Кіріспе

1855 жылдан 1863 жылға дейін Гавайи королі IV Камехамеха (Alekanetero ʻIolani Kalanikualiholiho Maka o ʻIouli Kūnuiākea o Kūkāʻilimoku; ағылшынша Александр Лихолихо) (9 ақпан 1834 – 30 қараша 1863), Гавайи корольдігінің төртінші монархы ретінде Ke Aliʻi o ko Hawaiʻi Pae ʻAina атағымен 11 қаңтар 1855 жылдан 30 қараша 1863 жылға дейін тақ отырды.

Ерте өмір

Александр 1834 жылдың 9 ақпанында Оаху аралындағы Гонолулу қаласында дүниеге келді. Оның әкесі – Оахудың Корольдік Губернаторы, Жоғарғы Басшы Матайо Кекуанаоа. Оның анасы – Елизавета Кинау, Кухина Нуи, яғни Корольдіктің Премьер-министрі. Ол барлық аралдардың алғашқы монархы Камехамеха I-нің немересі болды. Александрдың үш үлкен ағасы болды: Дэвид Камехамеха, Мозес Кекуайва және Лот Капуайва, сондай-ақ кіші қарындасы Виктория Камамалу. Александр шалыс кезінде оның емілген ағасы, Патша Камехамеха III оны асырап алды, оны таққа мұрагер етіп бекітіп, мұрагер ханзада ретінде тәрбиеледі. Оның есімі 'Иолани "көктегі бүркіт" немесе "патшалық бүркіт" деген мағынаны білдіреді.

Білім беру және саяхат

Александр Лихолихо Гонолулудағы Шефтердің балалар мектебінде (кейіннен Корольдік мектеп деп аталды) конгрегационалист миссионерлері Амос және Джульетт Кукпен тәрбиеленді. Ол келген кезде онымен бірге 30 қызметші (каху) болды, бірақ олар үйлеріне қайтарылды және Лихолихо алғаш рет өзінің күшімен болды.

Мұрагерлік

Қайтып оралғаннан кейін Александр 1852 жылы Камехамеха III-нің құпия кеңесі мен дворяндар палатасына тағайындалды. Ол кейін патша болғанда пайдаланатын әкімшілік тәжірибе жинақтады. Осы қызметінде ол шет тілдерін оқып, еуропалық дәстүрлі әлеуметтік нормаларға бейімделді. Ол Гавай аралдарының генерал-лейтенанты және қарулы күштердің бас қолбасшысы болып тағайындалды және Гавай әскери күштерін қайта ұйымдастыруға, сондай-ақ Камехамеха I дәуірінен қалған құлаған бекіністер мен зеңбіректерді күтіп ұстауға кірісті. Осы кезеңде ол өзіне көмекші болу үшін көптеген офицерлерді тағайындады, олардың ішінде ағасы Лот Капуайва, Фрэнсис Фанк, Джон Уильям Эллиотт Майкай, Дэвид Калакауа, Джон Оуэн Доминис және тағы да басқалар болды. Ол сонымен қатар соғыс және теңіз күштері министрі, сондай-ақ сыртқы істер министрі Роберт Криттон Уиллимен де жұмыс істеді, ол Калифорниялық авантюристтер мен филибустерлерден аралдарды қорғау үшін Гавай армиясын құруды қолдады, олардың аралдарға шабуыл жасауды жоспарлап отырғаны туралы әңгіме тараған еді.

Билік

Камехамеха III 1854 жылдың 15 желтоқсанында қайтыс болды. 1855 жылдың 11 қаңтарында Александр 20 жасында Камехамеха IV патша ретінде ант берді, осылайша оның емілгенінің орнына отырды. Оның патшалыққа келгеннен кейінгі алғашқы әрекеті – әкесі бастаған Гавайидің АҚШ-қа қосылуы туралы келіссөздерді тоқтату болды. Таққа отырғаннан кейін бір жыл өткен соң Александр бала кезінде Басшылар балалар мектебінде танысқан Эмма Рукпен үйленді. Оның денсаулығы нашарлап, ауырсынып қалды. 1862 жылдың 27 тамызында төрт жасында жас ханзада қайтыс болды. Ханзаданың өлімінің себебі белгісіз: сол кезде бұл "мидың қызуы" немесе менингит деп есептелді. Кейінірек апендицит болуы мүмкін деген болжамдар айтылды. Александр Нилсонның королева Эммамен қарым-қатынаста екендігі туралы естіп, көп ішіп алғаннан кейін досын кеудесіне атты. 1861 жылдың тамызында ол Америка Азамат соғысында бейтараптық жариялады.

Америка ықпалына қарсы тұру

Александр таққа отырған кезде Гавай аралдарындағы американдық халық саны арта берді және Патшалықта экономикалық және саяси ықпалын күшейтті. Әсіресе қант өндірушілер АҚШ-пен еркін сауда жасау мақсатында АҚШ-қа қосылуын қалады. 1856 жылы Камехамеха IV 25 желтоқсанды Патшалықтың Ұлттық Алғыс айту күні ретінде тойлауға жарлық шығарды, бұл шешімге консервативті американдық миссионерлердің ықпалы болды. Олар Рождествоның түркі дінінен келген той екендігіне қарсы болды. Алты жыл өткен соң, ол жарлығын кері алып, Рождествоны Гавай Корольдігінің мемлекеттік мерекесі деп жариялады. Алғашқы Рождество шыршасы оның інісі билік құрған кезде аралдарға келді. Оның сегіз жылдық билігінде Корольдікке көптеген аумақтар қосылды. Лейсан аралы 1857 жылдың 1 мамырында, Лизианский аралы 1857 жылдың 10 мамырында, ал Пальмира атолы 1862 жылдың 15 сәуірінде қосылды. Соломон аралдарының жанындағы Сикайана аралдарының тұрғындарының кейбіреулері, 1856 (немесе 1855) жылы Камехамеха IV аралдарын Гавайиға қосып алғанына сенеді. Олардың пікірінше, осы қосылу арқылы Сикайана 1898 жылы «Гавайи және оның тәуелді территориялары» қосылған кезде Америка Құрама Штаттарының бір бөлігіне айналды. АҚШ бұл мәлімдемемен келіспейді.

Билік етудің соңы

Александр 1863 жылғы 30 қарашада созылмалы астмадан қайтыс болды, ал оның орнын ағасы басты, ол Камехамеха V есімін қабылдады. Оның қоштасу рәсіміне сегіз жүз бала мен мұғалім қатысты. Ол 1864 жылғы 3 ақпанда Хавай Корольдік Мавзолейінде ұлымен бірге жерленді. Емма патшайым саясатта белсенді болып қала берді. Камехамеха әулетінің аяқталуымен және король Уильям С. Луналилоның өзінен кейін мұрагер қалдырмай қайтыс болуымен, Емма патшайым патшалықтың билеуші монархы болуға талпынып, сәтсіздікке ұшырады. Ол Дэвид Калакауаға жеңіліп, ол Гавайиді билеген соңғы династияны құрды. Қасиетті Егемендер мерекесі жыл сайын 28 қарашада Гавайидегі Епископальдық шіркеуде IV Камехамеха мен Эмманың құрметіне атап өтіледі. Епископальдық шіркеудің қалған бөлігі бұл күнді Гавайи королі және королевасы Камехамеха мен Эмманың мерекесі ретінде тойлайды, бірақ "Қасиетті Егемендер мерекесі" деген атауды қолданбайды.