Кіріспе

Малайзияда Menteri Besar (жауи:; сөзбе-сөз – Бірінші министр), жайылмалы тілде МБ деп аталады, монархтары бар Малайзияның тоғыз штатының әрқайсысының үкімет басшысы болып табылады. Монархы жоқ төрт штат үшін, Саравак штатында «Премьер» (Premier) аталымы қолданылғаннан басқа, «Бас министр» (Ketua Menteri; малай тілінде KM немесе ағылшын тілінде CM деп аталады) аталымы қолданылады. «Menteri Besar» аталымы Малайзиядағы ағылшын тіліндегі БАҚ-та көбінесе аударылмайды, бірақ шетелдік БАҚ-та әдетте «Бас министр» деп аударылады. Протокол бойынша, барлық Menteri Besar, Бас министрлер және Премьер-министрлер Ян Амат Берхормат (қысқаша YAB) деп аталады, бұл «Ең Құрметті» дегенді білдіреді. Малай штаттарының тоғыз мұрагерлік билеушілері және басқа төрт штаттың тағайындалған губернаторлары өз штаттарының конституциялық және рәсімдік басшылары болып табылады, ал штаттық атқарушы билік Menteri Besar, Бас министрлер мен Премьерге тиесілі. Штат заңнамалық жиналысына сайлаудан кейін, билеуші немесе губернатор көбінесе көпшілік орынға ие партияны (немесе коалицияны) штат үкіметін құруға шақырады. Билеуші немесе губернатор Menteri Besar, Бас министрлер мен Премьер-министрді тағайындайды және ант қабылдатады, олардың атқарушы кеңесі (немесе Сабах және Саравак штаттарындағы кабинет) жиналысқа бірлесіп жауап береді. Вестминстер жүйесіне сәйкес, ол жиналыстың сенімін сақтап тұрғандықтан, Menteri Besar, Бас министрлер мен Премьер-министрлердің өкілеттік мерзімі жиналыстың өмір сүру ұзақтығына дейін – ең көп дегенде бес жылға созылуы мүмкін. Menteri Besar, Бас министр және Премьер-министрдің қызмет ету мерзіміне шектеулер жоқ.

Өмірбаян

Малайзияның көптеген штаттарында бұл лауазым 1948 жылы Малайя Федерациясы құрылғанмен бірге британдық отаршылдық үкіметімен құрылған. Алайда, Джохор штаты Сұлтан Әбу Бакардың Undang-undang Tubuh Negeri Johor (Джохор штатының Конституциясы) негізінде Menteri Besar лауазымын құруға алғашқы штат болды. Осылайша, Джохор конституциялық монархия жүйесін қабылдаған алғашқы малай штаты атанды. Малайя 1957 жылы Ұлыбританиядан тәуелсіздік алғаннан кейін, лауазым иесі штат заң шығарушы жиналысының мүшелерінен Сұлтандар тарапынан тағайындалады. Menteri Besar, бас министр және премьер-министр әдетте штаттық жиналыста көпшілік дауысқа ие партиядан (немесе коалициядан) шығады.

Ментерис-бесар, бас министрлер, премьер және басқа да үкімет деңгейлері арасындағы қарым-қатынастар

Көптеген онжылдықтар бойы бірінші министрлер (Menteri Besar), бас министрлер (Ketua Menteri) және премьер-министрлер (Premier) бір-бірімен және премьер-министрмен Месюарат Menteri Menteri Besar, Ketua Ketua Menteri және Premier отырысында кездесіп келді.

Құқықтық негіздеме

Салыстырмалы түрде, он үш штат конституциясы (Undang undang Tubuh Negeri немесе Perlembagaan Negeri) Menteri Besar, Chief Minister және Премьер-министр лауазымына үміткер болу үшін қажетті негізгі талаптарды белгілеуде ұқсастықтар мен айырмашылықтар бар. Menteri Besar немесе Ketua Menteri немесе Премьер-министр Малайзия азаматы, кемінде 21 жасқа толу керек және штат заң шығарушы жиналысының мүшесі болуы тиіс, сондай-ақ жиналыстың көпшілік бөлігінің сеніміне ие болуы керек. Тағайындалғаннан кейін ол қандай да бір табыс әкелетін лауазымды атқара алмайды және мүдделер қақтығысына алып келетін кез келген сауда, бизнес немесе кәсіппен айналыспайды. Малайзияда губернаторлары бар төрт штат (атап айтқанда Пенанг, Малакка, Сабах және Саравак) үшін Ketua Menteri және Премьер-министр лауазымдары дініне, ұлтына және жынысына қарамастан кез келген малайзиялық азаматқа ашық. Дегенмен, табиғи жолмен немесе тіркеу арқылы азаматтық алған азаматтар штат заңдарымен әлі де шектеледі.

Сайлау

Мемлекеттік басшы, бас министр және премьер-министр штаттық заң шығарушы жиналыста көпшілік дауыспен сайланады. Бұл процедуралық түрде штат билеушісінің (немесе әкімнің) ұсынысы бойынша заң шығарушы жиналыстағы сенім дауысы арқылы бекітіледі, ол тағайындаушы орган болып табылады.

Ант

Конституцияға сәйкес, Menteri Besar-ді Билеуші (ал егер Бас министр және Премьер-министр болса, Губернатор) тағайындайды, сондықтан ант беру штаттың Билеушісі (немесе Губернаторы) алдында өтеді.

Ақы төлеу

Мемлекеттік министрдің, бас министрдің, премьер-министрдің, сондай-ақ Атқару кеңесінің (немесе Кабинеттің) басқа да мүшелерінің және штаттық заң шығару жиналысының мүшелерінің еңбекақысы тиісті штаттық заң шығарушы органдармен анықталады. Осыған байланысты, бұл штаттар арасында олардың қабылдаған заңдарына немесе түзетулеріне сәйкес өзгереді.