Кіріспе

1863 жылдан 1872 жылға дейін Гавайи королі, Гавайи корольдігінің бесінші королі Камехамеха V (Лота Капуаива Каланимакуа Алиʻиолани Каланикапуапаʻикаланюи; 11 желтоқсан 1830 – 11 желтоқсан 1872) 1863 жылдан 1872 жылға дейін Гавайи корольдігінің бесінші монархы ретінде тақ отырды. Оның ұраны "Онипаʻа" болды: өзгермейтін, мықты, тұрақты немесе нық қадамды; ол халқы мен мемлекеті үшін тыңғылықты еңбек етті және соңғы ұлы дәстүрлі басшы деп сипатталды.

Ерте өмір

Ол 1830 жылдың 11 желтоқсанында дүниеге келіп, Лот Капуайва деген ат алды. Оның анасы Елизавета Кинау, әкесі Матайо Кекуанаоа болды. Оның аға-інілері Дэвид Камехамеха, Мозес Кекуайва, Александр Лихолихо және Виктория Камамалу еді. Сонымен қатар ол Камехамеха I-нің немересі болды. Капуайва – құпия капу немесе табиғаттан тыс күштермен қорғалған қасиетті тұлға деген мағынаны білдіреді. Оны Хавай ханшайымы Нахиенаена көне хавай дәстүрі – ханай бойынша асырап алды, бірақ ол 1836 жылы қайтыс болды. Кейін оны әжесі Калакуа Кахеихеимли және өгей әкесі Жоғары басшы Улумахеихеи Хоапили асырады. Балалық шағы қиын болды, ол асырап алған ата-анасының үйінде өзіне жат адамдай сезінді және асырау оны анасының махаббатынан айырды деп ойлады. Өмірі бойы ол осы дәстүрге қарсы болды, кейін оның жартылай қарындасы Рут Киликолани екінші ұлын Кеолаокаланиді Бернис Пауахи епископіне беруіне ашуланғанынан көрінді. Оның Мауи губернаторы ретінде Хоапилидің мұрагері болуы жоспарланған, бірақ бұл орындалмады. Патша Камехамеха III оны таққа отыруға лайық деп жариялағандықтан, ол өзінің туыстары мен бауырлары сияқты Корольдік мектепте білім алды. Ол туғаннан бастап Бернис Пауахиге куйеуге берілді, бірақ ол американдық Чарльз Рид Бишопқа үйленуді жөн көрді. Мектепті бітіргеннен кейін ол ағасы Александр Лихолихомен бірге шетелге сапар шекті. Олардың қамқоршысы доктор Джаддтың жетекшілігімен Лот пен оның інісі 1849 жылдың қыркүйегінде Сан-Францискоға аттанды. Калифорниядағы саяхатынан кейін олар Панама, Ямайка, Нью-Йорк және Вашингтонға барды. Олар Еуропаны аралап, Франция президенті Луи Наполеон, британдық ханзада Альберт, АҚШ президенті Закари Тейлор және вице-президент Миллард Филлмор сияқты түрлі мемлекет басшыларымен кездесті.

Мансап

1852 жылдан 1855 жылға дейін ол Мемлекеттік құпия кеңесінде, ал 1852 жылдан 1862 жылға дейін Дворяндар палатасында қызмет етті. Ол 1857-1863 жылдары Ішкі істер министрі, 1857-1858 жылдары Жоғарғы соттың бас судьясы болды және басқа да лауазымдарды атқарды. Оның көбірек харизмалық кіші інісі Александр Лихолихо 1854 жылы Камехамеха IV патшасы болып сайланды. 1862 жылы Гавай Корольдігінің 1852 жылғы Конституциясына енгізілген түзетумен ол ресми түрде мұрагерлік тізбегіне қосылды. Лот және оның мұрагерлері, одан кейін оның әпкесі Виктория ханшайым және оның мұрагерлері, егер оның ағасы заңды мұрагерлерсіз қайтыс болған жағдайда таққа отыратын болды. Бұл өзгеріс 1862 жылғы 23 тамызда Камехамеха IV-нің жалғыз ұлы Альберт Камехамеха ханзадасының қайтысынан аз уақыт бұрын жасалды.

Жаңа конституция мен жаңа заңдар

Ол 1863 жылғы 30 қарашада ағасының қайтысынан кейін билікке келді, бірақ 1852 жылғы бұрынғы конституцияны қолдаудан бас тартты. Ол, әсіресе, төменгі палата депутаттарын сайлаудағы барлық еркектерге сайлау құқығын берген сол конституцияға қарсы болды. 1864 жылдың мамыр айында ол конституциялық конвенция шақырды. 1864 жылғы 7 шілдеде ол ескі конституцияға түзетулер енгізудің орнына жаңа конституция ұсынды. Конвенция 62-ші бапқа дейін жақсы өтті. Бұл бапта сайлаушылар сауаттылықты тексеруден өткен, мүлігі немесе табысы бар резиденттер болуы керек екені белгіленді. 1864 жылғы 20 тамызда ол Гавай Корольдігінің 1864 жылғы Конституциясына қол қойып, оны қорғауға ант берді. Конституция бастапқы жобаға негізделген, бірақ 20 бап алынып тасталды. Ол 1863 жылғы желтоқсанда француз азаматы Шарль де Вариньиді қаржы министрі етіп тағайындағанда, Гавайидегі американдықтар оның американдыққа қарсы саясатты қабылдағанына көз жеткізді. Бірақ шындығында, оның сыртқы саясаты өзгерген жоқ. Кейін де Вариньи 1865 жылдан 1869 жылға дейін сыртқы істер министрі болды. Ол дәстүрлі амалдарды қайта жандандыруды қолдаған алғашқы патша болды. Оның билігінде "кахунаизмге" қарсы заңдар күштен шығарылды. Гавай медициналық кеңесі құрылды, онда кахуна мүшелері болды, және лаау лапаау, яғни гавай медицинасы қайта қолданысқа енді. Ол кахуна емшілерін Гонолулуға шақырып, олардың емдеу тәсілдерін жаздырды. 1865 жылы заң шығарушы органға шетелдік саудагерлерге гавайлықтарға тікелей алкоголь сатуға рұқсат беретін заң жобасы ұсынылды. Камехамеха V заң жобасын қолдаушыларды таң қалдырып, келісімін беруден бас тартып: "Мен халқымның өлім кесентісіне ешқашан қол қоймаймын" деді. Алкоголизм – тума гавайлықтардың азаятын санына себеп болған көптеген факторлардың бірі еді.

Гавайиге саяхаттау санының өсуі

Камехамеханың тұсында аралдарға саяхаттаудың өсуі күшейді. Марк Твен 1866 жылы наурыз айында "Аякс" сауда кемесімен келді. Ол төрт ай бойы Самуэль Клеменс деген нағыз атымен аралдарды сипаттап, "Сакраменто Юнион" газетіне хаттар жазып тұрды. Твен патшаны былай сипаттады:

Ол дана басшы еді; ол әлемнің бір бөлігін көрген; білімді және өте қабілетті еді, және халқының жақсылығын жасауға тырысып, сәтті болды. Онда ешқандай артық патшалық елікпеушілік болған жоқ; Ол қарапайым киім киді, Гонолулу қаласын күндіз де, түні де, ескі атымен, күзетсіз аралап жүрді; ол халыққа жақын, өте құрметті және тіпті сүйікті болды. 1869 жылы королева Виктория өзінің екінші ұлы, Эдинбург герцогы Альфредті мемлекеттік сапармен жіберді. Ол Германия императоры Вильгельм I-ге жүгінді, ол Генри Бергерді Патшалық Гавай оркестрін құруға жіберді, бұл патшаның халқына жасаған музыкалық сыйы болды.

Мұра

1865 жылы 11 сәуірде ол өзінің әкесінің құрметіне "Камехамеха I патшалық ордені" қоғамын құрды. Принц Лот Хула фестивалі оның есімімен аталады. 1977 жылдан бері ол шілде айының үшінші сенбісінде Моаналуа бақтары деп аталатын оның бұрынғы үйінде өткізіліп келеді. 1847 жылдың ақпан айында Корольдік мектептің оқушысы Әбигейл Махеха, ұятты жүктілігі салдарынан, асығыс ұйымдастырылған неке арқылы тұрмысқа шығарылды. Кейбір деректер он алты жасар Камехамеха V немесе оның он жеті жасар ағасы Мұса Кекуайва Әбигейлдің қызы Кеаноланидің әкесі болуы мүмкін деп болжайды, ол өзінен кейін тірі ұрпақ қалдырған. Бұл болжамды растайтын деректерге оның Әбигейлдің күйеуі Кеаупуниге қаржылық көмек көрсетуі, Куктердің Абигейлмен және Лотпен жүктілік анықталғанға дейін айлар бұрын болған сырлы әңгімелері, сондай-ақ оның мектеп күнделігінен жыртылған сол кезеңге қатысты жазбалар жатады.