдар: Ол Дүниежүзілік экономикалық форумының Дін және құндылықтар жөніндегі жаһандық күн тәртібі кеңесінің мүшесі болды (2009–2011); Президент Обаманың Дінге негізделген және көршілес серіктестіктер кеңсесінің консультативтік кеңесімен жұмыс істеді; ол Біріккен Ұлттар Ұйымындағы Халықаралық дұға таңғы асында (11 қыркүйекте) баяндама жасады және Вашингтондағы Ұлттық дұға таңғы асында сөйледі (2010); Оңтүстік Африканың Кейптаунда өткен халықаралық әскери бас пасторлар конференциясында баяндама жасады (2008). Ол сондай-ақ БАҚ-та да көрінеді, осы елдегі (мысалы, NPR, CNN, MSNBC) және шетелдегі (мысалы, Al Jazeera, HRT) ірі жаңалықтар ұйымдарына сұхбат береді.
Йель дін және мәдениет орталығы
2003 жылы Вольф Йель діни мектебінде Йель дін және мәдениет орталығын құрды. Ол әлі күнге дейін басқаратын орталықтың мақсаты – теологиялық зерттеулер мен көшбасшылықты дамыту арқылы өмірдің барлық саласында сенімді іске асыруды қолдау. Бұл мақсат Вольфтің "нақты қолдары бар теологиялық идеяларға" деген ұдайы қызығушылығымен үйлеседі. Орталықтың көптеген іс-шаралары, бөлек "бағдарламалар" мен "жобаларда" жүзеге асырылады және Вольфтің көп жылдық теологиялық қызығушылықтарын көрсетеді ("Құдай және адамның өркендеуі", "Жұмыс орнындағы этика және руханият", "Жазылым бағдарламасы", "Жасөспірімдердің сенімі мен өркендеуі", "Сенім және жаһандану").
Жеке өмір
Бұрын Вольф Жаңа Өсиет зерттеушісі Джудит Гандриге үйленген болатын, бірақ олар ажырасып кетті. Қазір ол Коннектикут штатының Гилфорд қаласында екінші әйелі Джессикамен (2012 жылдың қаңтарында үйленген) және қызы Мирамен бірге тұрады. Ажырасу шарты бойынша, ол екі ұлы Натанаил мен Ааронның күтімін бөліседі. Ұлдары аптаның төрт күні анасымен, үш күні әкесімен болады. Ол АҚШ-тағы Епископ шіркеуінің мүшесі.
Өңдеу жұмыстары
Біз бір Құдайға ғибадат етеміз бе? : Яһудилер, мұсылмандар және христиандар арасындағы диалог. Гранд-Рапидс: Eerdmans, 2012. Гази бин Мұхаммед пен Мелисса Ярингтонмен бірге «Ортақ сөз: Құдайды және жақынды сүю туралы мұсылмандар мен христиандар». Гранд-Рапидс, Мичиган: Eerdmans, 2009. Майкл Уэлкермен бірге «Құдайдың Өмірi Үштік құдайда». Миннеаполис: Fortress Press, 2006. Майкл Уэлкермен бірге «Троица ретінде тірі Құдай» (Der lebendinge Gott als Trinitaet). Юрген Молтманнның 80 жылдығына арналған құттықтау. Гетерслох: Guetersloher Verlagshaus, 2006. Уильям Катербергпен бірге «Үміттің болашағы: Қазіргі заман мен постмодернизмдегі христиандық дәстүр». Гранд-Рапидс: Eerdmans, 2004. Дороти Басспен бірге «Теологияны іс жүзіне асыру. Христиандық өмірдегі сенімдер мен амалдар». Гранд-Рапидс: Eerdmans, 2002. Құдайдың билігіне деген құштарлық: теология, христиандық білім және христиандық өзіндік. Гранд-Рапидс: Eerdmans, 1998. Т. Кучарц және К. Крейгпен бірге «Теологияның болашағы: Юрген Молтманның құрметіне арналған мақалалар». Гранд-Рапидс: Eerdmans, 1996 (неміс тіліне аударылды). Герман Сауттермен бірге «Әділеттілік, Рух және жаратылыс: Дің және экономика мәселесі бойынша Оксфорд мәлімдемесі». Вупперталь: Brockhaus Verlag, 1992.
With T. Kucharz and C. Krieg, The Future of Theology: Essays in Honor of Jürgen Moltmann. Grand Rapids: Eerdmans, 1996 (translated into German). With Hermann Sautter, Gerechtigkeit, Geist und Schöpfung: Die Oxford‐Erklärung zur Frage von Glaude und Wirtschaft. Wuppertal: Brockhaus Verlag, 1992.