Кіріспе
Малайзиядағы мемлекеттік мерекелер федералды және штаттық деңгейде реттеледі, негізінен бүкіл елде сақталып келетін федералды мерекелер тізіміне және әрбір штат пен федералды аумақта қосымша сақталып келетін мерекелерге сүйенеді. Мемлекеттік мерекелер – елдің тарихы мен мәдениетін қадірлейтін, сондай-ақ елді құрайтын түрлі этникалық және діни топтардың дәстүрлі мерекелерінің біріндірілген жиынтығы. Малайзиядағы мемлекеттік мерекелерді реттейтін заңнамаға 1951 жылғы Мерекелер туралы заң (Заң 369) (Малайзия түбегі мен Лабуан үшін), Сабахтағы Мерекелер жарғысы (Сабах басқарылымы 56), және Саравақтағы Халықтық мерекелер жарғысы (Саравак басқарылымы 8) жатады. Жұмыс аптасы мен демалыс күндері штаттар бойынша өзгеше болады. Көптеген штаттар мен федералды аумақтар сенбі-жексенбі күндерін демалыс күндері ретінде сақтайды, ал Джохор, Кедах, Келантан және Тереңгану штаттары жұма-сенбі күндерін демалыс күндері ретінде белгілейді. Алайда, Джохорда көптеген жеке кәсіпорындар мен банктер Сингапурмен тығыз іскерлік байланыстарының нәтижесінде сенбі-жексенбі күндерін демалыс күндері ретінде ұстанады. Сенбі-жексенбі демалыс күндерін сақтайтын штаттар мен аумақтарда, егер мереке демалысы жексенбіге түсетін болса, ол дүйсенбіге немесе дүйсенбі де мереке болған жағдайда келесі жұмыс күніне ауыстырылады. Джохор мен Кедахта, егер мереке жұма күніне түсетін болса, ол жексенбіге немесе келесі жұмыс күніне ауыстырылады, ал Келантан мен Тереңгануда, егер мереке сенбі күніне түсетін болса, ол жексенбіге немесе келесі жұмыс күніне ауыстырылады.
Public holidays in Malaysia are regulated at both federal and state levels, mainly based on a list of federal holidays observed nationwide plus a few additional holidays observed by each individual state and federal territory. The public holidays are a mix of secular holidays celebrating the nation and its history, and selected traditional holidays of the various ethnic and religious groups that make up the country. The legislation governing public holidays in Malaysia includes the Holidays Act 1951 (Act 369) in Peninsular Malaysia and Labuan, the Holidays Ordinance (Sabah Cap. 56) in Sabah and the Public Holidays Ordinance (Sarawak Cap. 8) in Sarawak. The workweek and weekend varies between states, with most states and federal territories observing a Saturday–Sunday weekend, while Johor, Kedah, Kelantan and Terengganu observe a Friday–Saturday weekend, though in Johor many private businesses and banks observe the Saturday–Sunday weekend due to close business ties with Singapore. In states and territories with a Saturday–Sunday weekend, a public holiday that falls on Sunday is substituted by a holiday on Monday, or the next working day if Monday itself is a public holiday. In Johor and Kedah, a public holiday that falls on Friday is replaced by Sunday or the next working day, while in Kelantan and Terengganu, a public holiday that falls on Saturday is replaced by Sunday or the next working day.
Мемлекеттік мерекелер
Федералдық мерекелерден өзге, әрбір штат өзінің аумағында тойланатын бірнеше мемлекеттік мерекелерді белгілей алады. Федералдық аумақтарда аумақтық мерекелерді бекіту Премьер-министрдің құзырында болады. Әрбір штатта мемлекеттік басшының немесе әкімнің туған күні мемлекеттік мереке ретінде тойланады. Ал федералдық аумақтарда Федералдық аумақ күні тойланады. Ең көп таралған мемлекеттік мереке – Жаңа жыл күні, ол сегіз штат пен барлық үш федералдық аумақта, одан кейін жеті штат пен барлық үш федералдық аумақта Нузуль аль-Құран, ал бес штат пен екі федералдық аумақта Тайпусам мерекесі тойланады. 2020 жылғы мәліметтер бойынша, әр штат және федералдық аумақ төрттен алтыға дейін мемлекеттік мерекелерді белгілеген, соның нәтижесінде Сабах және Тереңгануда (федералдық және мемлекеттік) мерекелердің жалпы саны 20 күнге, Лабуан, Пенанг және Саравакта 19 күнге, ал елдің қалған бөлігінде 18 күнге жетті.
Декларация бойынша демалыс күндері
1951 жылғы Мерекелер туралы заңның 8-бабы Премьер-министрге Малайзия түбегінің және Лабуанның барлық аумағында немесе федералды территориялардың бірінде, немесе тиісті штат үкіметімен кеңескеннен кейін штаттардың бірінде кез келген күнді мемлекеттік мереке деп жариялауға құқық береді. Жарияланған мереке күні барлық жұмыс берушілер үшін жалақымен төленетін демалыс күні болып есептеледі. Жалпы сайлау күні, Янг ди Пертуан Агонгтың тағына отыру күні, сондай-ақ Малайзия спортшыларының жетістіктерін тойлау үшін халықаралық спорттық жарыстардан кейін мемлекеттік мерекелер жарияланды. Штат деңгейінде штат үкіметі кезекті мереке (cuti peristiwa) жариялауға құқылы, мысалы, штат билеушісінің тағына отыруы, маңызды спорттық жетістіктер немесе қосымша демалыс беру мақсатында, бірақ оны ресми түрде жариялай алмайды (мысалы, Кедах штатындағы Тайпусам мерекесін жыл сайын жариялау). 1951 жылғы Мерекелер туралы заңның 8-бабына сәйкес жарияланған мемлекеттік мерекелерден өзгеше, жеке кәсіпкерлік және ұйымдар кезекті штаттық мерекелерді сақтауға ерікті, ал мемлекеттік кеңселер мен мектептер (жалпыұлттық емтихандардан басқа) жабылады. Сабах және Саравак штаттарында кез келген күнді мемлекеттік мереке деп жариялау құқығы штат губернаторына тиесілі (практикада штат үкіметінің ұсынымы бойынша жүзеге асырылады), бұл штаттардың тиісті Мерекелер туралы жарлықтарымен реттеледі.
Еңбек құқығындағы құқық
Малайзия түбегінде және Лабуандағы 1955 жылғы «Жұмыспен қамту туралы заң» бойынша жұмыс істейтін қызметкерлер жылына 11 ақылы мемлекеттік мерекеге құқылы. Бес мереке заңмен белгіленген: Ұлттық күн, Ян ди Пертуан Агонгтың туған күні, штат билеушісінің немесе губернаторының туған күні (федералды аумақтарда Федералды аумақ күні), Еңбек күні және Малайзия күні. Қалған алты ақылы мереке жұмыс беруші газетте жарияланған мемлекеттік мерекелерден таңдайды және әрбір күнтізбелік жыл басталғанға дейін қызметкерлерге хабарлайды. Сонымен қатар, 1951 жылғы «Мерекелер туралы заң» 8-бабы бойынша жарияланған кез келген мемлекеттік мереке ақылы демалыс күні ретінде сақталады. Егер қызметкер ақылы демалыс күні жұмыс істеуге міндеттелсе, оған басқа күні демалыс беріледі немесе демалыс ақысынан өзге, оның әдеттегі жалақысының екі еселенген сомасы төленеді. Ақылы демалыс күні жасалған үстеме жұмыс үшін сағаттық жалақы мөлшерлемесінің үш еселенген мөлшерінде (немесе бір данаға жалақы төленетін қызметкерлер үшін бір данаға үш еселенген мөлшерінде) төлемақы беріледі. Сабах және Саравак штаттарындағы жұмыспен қамту тиісті штаттардың Еңбек кодексімен реттеледі. Сабахтағы қызметкерлер жылына 14 ақылы мемлекеттік мерекеге, ал Саравактағылар 16 ақылы мемлекеттік мерекеге құқылы, оның ішінде төрт тұрақты мереке бар: Ұлттық күн, Ян ди Пертуан Агонгтың туған күні, штат губернаторының туған күні және Еңбек күні. Ақылы демалыс күні жұмыс істегені үшін төленетін өтемақы туралы ережелер 1955 жылғы «Жұмыспен қамту туралы заңмен» бірдей.
Демалыс күндерінің түрлері
Малайзия әлемдегі ең көп мемлекеттік мерекелерге ие елдердің бірі, Тайланд, Индонезия, Үндістан және Гонконгтан кейін алдыңғы он елдің арасында жетінші орында тұр. Кейбір мерекелер федералды түрде жарияланған мемлекеттік мерекелер, ал кейбіреулері жеке штаттарда тойланады. Басқа да мерекелер белгілі бір этникалық топтар немесе дін өкілдерімен тойланады, бірақ олар мемлекеттік демалыс күндері болып табылмайды. Әр ірі діннің маңызды қасиетті күндері мемлекеттік мерекелер ретінде тойланады, олар батыс күнтізбесіне немесе діни күнтізбеге сәйкес келеді.
Дүниежүзілік
Ең көп таралған мереке – "Хари Кебангсан" (Ұлттық күн), әлде "Хари Мердека" (Тәуелсіздік күні) деп те аталады, ол 31 тамызда Малайя Федерациясының тәуелсіздігін еске алуға арналған. Бұл мереке, сондай-ақ Еңбек күні (1 мамыр), Патшаның туған күні (маусымның бірінші дүйсенбісі) және тағы басқа бірнеше мерекелер – маңызды ұлттық мемлекеттік мерекелер болып саналады. Федералдық аумақ күні үш федералдық аумақта тойланады. Малайзия күні, 16 қыркүйекте Малайзияның құрылуын еске алу мақсатымен өткізіледі, 2010 жылдан бастап бүкіл ел бойынша мемлекеттік мереке болып белгіленді. Бұрын бұл күн тек Сабах, Саравак және Лабуанда ғана тойланды. Жаңа жыл күні де Малайзияның барлық штаттарында, Джохор, Кедах, Келантан, Перлис және Тереңгану штаттарынан басқа, мемлекеттік мереке ретінде тойланады.
Діни және этникалық
Малайзияда мұсылман мерекелері өте маңызды. Олардың ең бастысы – Хари Рая Пуаса (сондай-ақ Хари Рая Аидилфитри деп те аталады), ол – Ид әл-Фитрдің малай тіліндегі мағынасы. Бұл мейрам Рамазан айының аяқталуын белгілейді және бүкіл әлемдегі мұсылмандар оны тойлайды. Хари Рая Пуасадан басқа, олар Хари Рая Аидилаханы (Хари Рая Хажи деп те аталады, себебі ол жыл сайынғы қажылықтың аяқталуынан кейін келеді, немесе Хари Рая Құрбан) Авал Мухаррамды (Ислам жаңа жылы) және Маулидур Расулды (Мұхаммед пайғамбардың туған күні) де тойлайды. Малайзиялық қытайлар әдетте әлемдегі қытайлардың тойлайтын мерекелерін тойлайды. Ең маңыздысы – Қытай жаңа жылы, ол 15 күнге созылады және Чхап Го Мэй (十五暝) күні аяқталады. Қытайлардың тағы бір мерекелері – Цинмин фестивалі, Аждаһа қайығы фестивалі және Күзгі орта фестивалі. Малайзиялық индуист дініндегі үнділер Дипавали – жарық мейрамын тойлайды, ал Тайпусам – бүкіл елден Бату үңгірлеріне жиналатын индуист паломниктерінің мерекесі. Сикхтердің ең маңызды мерекесі – Сикх жаңа жылы немесе Вайсахи фестивалі. Лоди және Гурпураб та маңызды күндер. Басқа да үнді және Индокитай қауымдастықтары да жаңа жылды шамамен бір уақытта тойлайды, мысалы, бенгалдықтардың Похела Бойшахы және тайлықтардың Сонгкран (су шашу фестивалі). Солтүстік штаттарда тайлықтар Лой Кратонг фестивалін тойлайды. Будданың туғанын еске алатын Весак (малай тілінде Весак) буддалық фестивалі – мемлекеттік мереке. Жаңа жыл, Қытай жаңа жылы және Ислам күнтізбесінің басталуы – барлығы мемлекеттік мерекелер. Мерекелер кезінде, әсіресе Хари Рая Аидилфитри, Дипавали, Қытай жаңа жылы және Рождество кезінде «ашық үй» (rumah terbuka) дәстүрі кең таралған. «Ашық үй» дегеніміз – барлық ізгі тілек білдірушілерді қабылдау және әркімді, тегіне қарамастан, шақыру. Әдетте, ашық үйлер үй иесінің үйінде өткізіледі, ал тамақты үй иесі дайындайды. Дегенмен, үлкен қоғамдық орындарда, әсіресе мемлекеттік мекемелер мен корпорациялар ұйымдастырғанда да ашық үйлер өткізіледі. Мерекелер кезінде көптеген малайзиялықтар жұмыстан немесе оқудан демалыс алып, туған қалаларына оралып, мерекелерді туыстарымен бірге тойлайды. Бұл практика «balik kampung» деп белгілі және көбінесе елдегі көптеген тас жолдарда көлік кептелісін тудырады.