Кіріспе

Малайзияның Федералды Конституциясы 1957 жылы Малайя Федерациясының Конституциясы ретінде күшіне еніп, 1963 жылы Малайзия Конституциясын құру үшін толықтырылған Малайзияның Федералды Конституциясы – Малайзияның жоғарғы заңы болып табылады және барлығы 183 баптан тұрады. Бұл 1948 жылғы Малайя Федерациясы келісімі мен 1957 жылғы Тәуелсіздік Конституциясының әсерімен жазылған құқықтық құжат. Федерация бастапқыда Малайя Федерациясы (малай: Persekutuan Tanah Melayu) деп аталды, ал Сабах, Саравак және Сингапур (қазір тәуелсіз) штаттары Федерацияға қосылған кезде қазіргі атауы – Малайзия болып өзгерді. Конституция Федерацияны конституциялық монархия ретінде орнықтырады, онда Янг ди Пертуан Агонг мемлекет басшысы болып табылады және оның міндеттері көбінесе рәсімдік сипатта болады. Ол үкіметтің үш негізгі тармағын құру және ұйымдастыруды қамтиды: екі палаталы заң шығарушы Парламент, оған Өкілдер палатасы (Dewan Rakyat) және Сенат (Dewan Negara) кіреді; Премьер-министр мен оның Министрлер кабинеті басқаратын атқарушы тармақ және Федералды сот басқаратын сот тармағы.

Тарих

Конституциялық конференция: 1956 жылдың 18 қаңтарынан 6 ақпанына дейін Лондонда конституциялық конференция өтті, оған Малайя Федерациясының делегациясы қатысты, құрамында билеушілердің төрт өкілі, Федерацияның бас министрі (Тунку Абдул Рахман) және үш басқа министр, сондай-ақ Малайядағы британдық жоғары комиссары және оның кеңесшілері болды. Рид комиссиясы: Конференция толыққанды өзін-өзі басқару құқығына ие және тәуелсіз Малайя Федерациясы үшін конституция жасау үшін комиссия тағайындауды ұсынды. Бұл ұсынысты Елизавета II патшайым және Малайя билеушілері қабылдады. Осы келісімге сәйкес, Рейд комиссиясы, одақтас елдерден келген конституциялық сарапшылардан тұратын және Әдеттегі Апелляциялық Лорд (Уильям) Рейд басқарған, тиісті конституция бойынша ұсыныстар жасау үшін тағайындалды. Комиссияның есебі 1957 жылдың 11 ақпанында аяқталды. Содан кейін бұл есепті Ұлыбритания үкіметі, Билеушілер кеңесі және Малайя Федерациясы үкіметі тағайындаған жұмыс тобы қарады, және оның ұсыныстары негізінде Федералдық Конституция қабылданды. Конституция: Конституция 1957 жылдың 27 тамызында күшіне енді, бірақ толық тәуелсіздік тек 31 тамызда ғана қол жеткізілді. Бұл конституция 1963 жылы Сабах, Саравак және Сингапурды Федерацияның қосымша мүше мемлекеттері ретінде қабылдау және Малайзия келісімінде белгіленген конституцияға қабылданған өзгерістерді енгізу үшін, соның ішінде Федерацияның атын "Малайзия" деп өзгерту үшін түзетілді. Осылайша, заңды тұрғыдан алғанда, Малайзияның құрылуы жаңа мемлекетті құру емес, 1957 жылғы конституциямен құрылған Федерацияға жаңа мүше мемлекеттердің қосылуы болды, сонымен қатар атауы өзгертілді.

Құрылымы

Қазіргі (1 қараша 2010 жылғы) Конституция 15 бөлім, 230 бап және 13 қосымшадан (57 түзетумен қоса) тұрады.

Негізгі бостандықтар

Малайзиядағы негізгі бостандықтар Конституцияның 5-тен 13-ке дейінгі баптарында былайша баяндалған: жеке тұлғаның бостандығы, құлдыққа және мәжбүрлі еңбекке тыйым салу, кері күшіндегі қылмыстық заңдардан және қайталап сотталудан қорғау, теңдік, елден қуғын-сүргінге тыйым салу және еркін қозғалыс, сөз, жиналыс және ұйым құру бостандығы, дін бостандығы, білім алу құқығы және мүлік құқығы. Осы бостандықтар мен құқықтардың кейбіреулері шектеулерге және ерекше жағдайларға жатады, ал кейбіреулері тек азаматтарға ғана қолданылады (мысалы, сөз, жиналыс және ұйым құру бостандығы).

6-бап Құлдыққа тыйым салу

6-бапта ешбір адамды құлдыққа салуға болмайды. Барлық түрдегі мәжбүрлі еңбекке тыйым салынады, бірақ 1952 жылғы Ұлттық қызмет туралы заң сияқты федералдық заңдар ұлттық мақсаттар үшін міндетті қызметтерді көздеуі мүмкін. Сонымен қатар, соттың заңды шешімімен тағайындалған бас бостандығынан айыру жазасын өтеумен байланысты жұмыс мәжбүрлі еңбек ретінде қарастырылмайды деп нақты көрсетілген.

8-бап Теңдік

8-баптың 1-тармағы барлық адамдар заң алдында тең және заңның тең қорғауына құқылы екенін көздейді. 2-тармақта мынадай делінген: «Осы Конституцияда тікелей рұқсат етілген жағдайларды қоспағанда, ешқандай заңда немесе мемлекеттік орган тағайындаған лауазымға немесе жұмысқа орналастыруда, сондай-ақ мүлікті сатып алу, иелену немесе одан бас тарту, немесе кез келген сауда, бизнес, кәсіп, мамандық немесе жұмыс істеуді құру немесе жүргізуге қатысты заңды қолдануда дін, нәсіл, тегі, жынысы немесе туған жеріне қана байланысты азаматтарды кемсітуге болмайды».

Конституцияда тікелей рұқсат етілген ерекшеліктерге 153-бап бойынша Малайзия түбегіндегі малайлар мен Сабах және Саравак жергілікті халқының артықшылықтарын қорғау мақсатында қолданылатын шаралар кіреді.

9-бап Шетке шығаруды және еркін жүріп-тұруды тыйым салу

Бұл бап Малайзия азаматтарын елден қуудан қорғайды. Сонымен қатар, әрбір азаматтың Федерацияның барлық территориясында еркін қозғалу құқығы бар екенін, бірақ Парламент Малайзия түбегінен Сабах және Сараваққа азаматтардың қозғалысына шектеулер қоюға құқылы.

10-бап Сөз, жиналыс және бірлестік еркіндігі

10-баптың 1-тармағы әрбір малайзиялық азаматқа сөз бостандығын, бейбіт жиналу құқығын және қоғамдар құру құқығын береді, бірақ мұндай бостандықтар мен құқықтар шексіз емес: Конституцияның өзі 10-баптың 2, 3 және 4-тармақтары арқылы Парламентке заңмен Федерацияның қауіпсіздігі, басқа елдермен достық қарым-қатынастар, қоғамдық тәртіп, мораль мүддесі үшін шектеулер қоюға рұқсат береді, сондай-ақ Парламенттің беделін қорғау, сотты сыйламау, қаралау немесе қандай да бір қылмысқа ұлтау үшін де шектеулер қоюға мүмкіндік береді. 10-бап Конституцияның ІІ бөлігінің маңызды ережесі болып табылады және Малайзияның сот қауымдастығы оны «жоғары маңызды» деп санайды. Дегенмен, ІІ бөлімдегі, әсіресе 10-баптағы құқықтар «Конституцияның басқа бөлімдерімен, мысалы, XI бөлімдегі ерекше және төтенше жағдайларға қатысты ережелермен, сондай-ақ 1969 жылдан бері сақталып келе жатқан төтенше жағдай режимімен байланысты, [Конституцияның] жоғары принциптерінің көп бөлігі жоғалды» деген пікірлер айтылуда. 10-баптың 4-тармағы Парламентке Конституцияның ІІІ бөлігінің, 152, 153 немесе 181-баптарымен орнатылған немесе қорғалған кез келген мәселе, құқық, мәртебе, лауазым, артықшылық, егемендік немесе құқыққа күмән тудыруға тыйым салатын заң қабылдауға мүмкіндік береді. 10-баппен берілген бостандықтарды реттейтін бірнеше заң актілері бар, мысалы, «Құпия ақпарат туралы» заң, ол ресми құпия деп танылған ақпаратты таратуды қылмыс деп есептейді.

Қауымдасу бостандығы

10-баптың (с) тармақшасы 1) ұлттық қауіпсіздік, қоғамдық тәртіп немесе моральдық нормалар негізінде, немесе еңбек және білім беру саласындағы федералды заңдармен ғана шектелетін бірлесу еркіндігін кепілдейді (10-баптың (2)(с) және (3) тармақшалары). Сайланған заң шығарушылардың қазіргі қызмет мерзімінде саяси партияларын ауыстыру құқығына қатысты, Малайзия Жоғарғы Соты Келантан штатының заң шығарушы ассамблеясы мен Нордин Саллех ісінде Келантан штаты Конституциясындағы «партиядан кетуге қарсы» ереже бірлесу еркіндігіне құқықты бұзады деп шешім шығарды. Бұл ережеде, кез келген саяси партияның мүшесі болып табылатын Келантан заң шығарушы жиналысының мүшесі, егер ол партиядан кетсе немесе шығарылса, заң шығарушы жиналыстың құрамынан шығарылады делінген. Жоғарғы Сот Келантан штатының «партиядан кетуге қарсы» ережесінің күші жоқ екенін мәлімдеді, себебі бұл ереженің «тікелей және сөзсіз салдары» жиналыс мүшелерінің бірлесу еркіндігін пайдалану құқығын шектеу болып табылады. Бұдан әрі, Малайзия Федералды Конституциясы штаттық заң шығарушы жиналыстың мүшесін қанағаттандырмайтын жағдайлардың (мысалы, ақыл-есінің қалыпты болмауы) толық тізімін көрсетеді, және саяси партиядан кетуі осы жағдайлардың біріне жатпайды.

11-бап Дін бостандығы

11-бапта әрбір адамның өз дінін қабылдауға және оны өкілдік етуге құқығы бар екендігі көзделген. Әрбір адамның өз дінін таратуға құқығы бар, бірақ мемлекеттік заң және Федералдық аумақтарға қатысты федералдық заң мұсылмандар арасында кез келген діни ілім немесе нанымның таралуын реттеуге немесе шектеуге құқылы. Дегенмен, мұсылман емес адамдар арасында миссионерлік жұмыс жүргізуге бостандық бар.

12-бап Білім беруге қатысты құқықтар

Білім беру саласында 12-бапта кез келген азаматқа дініне, нәсіліне, тегіне немесе туған жеріне байланысты кемсітушілік жасалмауы тиіс деп көрсетілген: (i) мемлекеттік органдар ұстап тұратын кез келген білім беру мекемесін басқаруда, әсіресе оқушыларды немесе студенттерді қабылдауда немесе оқу ақысын төлеуде және (ii) мемлекеттік органдардың қаражатынан кез келген білім беру мекемесінде (мемлекеттік орган ұстап тұратын немесе ұстамайтын, Малайзия ішінде немесе одан тыс жерлерде) оқушыларды немесе студенттерді ұстауға немесе оқытуға қаржылық көмек көрсетуде. Дегенмен, осы бапқа қарамастан, 153-бап бойынша Үкімет малайлар мен Сабах және Саравак штаттарының жергілікті тұрғындары үшін жоғары білім беру орындарында орындарды резервтеу сияқты артықшылықтарды қамтамасыз ету бағдарламаларын іске асыруға міндетті. Дін мәселесінде 12-бапта: (i) әрбір діни топ өз дінінде балаларды тәрбиелеу үшін мекемелер құруға және оларды ұстауға құқылы, және (ii) ешбір адам өзінің дінінен басқа діннің қандай да бір рәсіміне қатысуға немесе діни амалдар орындауға міндетті емес, ал осы мақсатта он сегіз жасқа толмаған адамның дінін оның ата-анасы немесе қамқоршысы анықтайды.

13-бап Меншікке құқық

13-бапта ешбір адам заң бойынша ғана мүлкінен айырылуы мүмкін екендігі қарастырылған. Ешбір заң мүлкті лайықты өтемақысыз мәжбүрлеп иеліктен алуға немесе пайдалануға рұқсат етпейді.

3-бап Ислам

3-бапта ислам діні Федерацияның діні екендігі жарияланады, бірақ бұл Конституцияның басқа да қағидаларына әсер етпейді (4-бап, 3-тармақ). Сондықтан, ислам дінінің Малайзияның діні екендігінің өзі Конституцияға исламдық принциптерді енгізбейді, бірақ онда бірнеше нақты исламдық ерекшеліктер бар: штаттар мұсылмандарға қатысты ислам құқығы және жеке және отбасылық құқық мәселелері бойынша өз заңдарын қабылдауға құқылы. Штаттар ислам заңдарына сәйкес мұсылмандардың істерін қарау үшін шариғат соттарын құруға құқылы. Штаттар исламның қағидаларына қарсы жасалған құқық бұзушылықтарға қатысты заңдар шығаруға да құқылы, бірақ бұл бірқатар шектеулерге бағынады: (i) мұндай заңдар тек мұсылмандарға ғана қолданылуы тиіс, (ii) мұндай заңдар қылмыстық құқық бұзушылықтарды қарастыра алмайды, себебі қылмыстық заңдарды қабылдау құқығы тек Парламентке ғана берілген, және (iii) штаттық шариғат соттары федералды заңмен рұқсат етілмесе, исламдық құқық бұзушылықтар бойынша сот өкілеттігіне ие емес (жоғарыда аталған бөлімді қараңыз).

32-бап Мемлекет басшысы

Малайзия Конституциясының 32-бабы Федерацияның Жоғарғы Басшысы немесе Федерация Королі лауазымын қарастырады, ол Янг ди Пертуан Агонг деп аталады. Ол Арнайы соттан басқа, ешқандай азаматтық немесе қылмыстық іс бойынша жауапкершілікке тартылмайды. Янг ди Пертуан Агонгтың жұбайы – Раджа Пермаисури Агонг. Янг ди Пертуан Агонгты Билеушілер кеңесі бес жылға сайлайды, бірақ ол кез келген уақытта қызметтен кетуге құқылы, сондай-ақ Билеушілер кеңесі оны қызметтен шеттетуге құқылы. Егер ол билеуші болмаса, оның лауазымы тоқтатылады. 33-бап Мемлекет басшысының орынбасары, яғни Тимбалан Янг ди Пертуан Агонг лауазымын қарастырады. Ол Янг ди Пертуан Агонгтың ауру немесе елден кетуіне байланысты кем дегенде 15 күн бойы қызметін атқара алмайтын жағдайда Мемлекет басшысының міндетін атқарады. Тимбалан Янг ди Пертуан Агонгты да Билеушілер кеңесі бес жылға сайлайды немесе егер ол Янг ди Пертуан Агонгтың билігі кезінде сайланса, оның билігі аяқталғанға дейін сайланады.

43-бап Премьер-Министрді және Министрлер кабинетін тағайындау

Янг ди Пертуан Агонг атқарушы функцияларын жүзеге асыруда оған кеңес беретін Кабинетті тағайындауға міндетті. Ол Кабинетті келесідей тағайындайды:

Өз дискрециясымен әрекет ете отырып (40-баптың (2)(а) тармағын қараңыз), ол бірінші кезекте, Dewan Rakyat мүшесін Премьер-министр етіп тағайындайды, оның пікірінше, ол Dewan көпшілігінің сеніміне ие болуы мүмкін. Премьер-министрдің кеңесі бойынша Янг ди Пертуан Агонг Парламенттің екі палатасының мүшелерінен басқа Министрлерді тағайындайды.

43-бап ((4)) Министрлер кабинеті және Dewan Rakyat-тағы көпшіліктен айырылу

43-баптың 4-тармағында белгіленгендей, егер Премьер-министр Ұлы Мәжіліс (Dewan Rakyat) мүшелерінің көпшілігінің сенімін жоғалтса, онда Премьер-министрдің өтініші бойынша Ян ди Пертуан Агонг Парламентті таратуға құқылы (және Ян ди Пертуан Агонг өзінің толық дискрециялық құқығын пайдалана алады (40(2)(b) бап)), Премьер-министр мен оның Кабинеті отставкаға кетеді. 71-бапқа және 8-қосымшаға сәйкес, барлық штаттардың Конституцияларында бас министр (Menteri Besar) және Атқару кеңесі (Exco) жайлы жоғарыда көрсетілгенге ұқсас қағида болуы міндетті.

Перак министрінің іс-қатысы

2009 жылы Федералды сот Перак штатының Конституциясындағы осы ережені қарастыруға мүмкіндік алды, себебі Перак штатының үкіметтік коалициясы (Пактан Раякат) бірнеше мүшесінің оппозициялық коалицияға (Барисан Насионал) өтуі салдарынан Перак заң шығарушы жиналысының көпшілігін жоғалтты. Осы оқиғада дау туды, өйткені сол кездегі министр-президент Сұлтан тарапынан Барисан Насионалдан келген мүшемен, жиналыста оған қарсы сенімсіздік дауысы өткізілмей, ал ол штаттық жиналысты таратуға сұранысы қабылданбағаннан кейін ауыстырылды. Жоғарыда айтылғандай, Сұлтан жиналысты тарату туралы өтінішке келісу-келмеу туралы толық дискрециялық құқыққа ие. Сот шешім қабылдады: (i) Перак штатының Конституциясында министр-президентке деген сенімсіздік тек жиналыстағы дауыс беру арқылы ғана анықталуы керек деп көрсетілмегендіктен, «Адегбенро Акинтола» [1963] AC 614 ісі бойынша Лордтар кеңесінің және «Дато Әмір Кахар қарсы Тун Мохд Саид Керуак» [1995] 1 CLJ 184 ісі бойынша Жоғары соттың шешіміне сәйкес, сенімсіздіктің жоғалғанына қатысты дәлелдер басқа көздерден де алынуы мүмкін, және (ii) министр-президент көпшіліктің сенімін жоғалтқаннан кейін міндетті түрде отставкаға келуі керек, ал ол бұдан бас тартса, «Дато Әмір Кахар» ісіндегі шешімге сәйкес, ол отставкаға кеткені деп есептеледі.

150-бап Төтенше жағдайлар бойынша өкілеттіктер

Осы бап Yang di Pertuan Agong-қа, Министрлер кабинетінің кеңесімен, төтенше жағдай жариялауға және егер Yang di Pertuan Agong Федерацияның немесе оның кез келген бөлігінің қауіпсіздігіне, экономикалық өміріне немесе қоғамдық тәртібіне қауіп төндіретін ауыр төтенше жағдай бар деп қанағаттанса, сот қарауына жатпайтын жарлықтар шығару арқылы басқаруға рұқсат береді. Төтенше жағдай туралы жарлықтардың Парламент актісімен бірдей күші бар және олар Yang di Pertuan Agong оларды күшін жойғанға дейін немесе Парламент оларды жойғанға дейін күшінде болады (150-баптың (2C) және (3) тармақтары). Мұндай жарлықтар мен төтенше жағдайға байланысты Парламент актілері, ислам заңы немесе малайлардың әдет-ғұрыптары, Сабах пен Саравақтың жергілікті заңы немесе әдет-ғұрыптары, азаматтық, дін немесе тіл мәселелеріне қатысты конституциялық ережелерді қоспағанда, Конституцияға қайшы келсе де жарамды. (150-баптың 6- және 6А-тармақтары). Мердекадан бері төрт төтенше жағдай жарияланды: 1964 жылы (Индонезия-Малайзия қақтығысынан туындаған бүкіл ел бойынша төтенше жағдай), 1966 жылы (Стефан Калонг Нингкан саяси дағдарысынан туындаған Саравақта ғана), 1969 жылы (13 мамыр көтерілісінен туындаған бүкіл ел бойынша төтенше жағдай) және 1977 жылы (Келатан штатындағы саяси дағдарыс). Барлық төрт төтенше жағдай күшін жойды: 1964 жылғы жалпыұлттық төтенше жағдай Тайлық Кеңесінің 1969 жылғы жалпыұлттық төтенше жағдай жариялануы 1964 жылғы төтенше жағдайды күшін жойды деген шешімімен күшін жойды (Teh Cheng Poh v P. P. ісін қараңыз), ал қалған үшеуі 2011 жылы Dewan Rakyat және Dewan Negara қаулыларымен Конституцияның 150-бабының (3) тармағына сәйкес күшін жойды.

152-бап Ұлттық тіл және басқа да тілдер

152-бапта мемлекеттік тіл – малай тілі деп белгіленген. Конституция басқа тілдерге қатысты келесідей ережелерді көздейді:

(а) Әрбір адам кез келген басқа тілді ресми мақсаттардан басқа, оқытуға, үйренуге немесе қолдануға толық құқылы. Мұндағы ресми мақсаттар – Федералдық немесе штаттық үкіметтің кез келген мақсаты, сондай-ақ мемлекеттік органдардың кез келген мақсатын білдіреді. (b) Федералдық және штаттық үкіметтер кез келген басқа қауымдастықтың тілін сақтауға және қолдану мен зерттеуін дамытуға құқылы. 152-баптың 2-тармағы заң шығару және басқа да барлық ресми мақсаттарда ағылшын тілін қолдану үшін белгілі бір кезеңді қарастырды. Малайзия түбегіндегі штаттар үшін бұл кезең Мэрдека күнінен бастап он жылды құрады, содан кейін Парламент басқаша шешім қабылағанша жалғасты. Парламент кейіннен 1963/67 жылғы Ұлттық тіл туралы заңдарды қабылдады, онда малай тілінің барлық ресми мақсаттарда қолданылуы белгіленді. Аталған заңдарда барлық сот отырыстары мен парламенттік және штаттық мәжілістердің отырыстары малай тілінде өткізілуі тиіс екені нақты көрсетілген, бірақ сот судьясы немесе мәжілістің спикері немесе төрағасы ерекше жағдайларда рұхсат беруі мүмкін. Сондай-ақ, заңда малай тілі үшін латын әліпбиі немесе Руми ресми жазу деп белгіленген; алайда, джави әліпбиін қолдануға тыйым салынбаған.

Парламент

Малайзия Парламенті – екі палаталы заң шығарушы орган, ол Өкілдер палатасы (Dewan Rakyat), Сенат (Dewan Negara) және Ян ди Пертуан Агонг (44-баптан) құралған. Өкілдер палатасы 222 сайланған мүшеден тұрады (46-бап). Әрбір тағайындама Парламенттің жалпы сайлауға таратылуына дейін күшінде болады. Адамның Өкілдер палатасына сайлану санының шегі жоқ. Сенат 70 тағайындалған мүшеден тұрады. Олардың 44-ін Ян ди Пертуан Агонг, Министрлер кабинетінің кеңесі бойынша тағайындайды, ал қалғандарын Мемлекеттік заң шығарушы жиналыстар тағайындайды, олардың әрқайсысына 2 сенаторды тағайындауға рұқсат беріледі. Әрбір тағайындама Парламент таратылуына қарамастан, белгілі бір 3 жылдық мерзімге жасалады. Бір адам сенатор ретінде екі мерзімнен астам тағайындала алмайды (қатарынан болсын, болмасын) және бір уақытта Өкілдер палатасының мүшесі бола алмайды (және керісінше) (45-бап). Міне, 21 жасқа толған Өкілдер палатасы үшін және 30 жасқа толған Сенат үшін ең төменгі жас талаптарына сай келген барлық азаматтар депутат немесе сенатор болуға құқылы (47-бап), егер олар 48-бап бойынша құзырсыз деп танылмаса (кейінірек қарастырылады).

Парламент циклы мен жалпы сайлау

Әр жалпы сайлаудан кейін жаңа Парламент сайланады (Б. 55(4)). Жаңа сайланған Парламент алғашқы отырысынан бастап бес жылға дейін өкілеттіктерді іске асырады, егер одан бұрын таратылмаса (Б. 55(3)). Янг ди Пертуан Агонг Парламентті бес жылдық мерзімі аяқталуына дейін таратуға құқылы (Б. 55(2)). Парламент таратылғаннан кейін 60 күн ішінде жалпы сайлау өткізілуге тиіс, ал келесі Парламент таратылған күннен бастап 120 күн ішінде алғашқы отырысын өткізуге тиіс (Б. 55(3) және (4)). 12-ші Парламент алғашқы отырысын 2008 жылдың 28 сәуірінде өткізді және егер одан бұрын таратылмаса, 2013 жылдың сәуірінде бес жылды толықтағаннан кейін таратылады.

Парламент пен заң шығару процесі

Парламентке Федералды тізімге кіретін мәселелер бойынша федералды заңдар шығарудың ерекше құқығы және штат заң шығарушы органдарымен бірлесіп, Бірлескен тізімге кіретін мәселелер бойынша заңдар шығару құқығы беріледі (Конституцияның 9-қосымшасын қараңыз). Ерекше жағдайларды қоспағанда, заң жобасы екі палатада да қабылданғанда және Янг ди Пертуан Агонгтан патшалық мақұлдау алғанда қабылданады, егер заң жобасы ұсынылғаннан бастап 30 күн ішінде мақұлданбаса, ол мақұлданған болып есептеледі. Егер заң жобасы қаржылық заң болса (соның ішінде салық заңдары да), Деван Рахаттың заң жобасын қабылдауы міндетті емес. Деван Рахат қабылдаған, Конституциялық түзетулер емес, барлық басқа заң жобалары үшін Деван Рахат Деван Негара енгізген түзетулерге вето қоюға және Деван Негарада осы заң жобаларының қабылданбауына қарсы шығуға құқылы. Осы процедура бойынша, Деван Рахат келесі парламенттік сессияда заң жобасын екінші рет қабылдауы керек, және ол Деван Негараға екінші рет жіберілгеннен кейін, егер Деван Негара заң жобасын қабылдамаса немесе Деван Рахат келіспейтін түзетулермен қабылдаса, заң жобасы Корольдік мақұлдауға жіберіледі (66-68-баптар), тек Деван Негара жасаған түзетулермен, егер Деван Рахат олармен келіссе.

Парламентке қатысуға жарамдылық және жарамсыздық

47-бапта көрсетілгендей, 21 жасқа толған әрбір азамат Деван Рахат мүшесі болуға, ал 30 жасқа толған әрбір азамат Деван Негара сенаторы болуға құқылы, егер 48-бапта көрсетілген негіздердің бірі бойынша олардың құқығы шектелемесе. Оларға психикалық денсаулығының нашарлауы, банкрот болу, шетелдік азаматтық алу немесе қылмыс жасағаны үшін айыпталып, кемінде бір жылға бас бостандығынан айыру немесе "екі мың ринггиттен кем емес сомада айыппұл салу" жатады.