Кіріспе

Көркем өнер бизнесі мен мәдениетіне қатысты адамдар.

Көркем өнер әлемі көркем өнерді жасау, тапсырыс беру, көрсету, сақтау, насихаттау, тарихын жазу, сынға алу, сатып алу және сатуға қатысқан барлық адамдарды қамтиды. Көркем өнер әлемінің орналасқан жеріне немесе көркем өнердің басқаша түсіндірілуіне байланысты көптеген түрлері бар екені мойндалады. Кейбір адамдар "көркем өнер әлемі" терминін жаһандық көркем өнердің элиталық деңгейіне ғана қатысты қолдануы мүмкін. Көркем өнер әлемі (әлемі) өнершілердің шығармашылығына және қоғамдағы өзгерістерге жауап ретінде үнемі өзгеріп отырады.

Тарих

20 ғасырда туған термин емес, өнер әлемі туралы деректерді 19 ғасырға дейін жарияланған материалдарда кездестіруге болады. Галереялар, сыншылар және мұражайлар сияқты көптеген құрауыштардың пайда болуы, сондай-ақ «көркем өнер» (Beaux Arts) термині 18 ғасырдан бастау алады.

Әлеуметтанушылық анықтама

Өнер әлемі, қоғамның кез келген саласы сияқты, тікелей байланыста болмайтын топ мүшелері арасындағы бірлескен қызметтің негізін құрайтын, өзара түсіністікке негіделген конвенциялар (әлеуметтік нормалар, рөлдер және институттар) арқылы анықталады. Говард С. Беккер өнер әлемін "өздерінің әдеттегі іс-әрекеттері туралы ортақ білімі арқылы ұйымдастырылған, сол өнер әлемінің танымал өнер туындыларын жасайтын адамдар желісі" деп сипаттайды. Беккер бұл анықтаманың қайталаушылыққа ұласатынын мойындайды, бірақ өнер туындыларының қалай жасалып, қолданылатынын түсінуге көмектеседі.

Өндіріс

Жаңа көркем туындыларды жасауға белсенді қатысатын адамдар үшін көптеген рөлдер бар, бірақ үлгі болып әдетте жеке суретші немесе тығыз ынтымақтастық саналады. Тарихи тұрғыдан алғанда, өнерді шеберхана мүшелері жасаған, көбінесе шебер және бірнеше саяхатшылар мен шәкірттер. Қазіргі заманғы суретшілер осы топтық практикаға сілтеме жасайды, студиялық шеберханалар немесе "зауыттар" құрып, немесе өз жоспарлары мен талаптарына сәйкес өнеркәсіптік тәсілдермен туындылар жасатады. Адамдардың суретші рөліне енуінің негізгі жолы – өнер мектебіне қатысу. Қазіргі заманғы өнердің құндылығы суретшінің беделіне байланысты, ол көбінесе таңдаулы өнер мектептерінің бағдарламаларынан МФА (магистр дәрежесі) алудан басталады.

Тарату

Өнер туындысын жасау оның басқаларға таратылуына тікелей байланысты, осылайша туындыны экономикалық тұрғыдан қолдау қамтамасыз етіледі. Бұрын мұндай тарату патронаж немесе коллекционерлердің тапсырыстары арқылы жүзеге асырылған. Суретшілер өздері де тікелей сату немесе бірлесіп жұмыс істеу арқылы осыны істей алады. Қазіргі заманғы өнер көбінесе делдалдар арқылы таралды. Ең сәттілерінің бірі – 1970 жылдары Швейцарияда құрылған «Арт Базель», 2000 жылы Майамиге, ал 2010 жылы Гонконгқа кеңейді. «Арт Базель» коммерциялық галереялардың демеушілігімен ұйымдастырылған алғашқы көрме – «Арт Кельн» үлгісінде құрылды, бұл викториялық дәуірде басталған үкіметтік қолдаумен өткізілетін әлемдік көрмелерден өзгеше. Соңғыларының бірі – 1895 жылы құрылған Венеция биенналесі, ұлттық павильондары бар мемлекеттік қоры ретінде жұмыс істеуін жалғастыруда. Өнер туындыларын аукционға шығару дәстүрі сирек және бірегей заттардың бағасын анықтаудағы қиындықтардан туындады. Бағалаулар салық салу, қайырымдылық және мүліктік мәселелер сияқты басқа мақсаттар үшін жасалғанымен, соңғы жылдары аукциондарда төленген бағалар осы бағалаулардан асып кетті.

Өнер сыншылары

1964 жылы сыншы және философ Артур Данто «Өнер әлемі» атты мақала жариялады, онда ол көркемдік теория тұрғысынан «Өнер әлемін» анықтады. Данто былай деп жазады: «Қазіргі кезде адам көркемдік теориясы болмаса, өзі көркемдік кеңістікте екенін сезбеуі мүмкін. Бұл себебінің бірі – кеңістік көркемдік теориялардың арқасында ғана көркемдікке айналады, сондықтан теориялардың мақсаты, бізге өнерді басқалардан ажыратуға көмектесуден өзге, өнердің болуына мүмкіндік жасау болып табылады». Том Вулф «Суреттелген сөз» еңбегінде одан да әрі барып, теориясыз көрермен заманауи өнер туындысын түсіне алмайды деді. Теория абстрактілі өнерде бұрынғы реалистік өнермен берілген сюжеттік мағынаның жоқтығына байланысты қажет. 21-шы ғасырдың басында Данто қазіргі заманғы өнердің өзінен-өзі сөйлемейтінін, ол тек өнер әлемінің талқысына сілтеме жасай отырып ғана мағынаға ие екенін мәлімдеді. Бекер болса, өнер әлемінің ескі теорияларға сай келмейтін туындыларды қабылдауына байланысты өнердің жаңа теориялары пайда болуы мүмкін екенін атап өтті. Мысалы, өнердің табиғатты дәл бейнелеуімен ғана бағаланатын имитация теориясы, форма мен түс арқылы эмоцияларды білдіретін туындыларды есепке алмағандықтан сәтсіздікке ұшырады, бұл формализмге әкеліп соқты.

Өзгерістер

Бірегей өнер әлемі туралы ұғым мәселелі, себебі Беккер және басқалар өнер әлемдерінің бүкіл әлемге тараған, үнемі өзгеріп отыратын тәуелсіз көптеген әлемдер екенін көрсетіп берді: енді өнер әлемінің "орталығы" жоқ.