Кіріспе

Supermarine Swift – британдық бір орындық реактивтік истребитель ұшағы. Ол 1940-1950 жылдары Supermarine компаниясымен әзірленген және өндірілген. Swift ұшағы жаңа реактивтік дәуірдегі көптеген инновацияларды қамтыды, мысалы, қанаттың сыпырылған пішіні. 1953 жылдың 26 қыркүйегінде командир Майк Литгоу басқарған Swift F.4 ұшағы 737.7 миль/сағ (1,187 км/сағ) жылдамдыққа жетіп, абсолютті әлемдік жылдамдық рекордын жаңартты. Ұзақ даму кезеңінен кейін, 1954 жылы Swift RAF құрамында перехватчик ретінде пайдалануға берілді. Алайда, осы типтегі ұшақтардың қатысуымен болған бірқатар апаттарға байланысты Swift уақытша тоқтатылды және салыстырмалы түрде қысқа мерзім қызмет етті. Swift ұшағының проблемалары ұшақтың дамуы мен өнімділігіне байланысты қоғамдық дауға әкеліп соқты, бұл британ үкіметінің, RAF-тың және британдық авиация өнеркәсібінің беделіне нұқсан келтірді. Нәтижесінде, азырақ мәселелі Hawker Hunter ұшағы Swift-ке арналған көптеген міндеттерді өз мойнына алды және жоспарланған көлемнің жартысы ғана Swift ұшақтары өндірілді. Swift ұшағының кейінгі фотобарлау модификациясы кейбір бастапқы проблемаларды шешті, бірақ оның қайтадан қолдануға енуіне мүмкіндік болмады. Swift ұшағының дамыған түрі – Supermarine 545, транссондық жылдамдыққа қол жеткізе алатын болды және 1950 жылдардың басында әзірленді. Алайда, 1955 жылы, негізінен Swift ұшағының нашар өнімділігіне байланысты, жоба тоқтатылды.

Өмірбаян

1945 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталып, Ұлыбританияда Клемент Атли басқаратын жаңа соғыстан кейінгі Лейбористік үкімет билікке келді. Атли үкіметінің қорғанысқа қатысты алғашқы ұстанымы, кем дегенде он жыл бойы ірі қақтығыстар болмайды деген болды, демек 1957 жылға дейін жаңа ұшақтарды әзірлеу немесе сатып алу қажеттігі тумайды. Осы саясатқа сәйкес, Корольдік теңіз күштері үшін Hawker Sea Hawk сияқты шағын ерекшеліктерден басқа, 1940 жылдардың соңында Әуе министрлігі ұшақтарға қатысты берген көптеген тапсырыстар зерттеу мақсатына ғана бағытталды. Авиация авторы Дерек Вуд бұл саясатты "Британияны толық бір буын жауынгерлік және ауыр бомбалаушы ұшақтарынан айырған қателіктің өлімге әкелетін қатесі" деп сипаттайды. 1948 жылы 510 типті ұшақ алғашқы рейсін жасады, бұл Attacker теңіздік прототипінің алғашқы ұшуынан бір жыл өткен соң болды. Осы ұшу британдық ұшақтардың қанаттары мен құйрық жазықтығы иілген алғашқы мысалы болды. Теңіз күштері үшін жүргізілген сынақтарда 510 типті ұшақ әуе кемесінен ұшып, қону жасаған алғашқы иілген қанатты ұшақ атанды. 1940 жылдардың соңында, суық соғыстың күшеюіне байланысты, Ұлыбритания Корольдік әуе күштері (RAF) иілген қанаттармен жабдықталған жауынгерлік ұшақтарды жедел әзірлеу және сатып алу қажеттігін түсінді. Бұл қажеттілік соншалықты маңызды болды, сондай-ақ жақсырақ жауынгерлер дамып жатқанда уақытша ұшақтарды қабылдауға дайындық танытты. 1950 жылы Корея соғысы басталғанда, Ұлыбританияның осы қақтығысқа белсенді қатысуы көптеген тапсырыстарға әкелді. Атап айтқанда, RAF Hawker Aircraft және Supermarine компанияларының ұсынған жауынгерлік ұшақтарының маңыздылығын жоғары бағалады және сол жылы оларды "қағаз бетінде" (сызбадан) тапсырысқа алды. 1946 жылдың басында 541 типті ұшақтарға берілген тапсырыс 150 данаға дейін артты, сонымен қатар Әуе министрлігі оны бәсекелес Hunter ұшағынан бұрын пайдалануға үміттенді. Алайда, Swift және Hunter ұшақтарының дамуы күрделі техникалық қиындықтарға байланысты ұзаққа созылды. Вудтың сөзіне сәйкес, бұл ішінара аралық иілген қанатты ұшақтарды сатып алмауға немесе Miles M.52 ұшағының әзірлеуін жалғастырмауға байланысты болды. Ал екіншісі келесі жылы орын алды.

Өндіріске енгізу

1951 жылы сэр Уинстон Черчилль Ұлыбритания премьер-министрі лауазымына қайта оралған кезде жасалған саясаты бойынша Swift ұшағының өндірісі "жоғары басымдыққа" ие болды. Бұл, маңызды әскери маңызы бар жобаларды арттыру мақсатында жасалған шара еді. Вудтың сөзінше, прототиптердегі ұшу сынақтарының нәтижелеріне негізделген өзгерістер енгізілмей тұрып-ақ, ұшақтарды көптеп өндіруге кірісті: "өте қысқа мерзімде тым көп талап қойылды, сондықтан өндіріс желісінен ірі жаңартулар аяқталмас бұрын ұшақтар шығарыла бастады". Екінші нұсқасы – Swift F Mk 2, одан 16 дана салынды. Ол F 1 нұсқасынан екі қосымша ADEN зеңбірегімен және қанаттың алдыңғы жиегінің түзу конфигурациядан күрделі конфигурацияға өзгеруімен дерлік ешқандай айырмашылығы жоқ еді. Ол кезде Swift ұшағының кемшіліктері әлі анықталмағандықтан, бұл Supermarine компаниясына RAF-тің Hawker P.1083 ұшағына қарағанда 545 типті ұсынысын қабылдауға мүмкіндік берді. 545 типті модель F.105D спецификациясының талаптарына сәйкес әзірленді. Ол Avon қозғалтқышымен жабдықталып, 1.3 Мах жылдамдығына жете алатын, P.1083 ұшағынан артық өнімділікке ие болуы тиіс еді. 545 типті ұшақ Swift ұшағына ұқсас болғанымен, толыққанды қайта жобаланған, ауданы басқарылатын фюзеляжы мен қанаттарында өзгерістер енгізілген. 1955 жылы жоба жұмыстары тоқтатылды, себебінің бірі – Swift ұшағымен туған қиындықтар еді.

Пайдалану тарихы

1954 жылдың ақпанында "Swift F 1" ұшағы RAF құрамында қызметке түсті. 56-шы эскадрилья – осы типтегі ұшақтарды пайдаланған алғашқы Корольдік Әуе күштері эскадрильясы болды. Ол RAF-тің алғашқы қанатты ұшағы еді. "Swift F 2" сол айдың өзінде қызметке енгізілді. Вуд бұл типтің енгізілуін "асығыс" деп сипаттайды, ал оны қабылдау көп ұзамай "үлкен сәтсіздікке" ұшырады. 1954 жылдың күзіне қарай "Swift"-тің проблемалары жұртқа белгілі болды және ұлттық баспасөзде "Swift"-тің тоқтатылуы туралы хабарлар жарияланды. Парламентте Әуе күштері министрінің орынбасары сэр Джордж Уорд ұшақ туралы: "Аэродинамикалық қиындықтар туындады және оларды әзірленіп жатқан нұсқада жеңуге бола ма, жоқ па, оны анық айту мүмкін емес", – деді. 1955 жылдың 2 наурызында Министр Селвин Ллойд "Swift"-тің әзірлеуіне 20 миллион фунт стерлинг жұмсалғанын мойындады. Вудтың сөзіне қарағанда, 1955 жылдың басында "Swift" ұлттық дауға айналды, бұл ұшақты ғана емес, сонымен қатар RAF және британдық авиация өнеркәсібінің беделін түсірді, ал халық пен үкімет басқа ұшақ жобаларына көбірек қарсылық танытты. Оның соңғы нұсқасы бұрынғы "Swift"-терді мазалаған көптеген мәселелерді шешті, бірақ бағдарлама жалғастырылмады. "Hunter" ұшағы осы рөлдерді қанағаттанарлық деңгейде орындағандықтан, "Swift"-ке қатысты қажеттіліктер жойылды.

Тірі қалғандар

VV106 (Supermarine Type 517) Англияның Йевильтон қаласындағы Fleet Air Arm мұражайында сақталған. WK198 (F.4 прототипі, тек фюзеляж) – бұл бұрынғы әлемдік әуе жылдамдығының рекордсмені, қазір Суррейдегі Бруклендс мұражайында қойылған; алғаш рет 2008 жылдың 2 сәуірінде Англияның Сандерленд қаласындағы Солтүстік-Шығыс Әуе кемелері мұражайында сақталған, содан кейін Камбриядағы RAF Миллом мұражайына көшірілді, бірақ 2010 жылдың қыркүйегінде мұражай жабылып, WK198 2011 жылдың 3 ақпанында Бруклендске жеткізілді. WK275 (F.4) Jet Art Aviation компаниясы төрт жыл бойы қалпына келтіріп, көрме стандартына жеткізгеннен кейін, қазір Vulcan To The Sky Trust-қа жалға берілді. Бұл – плита тәрізді құйрығы бар, соңғы күшті истребитель нұсқасы. WK277 (FR.5) Англияның Ньюарк қаласындағы Ньюарк әуе мұражайында қойылған. WK281 (FR.5) Англияның Тангмир қаласындағы Тангмир әскери авиация мұражайында қойылған. G SWIF (F.7, бұрынғы XF114) Англияның Саутгемптон қаласындағы Solent Sky мұражайында сақталады.