Малайзияның әкімшілік бөлімдері

Кіріспе

Малайзияның негізгі әкімшілік бөлімдері – Малайзия штаттары мен федералдық территориялары. Малайзия 13 штаттан (Негери) және 3 федералдық территориядан (Вилайя Персекутуан) тұратын федерация.

Штаттар мен федералды аумақтар

Малай түбегінде он бір штат және екі федералды территория орналасқан, олар жиынтығында Малайзия түбегі (Семененджунг Малайзия) немесе Батыс Малайзия деп аталады. Борнео аралында екі штат орналасқан, ал қалған федералды территория Борнеодан тыс аралдардан құралған; олар жиынтығында Шығыс Малайзия немесе Малайзия Борнео деп аталады. Малайзиядағы 13 штаттың 9-ы монархия.

Мемлекеттер

Мемлекеттік Елтаңбасы / Желісі Мемлекеттік орталық Патшалық резиденциясы Халқы Аумағы (км2) Автокөлік нөмірі Телефон коды Қысқарту ISOHDI Аймақ Мемлекет басшысы Үкімет басшысы

Джохор Джохор Бахру Муар 3,794,000 19,166 J 07, 06 (Муар және Тангкак) JHR MY 01 0.825 Малайзия түбегі Сұлтан Бас министр

Кедах Алор Сетар Анак Букит 2,194,100 9,492 K 04 KDH MY 02 0.808 Малайзия түбегі Сұлтан Бас министр

Келантан Кота-Бхару Кубанг Кериан 1,928,800 15,040 D 09 KTN MY 03 0.779 Малайзия түбегі Сұлтан Бас министр

Малакка Малакка қаласы — 937,500 1,712 M 06 MLK MY 04 0.835 Малайзия түбегі Губернатор Бас министр

Негери Сембилан Серембан Сери Менанти 1,129,100 6,658 N 06 NSN MY 05 0.829 Малайзия түбегі Ұлы билеуші Бас министр

Паханг Куантан Пекан 1,684,600 35,965 C 09, 03 (Гентинг Хайлендс), 05 (Камерон) PHG MY 06 0.804 Малайзия түбегі Сұлтан Бас министр

Пенанг Джорджтаун — 1,774,400 1,049 P 04 PNG MY 07 0.845 Малайзия түбегі Губернатор Бас министр

Перак Ипох Куала Кансар 2,508,900 21,146 A 05 PRK MY 08 0.816 Малайзия түбегі Сұлтан Бас министр

Перлис Кангар Арау 255,400 819 R 04 PLS MY 09 0.805 Малайзия түбегі Раджа Бас министр

Сабах Кота Кинабалу — 3,833,000 73,621 S 087–089 SBH MY 12 0.710 Шығыс Малайзия Губернатор Бас министр

Саравак Кучинг — 2,822,200 124,450 Q 081–086 SWK MY 13 0.745 Шығыс Малайзия Губернатор Премьер-министр

Селангор Шах Алам Кланг 6,555,400 7,951 B 03 SGR MY 10 0.863 Малайзия түбегі Сұлтан Бас министр

Теренггану Куала Теренггану Куала Теренггану 1,275,100 12,958 T 09 TRG MY 11 0.800 Малайзия түбегі Сұлтан Бас министр

Сабах және Саравак

1963 жылы Малайзия келісімі бойынша Сабах және Саравак штаттары Малайзия Федерациясының және Сингапурдың қолданыстағы штаттарымен бірігіп, тәуелсіз Малайзия мемлекетін құрды. Сабах және Саравак өкілдері келісімнің бір бөлігі ретінде жоғары дәрежедегі автономия талап етті, бұл талаптар тиісінше 20 тармақтық және 18 тармақтық келісімдерге енгізілді. Екі штат та Малайзия Федерациясына Малайямен тең құқықта қосылған болса да, Малайя үкіметі мен конституциясы Малайзия үкіметі мен конституциясына айналды. Федерацияны кеңейткен конституциялық түзетуде бастапқыда Сабах және Саравак штаттары басқа штаттардан бөлек тізімделген, бірақ кейіннен бұл түзетуге өзгеріс енгізіліп, екі штат та басқа штаттармен бірге тізімделді, бұл олардың Малайяның бастапқы штаттарымен бірдей мәртебеге ие екенін көрсетеді. Сабах және Саравак штаттары қоныс аудару, мемлекеттік кірістер, жер және жергілікті басқару салаларындағы заң шығару құқығы сияқты мәселелерде түбек елдеріне қарағанда жоғары дәрежедегі автономияны сақтап қалды. Дегенмен, олардың саясатына федералдық үкіметтің ықпалы уақыт өте келе артты, соның ішінде штаттық жиналыстарға тікелей араласу да болды.

Сабах пен Саравак мәртебесін қалпына келтіру

2018 жылы жаңа Пактан Харапан (PH) үкіметімен бірге Малайзия күнін тойлау аясында премьер-министр Махатхир Мохамад Малайзия келісіміне сәйкес Сабах және Саравак штаттарының Малайзия федерациясындағы мәртебесін қалпына келтіруге уәде берді, осы арқылы оларды "жай ғана штат емес, Малайя штаттарымен тең серіктес" етеді. 1963 жылғы Малайзия келісімінің I бабында екі штаттың мәртебесі Малайя Федерациясының қолданыстағы штаттарымен федерацияланатын "штаттар" ретінде нақты анықталған болатын. Дегенмен, түзетулерді қарау процесінде заң жобасы Парламентте үштен екі көпшіліктің (148 дауыс) қолдауын алмағандықтан қабылданбады, тек 138 депутат қолдап, 59-ы дауыс беруден бас тартты. Бұл ретте, Малайзияның федералды үкіметі 1963 жылғы келісімді "Малайзия келісімін қарау жөніндегі арнайы кабинет комитеті" арқылы қарауға келісіп, келісімнің бұзылуын жоюға бағытталған шаралар қабылдады және арнайы жұмыс тобына (MA63 жұмыс тобы) 2019 жылғы 31 тамызға дейін 1963 жылғы келісім туралы қорытынды есеп дайындау тапсырылды. Екі жылдан кейін, 2021 жылғы 16 қыркүйекте премьер-министр Исмаил Сабри Якоб 1963 жылғы Малайзия келісімі жөніндегі арнайы кеңес арқылы Сабах және Саравакқа қатысты мәселелерді қарауға уәде берді. Келіссөздерге премьер-министр төрағалық етті, оған Сабах және Саравак бас министрлері, сондай-ақ сегіз федералды министр қатысты. 2021 жылғы 19 қазанда премьер-министрдің Сабах және Саравак істері жөніндегі министрі Максимус Онгли, 1963 жылғы Малайзия келісімі жөніндегі арнайы кеңес Федералды Конституцияның 1(2) және 160(2) баптарына келіскеннен кейін, Сабах және Саравақты Малайзия түбегімен тең серіктес ретінде қалпына келтіру туралы заң жобасын кезекті парламенттік отырыста ұсынуды жариялады. Аталған заң жобасы 2019 жылы бұрынғы Пактан Харапан үкіметі ұсынған түзетулерден өзгеше, оны премьер-министрдің Заң және Парламент істері жөніндегі министрі Ван Джунайди ұсынады. Сабах және Саравак тұрғындарының құқықтарын қалпына келтіру мәселелері осы арада талқылана береді. Сондай-ақ, кеңес қазіргі кездегі федералды үкіметке қарағанда Сабах және Саравак үкіметтеріне терең су балық аулауға лицензия беруге келісім берді. Түзетулер 2021 жылғы 3 қарашада ұсынылды, олар Сабах және Саравақты "тең серіктестер" ретінде қалпына келтіру, Малайзия күнін Сабах және Саравақтың қосылған күні ретінде анықтау, Федерацияның анықтамасын өзгерту және Сабах және Саравак тұрғындары кімдер екенін анықтау сияқты төрт өзгерістен тұрады. 2021 жылғы 14 желтоқсанда ұсынылған түзету Парламентте 199 дауыспен бірауыздан қабылданды, ал 6 сағатқа созылған пікірталасқа 21 депутат қатыспады. 2022 жылғы 6 қаңтарда министр Онгли Сабахтың жылдық гранттарды арттыру туралы ұсынысын зерттеу және федералды үкімет тарапынан жасалған қарсы ұсынысты қарастыру үшін бірлескен техникалық комитет құрылғанын хабарлады.

In conjunction with the celebration of Malaysia Day in 2018 under the new Pakatan Harapan (PH) government, Prime Minister Mahathir Mohamad promised to restore Sabah and Sarawak status in the Malaysian federation in accordance with the Malaysia Agreement, restoring "their status from merely a state to an equal partner of the Malayan states". Although the status of both entities were clearly defined in Article I, Malaysia Agreement 1963 as 'states' which shall be federated with the existing states of the Federation of Malaya. However, through the process of the amendment, the bill failed to pass following the failure to reach two thirds majority support (148 votes) in the Parliament with only 138 agreed with the move while 59 abstained from the voting. Nevertheless, the Malaysian federal government agreed to review the 1963 agreement to remedy breaches of the treaty with the "Special Cabinet Committee To Review the Malaysia Agreement" and directed a Special Task Force Team (Taskforce MA63) to prepare a final report on the 1963 agreement before 31 August 2019. Two years after the failed attempt, on 16 September 2021, Prime Minister Ismail Sabri Yaakob pledged to look into issues relating to Sabah and Sarawak via the Special Council on Malaysia Agreement 1963, with negotiations being chaired by the Prime Minister, joined by the Chief Ministers of Sabah and Sarawak, as well as eight federal ministers. On 19 October 2021, Minister in the Prime Minister's Department (Sabah and Sarawak Affairs) Maximus Ongkili announced a Bill to be tabled in the coming Parliament sitting after the Special Council on Malaysia Agreement 1963 agreed to Articles 1(2) and 160(2) of the Federal Constitution to restore Sabah and Sarawak as equal partners to Peninsular Malaysia. The proposed law differs from the 2019 proposed amendments by the then Pakatan Harapan government, being tabled by Minister in the Prime Minister's Department (Law and Parliament) Wan Junaidi. Discussions on restoring Sabahans and Sarawakians' rights will continue in the meantime. The same meeting also saw the council agree to empower both the Sabah and Sarawah governments to issue deep fishing licences as opposed to the federal government currently. The amendments were tabled on 3 November 2021, consisting of four changes, being restoring Sabah and Sarawak as "partners", defining Malaysia Day as the day when Sabah and Sarawak joined and changes to the definition of the Federation, and defining who are natives of Sabah and Sarawak. On 14 December 2021, the proposed amendment was passed in the Parliament unanimously with 199 votes in favour, and 21 MPs absent from the 6 hour long debate. On 6 January 2022, Minister Ongkili announced the setting up of a joint technical committee to study Sabah's proposal for increased annual grants in addition to a counteroffer from the Federal Government.

Сингапур және Бруней

Сингапур 1963 жылдың 16 қыркүйегінде Малайзия құрылғаннан бастап, 1965 жылдың 9 тамызында Федерациядан шығарылғанға дейін Малайзияның бір штаты болды. Малайзия штаты ретінде Сингапур білім беру және еңбек салаларында автономияға ие болды, сонымен қатар жер аумағы бойынша Малайзиядағы ең кішкентай штаты болса, халық саны бойынша ең ірісі еді. Бруней Федерацияға қосылуға шақырылды, бірақ бірнеше мәселелерге байланысты ақырында бас тартты, олардың ішінде Малайзиядағы сұлтанның мәртебесі, Брунейдің мұнай роялтилерін бөлу және Бруней көтерілісіне әкелген оппозициялық топтардың қысымы болды.