Калакауа: Гавайи корольі, 1874-1891 жылдар.

Кіріспе

Гавайи королі 1874 жылдан 1891 жылға дейін

Калакава (Дэвид Лаʻамеа Каманакапуʻу Махинулани Налаяʻиʻехуокалани Лумиалани Калакава; алайда, Калакава және оның бауырлары жоғары мәртебесін анасының әулетінен іздеді, өздерін "Кеаве а Хеулу" әулетінің мүшелері деп санады, бірақ кейінірек тарихшылар осы отбасын Калакава үйі деп атады. Үлкен отбасының екінші баласы, оның туған бауырларының арасында үлкен ағасы Джеймс Калиокалани, кіші бауырлары Лидия Камакаʻеha (кейін Лилиуокалани деп аталды), Анна Каʻиулани, Каʻиминаʻауао, Мириам Ликелике және Уильям Питт Лелеиохоку II болды. "Жеңіс күні" деп аударылатын Калакава есімі, оның туған күні британдық капитан лорд Эдвард Расселлдің Актеон кемесі арқылы Камехамеха III-ке таңған теңсіз шартқа қол қойылған күнмен бірге келді. Ол және оның бауырлары, Гавайи дәстүрі бойынша, басқа отбасы мүшелеріне hānai (бейресми асырап алу) арқылы берілді. Туғанға дейін олардың ата-анасы баласын Куини Лилихаға, жоғары мәртебелі әйел және Жоғарғы басшы Бокидің жесіріне hānai беруге уәде берген. Бірақ ол дүниеге келгеннен кейін, Жоғарғы басшы Хаʻахео Каниу нәрестені патшаның резиденциясы Хонауахаға алып келді. Лилиханы ұнатпаған Кухина Нуи (регент) Елизавета Кинаʻу оның ата-анасына оны Хаʻахео мен оның күйеуі Кеавеамахи Кинимакаға беруді бұйырды. 1843 жылы Хаʻахео қайтыс болғанда, ол барлық мүлігін оған мұра қалдырды. Хаʻахео қайтыс болғаннан кейін, оның қамқорлығы төменгі мәртебелі басшы болған hānai әкесіне тапсырылды, ол Калакауаны Мауи аралындағы Лахайнаға көшірді. Кейін Кинимака Таитидің бағынышты басшысы Пайға үйленді, ол Калакауаны өз баласы дүниеге келгенге дейін өз баласы сияқты күткен.

Білім

Төрт жасында Калакауа Оахуға қайтып, Шефтердің балалар мектебінде (кейіннен Корольдік мектеп деп аталды) білім алуды бастады. Ол және оның сыныптастары Хавай Корольдігінің тағына отыруға лайықты деп Камехамеха III ресми түрде жариялаған еді. Оның сыныптастарының арасында оның ағалары Джеймс Калиокалани мен Лидия Камакаʻеha, сондай-ақ болашақ патшалар Камехамеха IV, Камехамеха V және Луналило кіретін он үш патшалық туыстары болды. Оларды американдық миссионерлер Амос Старр Кук пен оның әйелі Джульетта Монтегю Кук оқытты. Мектепте Калакауа ағылшын және гавай тілдерін жетік меңгерді, бірақ академиялық жетістіктерінен гөрі көңілділігімен және әзілқойлығымен көзге түсті. Ерекше бекем жігіт мектептегі үлкен балалардан өзінен нашаррақ ағасы Калиокаланиді қорғады. 1840 жылғы қазан айында олардың әкесінің әкесі Каманава II, әйелі Камокуикиді өлтіргені үшін жазаланбас бұрын, немерелерін соңғы рет көруге шақырды. Ертесі күні Куктер корольдік балалардың қамқоршысы Джон Папа ʻĪʻī-ге Калиокалани мен Калакауаны Каманаваны соңғы рет көру үшін әкелуге рұқсат берді. Оның қарындасы да онымен кездескен-кездеспегені белгісіз. Кейінгі дереккөздерде, әсіресе Калакауаның өмірбаянында, ұлдардың бабаларының аспа бағанасындағы жазалануын көргені айтылады. Тарихшы Хелена Г. Аллен Куктердің осы өтінішке салқын қарайғанын және бұл оқиғаның балалар үшін қаншалықты ауыр тигенін атап өтті. Куктер зейнетке шығып, 1850 жылы мектеп жабылғаннан кейін Калакауа қысқа мерзімге Джозеф Уотттың Каваиахаодағы жергілікті балаларға арналған ағылшын мектебінде оқыды, содан кейін дін қызметкері Эдвард Г. Беквит басқарған, орны ауыстырылған күндізгі мектепке (сонымен қатар Корольдік мектеп деп аталды) қосылды. Ауру оның білімін аяқтауына кедері келтірді, сондықтан ол анасымен бірге Лахайнаға қайтарылды. Формалды білімінен кейін ол 1853 жылы Чарльз Кофин Харристің жетекшілігімен құқық тағылымдамасын өтті. Калакауа 1877 жылы Харристі Гавайи Жоғарғы Сотының Бас судьясы етіп тағайындады.

At the age of four, Kalākaua returned to Oʻahu to begin his education at the Chiefs' Children's School (later renamed the Royal School). He and his classmates had been formally proclaimed by Kamehameha III as eligible for the throne of the Kingdom of Hawaiʻi. His classmates included his siblings James Kaliokalani and Lydia Kamakaʻeha and their thirteen royal cousins including the future kings Kamehameha IV, Kamehameha V and Lunalilo. They were taught by American missionaries Amos Starr Cooke and his wife, Juliette Montague Cooke. At the school, Kalākaua became fluent in English and the Hawaiian language and was noted for his fun and humor rather than his academic prowess. The strong willed boy defended his less robust elder brother Kaliokalani from the older boys at the school. In October 1840, their paternal grandfather Kamanawa II requested his grandsons to visit him on the night before his execution for the murder of his wife Kamokuiki. The next morning the Cookes allowed the guardian of the royal children John Papa ʻĪʻī to bring Kaliokalani and Kalākaua to see Kamanawa for the last time. It is not known if their sister was also taken to see him. Later sources, especially in biographies of Kalākaua indicated that the boys witnessed the public hanging of their grandfather at the gallows. Historian Helena G. Allen noted the indifference the Cookes' had toward the request and the traumatic experience it must have been for the boys. After the Cookes retired and closed the school in 1850, Kalākaua briefly studied at Joseph Watt's English school for native children at Kawaiahaʻo and later joined the relocated day school (also called Royal School) run by Reverend Edward G. Beckwith. Illness prevented him from finishing his schooling and he was sent back to Lāhainā to live with his mother. Following his formal schooling, he studied law under Charles Coffin Harris in 1853. Kalākaua would appoint Harris as Chief Justice of the Supreme Court of Hawaiʻi in 1877.

Саяси және әскери мансап

Калакауаның әртүрлі әскери, үкіметтік және сарай лауазымдары оған заңгерлік білімін толық аяқтауына кедергі келтірді. Ол алғашқы әскери дайындығын прус офицері, майор Фрэнсис Фанктан алды, ол прус әскери жүйесіне деген құрметті сіңірді. 1852 жылы кейіннен Камехамеха IV ретінде билік еткен ханзада Лихолихо Калакауаны өзінің әскери штабының көмекшісінің бірі етіп тағайындады. Келесі жылы ол Калакауаны жаяу әскердегі капитандық шеніне тағайындады. Әскерде Калакауа әкесі Капаакеаның 240 сарбаздан тұратын жасағында бірінші лейтенант болып қызмет етті, кейіннен армияның генерал-адъютанты майор Джон Уильям Эллиотт Майкаидің әскери хатшысы болып жұмыс істеді. Ол майор шеніне көтеріліп, 1855 жылы патша таққа отырғанда Камехамеха IV-тің жеке штабына тағайындалды. 1858 жылы полковник шеніне өкілді. Олар 29 тамызда Гонолулудан «Эмма Рук» яхтасымен шығып, 18 қыркүйекте Викторияға (Британдық Колумбия) жетіп, қаланың жергілікті билік өкілдерімен кездесті. Ол 1859 жылы патша болғанға дейін ішкі істер министрі болған ханзада Лоттың басшылығымен ішкі істер департаментінің 3-ші бас хатшысы болып қызмет етті. Ол бұл лауазымда 1863 жылға дейін болды. 1863 жылдың 30 маусымында Калакауа пошта басқарушысы болып тағайындалды және 1865 жылдың 18 наурызында отставкаға кеткенге дейін қызмет етті. 1865 жылы ол Корольдің палата күзетшісі болып тағайындалды және 1869 жылға дейін қызмет етті, содан кейін заң оқуын аяқтау үшін кетті. 1870 жылы Гавайи адвокатурасына қабылданды және ол жер кеңсесінде клерк болып жұмысқа орналасты, ол таққа отырғанға дейін осы лауазымда болды. 1867 жылы Камехамеха I патшалық орденінің рыцары болды. Гавайи тағына бірнеше үміткер болды, соның ішінде Бернис Пауахи Бишоп, ол өлім төсегінде жатқан Камехамеха V-тен таққа отыруды сұрады, бірақ ұсыныстан бас тартты. Алайда, бәсеке екі жоғары дәрежелі алиʻи, яғни басшы арасында өтті: Луналило мен Калакауа. Луналило Калакауадан жоғары дәрежелі басшы болғандықтан және Камехамеха V-тің жақын туысы болғандықтан, ол көбірек танымал болды. Луналило екеуінің арасында көбірек либералды болды – ол конституцияға түзетулер енгізіп, халыққа үкіметте көбірек дауыс беру құқығын беруге уәде берді. Тарихшы Ральф С. Куикендаллдың айтуынша, Луналилоның жақтастары оны сайлаусыз патша деп жариялауға құлшыныс білдірді. Бұған жауап ретінде Луналило өзінің таққа заңды мұрагер екеніне сенгенімен, патшалықтың игілігі үшін сайлауға бағынатынын мәлімдеді. 1873 жылдың 1 қаңтарында Гавайи королі лауазымына сайлау өтті. Луналило 11 000-нан астам дауыс берушінің арасында 12 дауыс ғана алған Калакауадан басым көпшілікпен жеңіске жетті. Келесі күні заң шығарушы орган халықтың дауысын бекітіп, Луналилоны бірауыздан сайлады. Калакауа жеңілісін мойындады.

Kalākaua's various military, government and court positions prevented him from fully completing his legal training. He received his earliest military training under the Prussian officer, Major Francis Funk, who instilled an admiration of the Prussian military system. In 1852, Prince Liholiho, who would later reign as Kamehameha IV, appointed Kalakaua as one of his aide de camp on his military staff. The following year, he commissioned Kalākaua as brevet captain in the infantry. In the army, Kalākaua served as first lieutenant in his father Kapaʻakea's militia of 240 men and later worked as military secretary to Major John William Elliott Maikai, the adjutant general of the army. He was promoted to major and assigned to the personal staff of Kamehameha IV when the king ascended to the throne in 1855. He was promoted to the rank of colonel in 1858. They sailed from Honolulu aboard the yacht Emma Rooke, on August 29, arriving on September 18 in Victoria, British Columbia, where they were received by the local dignitaries of the city. He served as 3rd Chief Clerk of the Department of the Interior in 1859 under Prince Lot who was Minister of the Interior before becoming king in 1863. He held this position until 1863. On June 30, 1863, Kalākaua was appointed Postmaster General and served until his resignation on March 18, 1865. In 1865, he was appointed the King's Chamberlain and served until 1869 when he resigned to finish his law studies. In 1870, he was admitted to the Hawaiian bar and was hired as a clerk in the Land Office, a post he held until he came to the throne. He was decorated a Knight Companion of the Royal Order of Kamehameha I in 1867. There were several candidates for the Hawaiian throne including Bernice Pauahi Bishop, who had been asked to succeed to the throne by Kamehameha V on his deathbed but had declined the offer. However, the contest was centered on the two high ranking male aliʻi, or chiefs: Lunalilo and Kalākaua. Lunalilo was more popular, partly because he was a higher ranking chief than Kalākaua and was the immediate cousin of Kamehameha V. Lunalilo was also the more liberal of the two—he promised to amend the constitution to give the people a greater voice in the government. According to historian Ralph S. Kuykendall, there was an enthusiasm among Lunalilo's supporters to have him declared king without holding an election. In response, Lunalilo issued a proclamation stating that, even though he believed himself to be the rightful heir to the throne, he would submit to an election for the good of the kingdom. On January 1, 1873, a popular election was held for the office of King of Hawaiʻi. Lunalilo won with an overwhelming majority while Kalākaua performed extremely poorly receiving 12 votes out of the more than 11,000 votes cast. The next day, the legislature confirmed the popular vote and elected Lunalilo unanimously. Kalākaua conceded.

1874 жылғы сайлау

Луналило билікке көтерілгеннен кейін Калакауа патшаның әскери штабына полковник болып тағайындалды. Ол Гавайи аралдарының ешқандай бөлігін шетелдік мүдделерге беруге қатысты қатаң қарсылығымен саяси беделге ие болды. 1873 жылдың қыркүйегінде Гавайи Корольдік гвардиясының ‘Иолани казармасындағы бүлік кезінде Калакауа жергілікті сақшыларды ақ офицерлеріне қарсы көтеріліс жасауға ынталандырды деген күдік туды. Луналило бүлікке жауап ретінде әскери бөлімді толығымен таратып, Гавайиді өзінің билігінің қалған бөлігіне тұрақты армиясыз қалдырды. Мұрагерлік мәселесі, әсіресе Луналило сол кезде үйленбеген және баласыз болғандықтан, үлкен алаңдаушылық тудырды. Емше патшайым Эмма, Камехамеха IV-нің жесірі, Луналилоның сүйікті таңдауы ретінде оның мұрагері болуы мүмкін деп есептелді. Екінші жағынан, Калакауа мен оның саяси жақтастары патша қайтыс болған жағдайда оны мұрагер деп жариялау үшін белсенді түрде үгіт жүргізді. Луналило өзін Камехамеха деп санамаса да, оның сайлануы Камехамеха әулетін белгілі бір дәрежеде жалғастырды, осылайша оны Камехамеха әулетінің соңғы монархы етті. Пауахи сайлауға түсуден бас тартты. Калакауаның саяси платформасы патшалықтың конституциясына сәйкес қатаң түрде билік етуі болды. Эмма Луналилоның өзіне мұрагер болуды қалағанын жеке айтқаны туралы уәде беріп, сайлау кампаниясын жүргізді. Луналилоның ниетін бірінші қолдан білген бірнеше адам оны ашық қолдады. Луналилоның кеңесшілер кеңесі бұл мәлімдемені жоққа шығарғаннан кейін, патшалық бұл мәселеде екіге бөлінді. Британдық комиссар Джеймс Хей Вудхаус Гонолулу портындағы британдық және американдық әскерлерді ықтимал зорлық-зомбылыққа дайындыққа келтірді. Сайлау 12 ақпанда өтті, Калакауа Заң шығарушы жиналыспен отыз тоғызқа қарсы алты дауыспен сайланды. Оның сайлануы Гонолулу сот үйіндегі бүлікке әкеп соқты, онда королева Эмманың жақтастары Калакауаны қолдаған заң шығарушыларды нысанаға алды; он үш заң шығарушы жарақат алды. Патшалық, бір жыл бұрынғы бүлік кезінде армиясыз қалғандықтан, бүлікке тоқтату үшін жіберілген көптеген полиция қызметкерлері толқындарға қосылды немесе ештеңе жасамады. Толқындарды бағындыра алмаған Калакауа мен Луналилоның бұрынғы министрлері, портқа келген американдық және британдық әскери күштердің көмегін сұрауға мәжбүр болды. 1877 жылы Лелеиохоку II қайтыс болғанда Калакауа әпкесі Лидия Доминистің атын Лилиуокалани деп өзгертті және оны өзінің мұрагері етіп белгіледі. 1874 жылдың наурыз-мамыр айларында ол Гавайидің негізгі аралдары – Кауаи, Мауи, Гавайи аралы, Молокаи және Оахуді аралап, Калаупапа махау ауруына шалдыққандардың орталығына барды.

Following Lunalilo's ascension, Kalākaua was appointed as colonel on the military staff of the king. He had gained political capital with his staunch opposition to ceding any part of the Hawaiian islands to foreign interests. During the ʻIolani Barracks mutiny by the Royal Guards of Hawaiʻi in September 1873, Kalākaua was suspected to have incited the native guards to rebel against their white officers. Lunalilo responded to the insurrection by disbanding the military unit altogether, leaving Hawaiʻi without a standing army for the remainder of his reign. The issue of succession was a major concern especially since Lunalilo was unmarried and childless at the time. Queen Dowager Emma, the widow of Kamehameha IV, was considered to be Lunalilo's favorite choice as his presumptive heir. On the other hand, Kalākaua and his political cohorts actively campaigned for him to be named successor in the event of the king's death. While Lunalilo did not think of himself as a Kamehameha, his election continued the Kamehameha line to some degree making him the last of the monarchs of the Kamehameha dynasty. Pauahi chose not to run. Kalākaua's political platform was that he would reign in strict accordance with the kingdom's constitution. Emma campaigned on her assurance that Lunalilo had personally told her he wanted her to succeed him. Several individuals who claimed first hand knowledge of Lunalilo's wishes backed her publicly. With Lunalilo's privy council issuing a public denial of that claim, the kingdom was divided on the issue. British Commissioner James Hay Wodehouse put the British and American forces docked at Honolulu on the alert for possible violence. The election was held on February 12, and Kalākaua was elected by the Legislative Assembly by a margin of thirty nine to six. His election provoked the Honolulu Courthouse riot where supporters of Queen Emma targeted legislators who supported Kalākaua; thirteen legislators were injured. The kingdom was without an army since the mutiny the year before and many police officers sent to quell the riot joined the mob or did nothing. Unable to control the mob, Kalākaua and Lunalilo's former ministers had to request the aid of American and British military forces docked in the harbor to put down the uprising. When Leleiohoku II died in 1877, Kalākaua changed the name of his sister Lydia Dominis to Liliuokalani and designated her as his heir apparent. From March to May 1874, he toured the main Hawaiian Islands of Kauai, Maui, Hawaiʻi Island, Molokai and Oahu and visited the Kalaupapa Leprosy Settlement.

1875 жылғы өзара келісім және оны ұзарту

Калакауа сайланғаннан кейін бір жыл ішінде ол 1875 жылғы Өзара келісім шартын келіссөздер арқылы жүзеге асыруға көмектесті. АҚШ пен Гавайи арасындағы осы еркін сауда келісімі қант және басқа да өнімдерді АҚШ-қа кеден төлемінсіз экспорттауға мүмкіндік берді. Ол C. Brewer & Co. компаниясының қант плантаторы Генри А. П. Картер, Гавайидің Бас судьясы Элиша Хант Аллен және Сыртқы істер министрі Уильям Лоутиан Гриннен тұратын Өзара қарым-қатынас комиссиясын басқарды. Калакауа Америкаға сапар шеккен алғашқы патша болды. Президент Улисс С. Грант өткізген оның құрметіне арналған ресми кеш Ақ үй тарихындағы алғашқы ресми кеш болды. Гавайи бизнес қауымдастығының көптеген өкілдері келісім шартының жасалуына байланысты Перл-Харборды АҚШ-қа беруге дайын болды, бірақ Калакауа осы идеяға қарсы болды. 1875 жылдың 30 қаңтарында Гавайи жерін бермей, жеті жылдық келісімге қол қойылды. Сан-Францисколық қант өңдеуші Клаус Спрекельс Гавайидің қант өнеркәсібіне ірі инвестиция жасады. Бастапқыда ол бірінші жылғы өнімнің жартысын сатып алды, ал ақырында плантацияның негізгі акционеріне айналды. Спрекельс Калакауаның жақын серіктесі болды. Келісім шартының мерзімі біткеннен кейін, оны ұзарту туралы келіссөздер жүргізілді, нәтижесінде АҚШ-қа Перл-Харборды пайдалануға эксклюзивті құқық берілді. Екі тараптың ратификациялауына екі жыл мен он бір ай уақыт кетті, ал ратификациялық құжаттар 1887 жылдың 9 желтоқсанында алмастырылды, бұл келісімді тағы жеті жылға ұзартты. Калакауа билік еткен жылдар ішінде келісім патшалықтың кірісіне елеулі әсер етті. 1874 жылы Гавайиден 1,839,620.27 долларлық өнім экспортталды. Оның билігінің соңғы жылы, 1890 жылы экспортталған өнімнің құны 13,282,729.48 долларды құрады, бұл 722% өсімді көрсетті. Осы кезеңде қант экспорты 24,566,611 фунттан 330,822,879 фунтқа дейін өсті.

Гавай жастарының шетелде білім алуы

Гавай азаматтарының шетелде білім алуы – Калакауа патшалығы тұсында студенттерге сол кезде Гавайидегі білім беру мекемелерінен тыс білім алуға көмектесу мақсатында үкімет қаржылаған білім беру бағдарламасы болды. 1880 және 1887 жылдар аралығында Калакауа Гавайи Корольдігінен тыс, университетке немесе кәсіптік оқуға 18 студентті іріктеді. Бұл студенттер Италияда, Англияда, Шотландияда, Қытайда, Жапонияда және Калифорнияда білімдерін жетілдірді. Бағдарламаның барлық кезеңінде заң шығарушы орган оны қолдау үшін 100 000 доллар қаражат бөлді. «Байонет Конституциясы» күшіне енген соң студенттер Гавайиге қайтарылды.

Әлемді аралау

Калакауа патшасы және оның балалық шағындағы достары Уильям Невинс Армстронг пен Чарльз Гастингс Джадт, сондай-ақ жеке аспазы Роберт фон Оелхоффен 1881 жылы жер шарын айналып келді. 281 күндік сапардың мақсаты – плантациялар үшін шартты еңбек күшін тартуға ынталандыру болды. Калакауа әлемді аралаған алғашқы монарх ретінде әлемдік рекорд орнатты. Ол өзінің қарындасы және мұрагері Лилиуокаланиді өзінің сапарында регент етіп тағайындады. 20 қаңтарда теңізге шығып, Азияға аттанғанша Калифорнияда болды. Олар төрт ай бойы Жапония мен Қытайда шартты еңбек күші мәселесін талқылады, жұмысшыларға мүмкіндік беретін елдерді аралап, жақсы қарым-қатынас орнатты. Содан кейін Оңтүстік-Шығыс Азия арқылы сапарды жалғастырып, маусым айында Еуропаға барды, онда қыркүйек айының ортасына дейін қалды. Олардың ең нәтижелі көші-қон келіссөздері Португалияда өтті, онда Армстронг Гавайи үкіметімен қолданыстағы келісімді кеңейту үшін қалды. Олар кеткен кезде Вашингтонда президент Джеймс Гарфилд қаза тапты. АҚШ-қа қайтып келгенде Калакауа Гарфилдтің орнына келген президент Честер А. Артурға сыпайылық танытты. Америка Құрама Штаттары бойынша пойызбен саяхаттамас бұрын Калакауа Томас Эдисонға электр шамдарының көрсетілімін көруге барып, оның Гонолулуда қолданылу мүмкіндіктерін талқылады. 22 қазанда Сан-Францискодан Гавайиге жолға шығып, 31 қазанда Гонолулуға жетті. Оның үйге оралу тойы бірнеше күнге созылды. Ол кішкентай арал мемлекетінің мәртебесін әлемдік көшбасшылардың назарына жеткізді, бірақ сапар патшалық сатылымға шығарылғаны туралы әңгімелерге орын берді. Гавайиде еңбек келіссөздерінің оның әлемді көруіне ғана сылтау болғанын айтқан сыншылар да болды. Ақырында, оның күш-жігері Гавайиде шартты еңбек күшінің артуына әкелді. Томас Трумның 1883 жылғы «Гавайи альманахи» мен жылнамасында Калакауа сапарына үкіметтен бөлінген қаражат 22 500 доллар деп көрсетілген, бірақ оның жеке хаттары бұл сома ертеде асып кеткенін көрсетеді.

King Kalākaua and his boyhood friends William Nevins Armstrong and Charles Hastings Judd, along with personal cook Robert von Oelhoffen, circumnavigated the globe in 1881. The purpose of the 281 day trip was to encourage the importation of contract labor for plantations. Kalākaua set a world record as the first monarch to travel around the world. He appointed his sister and heir apparent Liliuokalani to act as Regent during his absence. Setting sail on January 20, they visited California before sailing to Asia. There they spent four months opening contract labor dialogue in Japan and China, while sightseeing and spreading goodwill through nations that were potential sources for workers. They continued through Southeast Asia, and then headed for Europe in June, where they stayed until mid September. Their most productive immigration talks were in Portugal, where Armstrong stayed behind to negotiate an expansion of Hawaiʻi's existing treaty with the government. President James A. Garfield in Washington, D. C., had been assassinated in their absence. On their return trip to the United States, Kalākaua paid a courtesy call on Garfield's successor President Chester A. Arthur. Before embarking on a train ride across the United States, Kalākaua visited Thomas Edison for a demonstration of electric lighting, discussing its potential use in Honolulu. They departed for Hawaiʻi from San Francisco on October 22, arriving in Honolulu on October 31. His homecoming celebration went on for days. He had brought the small island nation to the attention of world leaders, but the trip had sparked rumors that the kingdom was for sale. In Hawaiʻi there were critics who believed the labor negotiations were just his excuse to see the world. Eventually, his efforts bore fruit in increased contract labor for Hawaiʻi. Thomas Thrum's Hawaiian Almanac and Annual for 1883 reported Kalākaua's tour expense appropriated by the government as $22,500, although his personal correspondence indicates he exceeded that early on.

Иолани сарайы

'Иолани сарайы – АҚШ территориясындағы жалғыз патша сарайы. Алғашқы сарай 1845 жылы Камехамеха III-тен басталатын патшалық монархтардың кеңсесі ретінде пайда болған коралл мен ағаштан салынған құрылыс болды. Калакауа патша болған кезде ғимарат тозығы жетіп, оны бұйрап, жаңа ғимарат салуға бұйрық берді. 1878 жылғы заң шығарушы органның отырысында Калакауаның саяси қолдаушысы, қаржы төрағасы Уолтер Мюррей Гибсон жаңа сарай үшін 50 000 доллар бөлуге итермеледі. Құрылыс 1879 жылы басталды, кейін оны жиһаздау және құрылысты аяқтау үшін тағы 80 000 доллар бөлінді. Жобалау жұмысына үш сәулетші қатысты: Томас Дж. Бейкер, Чарльз Дж. Уолл және Айзек Мур. Калакауа салтанатты түрде іргетасын қалау үшін 1879 жылдың 31 желтоқсаны, патшайым Капиоланидің 45 жылдығын таңдады. Сыртқы істер министрі Джон Макини Капина салтанатты сөзді гавайи тілінде жеткізді. Масондық «Le Progres de L'Oceanie» ложасының басшысы ретінде Калакауа масондарға рәсімдерді ұйымдастыруды тапсырды. Іргетас қалау алдындағы шеруге Гавайидегі барлық азаматтық және әскери ұйымдар қатысты. «Pacific Commercial Advertiser» газеті бұл «Гонолулуда соңғы жылдары өткен ең ірі шаралардың бірі» екенін жазды. Іргетасқа суреттер, құжаттар, ақша және Гавайи халқының санағы салынған мыс капсула жабылды. Сөздер айтылғаннан кейін масондар патшаға «шебердің құралдарын» – шүберек, деңгей, бұрыш және ара ұсынды. Калакауа Эдисонның студиясына барғанда патшалық үшін электр жарығының тиімділігін көрді. 1886 жылдың 21 шілдесінде «Иолани» сарайы патшалықтағы алғашқы электр шамдарын орнатып, технологияны көрсетті. Патша жұртшылықты сарай ауласында шамдарды жағу рәсіміне шақырды, онда 5000 көрермен жиналды. Гавайи Корольдік оркестрі концерт берді, тағамдар ұсынылды, патша әскерін сарай ауласында көрсетті. Жаңа сарайды салуға және жиһаздауға кеткен жалпы сома 343 595 долларды құрады. Гибсон оқиғаның басты демеушісі деп есептелді. 1882 жылдың 10 қазанында «Saturday Press» басылымы жұртшылықтың барлығының таққа отыруды қолдамағанын көрсетті. Осы кезде Гибсонның патшалықтың қаржысындағы рөлі және Калакауаға ықпалы күшейді: «Біздің жан-жақты премьер-министрі осы қуыршақ ойынында тағы бір жіпке тартылып отыр». Сонымен қатар, газет Гибсонтың ғана емес, жалпы корольдік кабинеттің соңғы әрекеттері мен саясатын сынады. Таққа отыру рәсімі мен оған байланысты мерекелік шаралар екі аптаға созылды. 1883 жылдың 12 ақпанындағы салтанатты рәсім үшін арнайы сегізбұрышты павильон мен трибуна салынды. 5000-нан астам адам жиналады деп күтілді, сондықтан қосымша орындықтар дайындалды. Іс-шара басталмас бұрын 630 ересек пен баладан тұратын шеру қала орталығынан сарайға қарай өтті. Калакауа мен Капиолани өзінің патшалық серіктерімен бірге сарайдан іс-шара алаңына шықты. Таққа отыру рәсімінен бұрын хор әндер орындады және Патшаның ресми атақтары жарияланды. Жаңалықтарда «Патша алаңдағандай көрінді» делінген. Гавайи Жоғарғы сотының төрағасы Альберт Фрэнсис Джадд патшаға ант берді. Содан кейін тәж Калакауаға тапсырылды, ол оны басына қойды. Салтанатты шара хор әндерімен және дұғамен аяқталды. Калакауа мен Капиолани жоспарлаған таққа отырудан кейінгі қабылдау рәсімі ешқандай хабарсыз тоқтатылды. Бүгінде Калакауаның таққа отыру павильоны Гавайи Корольдік оркестрінің сахнасы болып табылады. Сол күні кешке патша жұбы мемлекеттік кешкі ас ұйымдастырды, ал кейіннен луау өтті. Хула әр түнде сарай ауласында орындалды. Мерекелік кезеңді регаталар, ат жарыстары және басқа да шаралар толтырды. Дәл сандар белгісіз болғанымен, тарихшы Куикендалл таққа отырудың соңғы құны 50 000 доллардан асып кеткенін мәлімдеді. 1880 жылы заң шығарушы орган Гавайидің өз монеталарын шығару үшін АҚШ монетаханасына алтын сатып алуға мүмкіндік беретін валюталық заң қабылдады. Монетаның алдыңғы жағында корольдің бейнесі, артқы жағында Гавайи елінің елтаңбасы және «Ua Mau ke Ea o ka ʻĀina i ka Pono» ұраны бейнеленеді. Клаус Спрекельспен келісім бойынша ол күміс монетаны шығаруға демеушілік етіп, қажетті күмісті сатып алды. Ал, ол алты пайыздық алтын облигациялардың тең мөлшерін кепілдікке алды, осылайша оған кепілдік берілген пайда болды. 1883 жылдың желтоқсан айында Гавайидің күміс монеталары айналысқа түсе бастағанда, бизнес қауымдастығы оларды қабылдауға асықпады, себебі АҚШ-тың алтын монеталарын нарықтан шығарып тастау қаупі бар еді. Спрекельс оларды тарату үшін өз банкін ашты. Бизнес иелері экономикалық инфляциядан қорқып, үкіметке сенімсіздік білдірді, сондай-ақ шетелдік үкіметтер де. Монета айналымынан туындаған саяси салдар 1884 жылғы сайлауда Куокоа (тәуелсіз) партиясының заң шығарушы органға ықпалын күшейтті. Ол 10 доллардан кем сомадағы қарыздарды өтеу үшін күміс монетаны қабылдауды шектеу үшін Валюталық заңды қабылдады. Қаржы министрлігінде күмісті алтынға айырбастау айына 150 000 доллармен шектелді. 1903 жылы Гавайидің күміс монеталары АҚШ күмісіне айырбасталды және Сан-Франциско монетаханасында балқытылды.

'Iolani Palace is the only royal palace on US soil. The first palace was a coral and wood structure which served primarily as office space for the kingdom's monarchs beginning with Kamehameha III in 1845. By the time Kalākaua became king, the structure had decayed, and he ordered it destroyed to be replaced with a new building. During the 1878 session of the legislature Finance Chairman Walter Murray Gibson, a political supporter of Kalākaua's, pushed through appropriations of $50,000 for the new palace. Construction began in 1879, with an additional $80,000 appropriated later to furnish it and complete the construction. Three architects worked on the design, Thomas J. Baker, Charles J. Wall and Isaac Moore. December 31, 1879, the 45th birthday of Queen Kapiʻolani, was the date Kalākaua chose for the ceremonial laying of the cornerstone. Minister of Foreign Affairs John Mākini Kapena delivered the ceremony's formal address in Hawaiian. As Master of the Freemason Lodge Le Progres de L'Oceanie, Kalākaua charged the freemasons with orchestrating the ceremonies. The parade preceding the laying of the cornerstone involved every civilian and military organization in Hawaiʻi. The Pacific Commercial Advertiser noted it was "one of the largest seen in Honolulu for some years". A copper time capsule containing photographs, documents, currency, and the Hawaiian census was sealed inside the cornerstone. After speeches had been made, the freemasons presented the king with "the working tools of a mason", a plumb bob, level, square tool, and a trowel. Kalākaua had also seen during his visit to Edison's studio how effective electric lighting could be for the kingdom. On July 21, 1886, ʻIolani Palace led the way with the first electric lights in the kingdom, showcasing the technology. The monarch invited the public to attend a lighting ceremony on the palace grounds, attracting 5,000 spectators. The Royal Hawaiian Band entertained, refreshments were served, and the king paraded his troops around the grounds. The total cost of building and furnishing the new palace was $343,595. Gibson was believed to be the main proponent behind the event. On October 10, 1882, the Saturday Press indicated that not all the public was in favor of the coronation. By this point, Gibson's role in the kingdom's finances and his influence on Kalākaua were beginning to come under scrutiny: "Our versatile Premier is pulling another string in this puppet farce." At the same time, the newspaper rebuked many of the recent actions and policies not only of Gibson but of the King's cabinet in general. The coronation ceremony and related celebratory events were spread out over a two week period. A special octagon shaped pavilion and grandstand were built for the February 12, 1883, ceremony. Preparations were made for an anticipated crowd exceeding 5,000, with lawn chairs to accommodate any overflow. Before the actual event, a procession of 630 adults and children paraded from downtown to the palace. Kalākaua and Kapiʻolani, accompanied by their royal retinue, came out of the palace onto the event grounds. The coronation was preceded by a choir singing and the formal recitation of the King's official titles. The news coverage noted, "The King looked ill at ease." Chief Justice of Hawaiʻi's Supreme Court Albert Francis Judd officiated and delivered the oath of office to the king. The crown was then handed to Kalākaua, and he placed it upon his head. The ceremony ended with the choir singing, and a prayer. A planned post coronation reception by Kalākaua and Kapiʻolani was cancelled without advance notice. Today, Kalākaua's coronation pavilion serves as the bandstand for the Royal Hawaiian Band. That evening, the royal couple hosted a state dinner, and there was a luau at a later day. The hula was performed nightly on the palace grounds. Regattas, horse races and a number of events filled the celebration period. Although exact figures are unknown, historian Kuykendall stated that the final cost of the coronation exceeded $50,000. In 1880, the legislature passed a currency law that allowed it to purchase bullion for the United States mint to produce Hawaiʻi's own coins. The design would have the King's image on the obverse side, with Hawaiʻi's coat of arms and motto "Ua Mau ke Ea o ka ʻĀina i ka Pono" on the reverse. In a deal with Claus Spreckels, he sponsored the minting by purchasing the required silver. In return, he was guaranteed an equal amount of six percent gold bonds, thereby giving him a guaranteed profit. When Hawaiʻi's silver coins began circulating in December 1883, the business community was reluctant to accept them, fearing they would drive US gold coins out of the market. Spreckels opened his own bank to circulate them. Business owners feared economic inflation and lost faith in the government, as did foreign governments. Political fallout from the coinage led to the 1884 election year shift towards the Kuokoa (independent) Party in the legislature. It passed the Currency Act to restrict acceptance of silver coins as payment for debts under $10. Exchange of silver for gold at the treasury was then limited to $150,000 a month. In 1903, the Hawaiʻi silver coins were redeemed for US silver and melted down at the San Francisco Mint.

1886 жылы 15-29 қарашада туған күні

1886 жылы 16 қарашада Калакауаның 50 жылдық мерейтойы екі апталық тойлаумен атап өтілді. Гибсон сол кезде Хавайидің премьер-министрі ретінде корольдің кабинетіне қосылды. Ол және Ішкі істер министрі Лютер Ахоло 20 қыркүйекте мерейтойды ұйымдастыру үшін комитет құру туралы заң шығарушы органға ұсыныс енгізді. Ұсыныс мақұлданды, және Гибсонның кейінгі өтініші бойынша заң шығарушы орган тойлауға 15 000 доллар бөлді. 3 қарашада барлық мемлекеттік мектептер 15 қараша аптасында жабылатыны туралы хабарланды. Патшаға сыйлықтар 15 қарашадан бастап келіп түсе бастады. Түн ортасында мерейтой ресми түрде "Панчбоул" кратерінде отшашумен басталды. Күн шыққанда патшалық полиция күштері 'Иолани сарайына құрмет көрсету үшін келді, одан кейін корольдің кабинеті, Жоғарғы Сот судьялары, патшалық дипломаттар және үкімет ведомстволарының шенеуніктері келді. Мектеп оқушылары мен қоғамдық ұйымдар да құрмет көрсетті. "Royal Hawaiian Band" тобы күні бойы музыка орындады. Түстен кейін сарайдың есіктері барлық шенеуніктер мен ұйымдарға, сондай-ақ жұртшылыққа ашылды. Кешке сарай шамдармен, шамырақтармен және электр жарығымен "сарай мен аумағын жарқыратып" жарықтанды. Кеш өрт сөндірушілер шеруімен және отшашумен аяқталды. Келесі екі аптада регата, юбилейлік кеш, луау, спорт жарыстары, мемлекеттік кешкі ас және Гонолулу атқыштары жеңіп алған мергендік сайысы өтті. Harper's Weekly журналы 1891 жылы мерейтойдың жалпы құны 75 000 долларды құрағанын хабарлады.

Әскери саясат

Билік етуінің алғашқы кезеңінде Калакауа 1874 жылы оның алдыңғы басшысы Луналило бұл бөлімді таратып жібергеннен кейін Үй қарауылдарын қайта құрды. Бастапқыда патша үш ерікті рота құрды: Лейеиохоку гвардиясы – атты әскер, «Принцтің өз» – артиллерия бөлімі, және Гавай гвардиясы – жаяу әскер бөлімі. Оның билігінің соңғы кезеңінде Гавайи Корольдігінің әскері алты ерікті ротадан тұрды: «Патшаның өз», «Королеваның өз», «Принцтің өз», Лейеиохоку гвардиясы, Мамалахоа гвардиясы және Гонолулу мылтықтары, сондай-ақ Корольдің Үй қарауылдарының тұрақты әскерлері. Бұл полктардың қатарында негізінен гавайилік және жартылай гавайилік офицерлер болды, соның ішінде оның жеңістігі Джон Оуэн Доминис сияқты бірнеше ақ офицерлер де бар еді. Қажет болған жағдайда әрбір бөлім активті қызметке шақырылуға тиіс болды. Оаху патшасы мен губернаторы полковник және майор шені бар әскери офицерлерден тұратын жеке штабқа ие болды. 1887 жылдан кейін Доминис пен оның штаб офицерлерін құраған әскери комиссиялар экономикалық себептермен қайтарылып алынды, ал 1886 жылғы Әскери заң кейіннен конституцияға қайшы деп жарияланды. 1888 жылғы Әскери заң армияның санын 65 адамнан тұратын Патша гвардиясы – тұрақты күшке және бес ерікті ротаға дейін қысқарды: Гонолулу мылтықтары, «Патшаның өз», «Королеваның өз», «Принцтің өз» және Лейеиохоку гвардиясы. 1890 жылы қабылданған тағы бір әскери заң армияны 36 адамнан тұратын Патшаның Корольдік гвардиясына дейін шектеді.

Полинезия конфедерациясы

Гавайидің полинезиялық елдердің ішкі істеріне араласу идеясы Калакауа сайланғанға дейін кем дегенде екі он жыл бұрын, 1853 жылы австралиялық Чарльз Сент-Джулиан Гавайиге саяси байланыс ретінде ерікті түрде келген кезде пайда болған. Ол ешқандай маңызды нәтижеге қол жеткізбеді. Калакауаның полинезиялық коалиция құруға деген ынтасына Уолтер М. Гибсон және итальяндық сарбаз Селсо Цезарь Морено да ықпал етті. 1879 жылы Морено патшаны осындай мемлекет құруға шақырды, Гавайи империяның төбесінде болып, "Барлық полинезиялық тайпаны сіздің билік таяғыңыздың астына біріктіріп, Гонолулуді монархиялық Вашингтонға айналдырсын, онда барлық аралдардың өкілдері Конгресте жиналады". Германия мен Ұлыбританияның Океаниядағы әрекеттеріне жауап ретінде Гибсонның "Тынық мұхиты коммерциялық жарнамашысы" газеті Гавайидің арал мемлекеттерін халықаралық агрессиядан қорғауға қатысуын ұсынды. Гибсон 1882 жылы Калакауа кабинетіне Сыртқы істер министрі болып тағайындалды. 1883 жылы ол Гавайидің полинезиялық елдердің тәуелсіздігін толық қолдайтынын шетелдік үкіметтерге жазбаша хабарлау үшін мақұлданған заң жобасын ұсынды. Ол жазған "Гавайи наразылығы" хатына оны алған елдер көбінесе мән берген жоқ. Гонолулудегі "Daily Bulletin" газеті өз жауабын жариялады: "Гавайидің нағыз саясаты – өзіне назар аудару". "Гавайи газеті" Гибсонның мінез-құлқын сынап, ұсынылған жобаны "калабаш империясы" деп әжуалады. 1885 жылы Гибсон Гавайидің Полинезияға қатысты ниеттерін жеткізу үшін АҚШ-тағы министр Генри А. П. Картерді Вашингтон мен Еуропаға жіберді. Картер Гибсонның тапсырмаларын орындауға көп ұмтылмады. Ол Самоадағы саяси дүрбелеңге тікелей араласуды қалады, онда Германия империясы олардың басшысы Тамасесе басқарған көтерілісшілерді қолдап, король Малиэтоа Лаупепаны құлатуға тырысты. Оның билігін сақтап қалу үшін Гибсон 1886 жылғы заң шығарушы жиынды Zealandia бу пароходына 100 000 доллар, оның жұмыс шығындарына 50 000 доллар және шетелдік миссияларға 35 000 доллар бөлуге көндірді. АҚШ-тың Самоадағы арнайы комиссары Джордж Х. Бейтс Калакауаға Гавайи өзінің ісіне назар аударып, Самоа ісіне араласпауы керек деп кеңес берді. Оның орнына Гавайи Джон Э. Буш басқаратын делегацияны Самоаға жіберді, онда Самоа королі Малиэтоа Лаупепа 1887 жылдың 17 ақпанында Гавай-Самоа конфедерациясы туралы келісімге қол қойды. Буш сондай-ақ Малиэтоаға Калакауа Полинезия конфедерациясының монархтары мен басшыларын құрметтеу үшін құрған Океания жұлдызының корольдік орденін табыс етті. Үкімет Бушқа Полинезияның басқа аралдарындағы басшыларды аралау үшін HHMS Kaimiloa кемесін жіберді. АҚШ пен Ұлыбритания Германиямен бірге келісімге қарсылық білдірді. Германия АҚШ пен Ұлыбританияға: "Егер Гавайи Малиэтоаға көмектесуге тырысса, Сандвич аралдарының патшасы бізбен соғыс жағдайына түседі" деп ескертті. Неміс әскери кемелері Самоа суларына келгенде Малиэтоа бас иіп, жер аударылды. Гибсон әкімшілігінің құлауынан кейін Кеймилоа мен Буш делегациясы Гонолулуға қайтарылды. Калакауаның Гавайидің Самоаға араласуын кейіннен түсіндіргені: "Біздің миссиямыз, ең алдымен, қайырымдылық миссиясы болды, бірақ немістердің мақтанышпен әрекет етуі біздің жақсы ниеттерімізге кедері келтірді және бізге миссияны тоқтатуға тура келді".

The idea of Hawaiʻi's involvement in the internal affairs of Polynesian nations had been around at least two decades before Kalākaua's election, when Australian Charles St Julian volunteered to be a political liaison to Hawaiʻi in 1853. He accomplished nothing of any significance. Kalākaua's interest in forming a Polynesian coalition, with him at the head, was influenced by both Walter M. Gibson and Italian soldier of fortune Celso Caesar Moreno. In 1879 Moreno urged the king to create such a realm with Hawaiʻi at the top of the empire by " uniting under your sceptre the whole Polynesian race and make Honolulu a monarchical Washington, where the representatives of all the islands would convene in Congress." In response to the activities of Germany and Great Britain in Oceania, Gibson's Pacific Commercial Advertiser urged Hawaiʻi's involvement in protecting the island nations from international aggression. Gibson was appointed to Kalākaua's cabinet as Minister of Foreign Affairs in 1882. In 1883, he introduced the approved legislation to convey in writing to foreign governments that Hawaiʻi fully supported the independence of Polynesian nations. The subsequent "Hawaiian protest" letter he drafted was mostly ignored by nations that received it. The Daily Bulletin in Honolulu issued its own response, "Hawaiʻi's true policy is to confine her attention to herself, ". The Hawaiian Gazette criticized Gibson's character and mockingly referred to the proposed venture as the "Empire of the Calabash". In 1885, Gibson dispatched Minister to the United States Henry A. P. Carter to Washington, D. C., and Europe to convey Hawaiʻi's intentions towards Polynesia. Carter made little headway with Gibson's instructions. He pushed for direct intervention into a political upheaval in Samoa, where the German Empire backed rebels under their leader Tamasese in an attempt to overthrow King Malietoa Laupepa. In an effort to keep him in power, Gibson convinced the 1886 legislature to allocate $100,000 to purchase the steamship Zealandia, $50,000 for its operating expenses, and $35,000 for foreign missions. United States special commissioner to Samoa, George H. Bates advised Kalākaua that Hawaiʻi should mind its own business and stay out of Samoan affairs. Instead, Hawaiʻi sent a delegation headed by John E. Bush to Samoa, where Samoan King Malietoa Laupepa signed a Samoan Hawaiian confederation treaty on February 17, 1887. Bush also presented Malietoa with the Royal Order of the Star of Oceania, which Kalakaua had created to honor the monarchs and chiefs of the Polynesian confederation. The government sent HHMS Kaimiloa for Bush's use in visiting the chiefs of the other islands of Polynesia. The United States and Great Britain joined with Germany in expressing their disapproval of the treaty. Germany warned the United States and Great Britain, "In case Hawaiʻi should try to interfere in favor of Malietoa, the King of the Sandwich Islands would thereby enter into [a] state of war with us." When German warships arrived in Samoan waters, Malietoa surrendered and was sent into exile. The Kaimiloa and Bush's delegation were recalled to Honolulu after the ousting of the Gibson administration. Kalākaua's later explanation of Hawaiʻi's interference in Samoa was, "Our Mission was simply a Mission of phylanthropy [sic] more than any thing, but the arogance [sic] of the Germans prevented our good intentions and . we had to withdraw the Mission."

1887 жылғы Байонет конституциясы

Гавайи революциясының естеліктерінде Санфорд Б. Доул Байонет конституциясына бір тарау арнады. Ол Калакауа патшаның кабинет мүшелерін жұмысты атқару қабілеті үшін емес, оның еркіне мойынсұну қабілеті үшін тағайындағанын айтты. Соның салдарынан, Доульдің айтуынша, "фантастикалық кәсіпорындар мен патша отбасының жеке өркендеуі үшін" бөлінген қаражат бір шоттан екіншісіне ауыстырылды. Доул кінәлілердің көпшілігін Гибсонға жүктеді және Калакауаны патшаның саяси одақтастарының бірі Юниус Каае арқылы жасалған амалдықпен, опиум лицензиясын беру үшін Тонг Киден 71 000 доллар пара алғаны үшін айыптады. Жеке қарсылығына қарамастан, Калакауа 1886 жылы бір ғана опиум сату және тарату лицензиясын құру туралы заң жобасына қол қойды. Қаае күріш өсіруші Тонг Киге, яғни Акиге, патшаға ақшалай сыйлық беру арқылы оны сатып алуға көмектесуін ұсынған. Аки патшаның ұсынысына құлақ асып, мыңдаған доллар берді. Тағы бір саудагер Чун Лунг үкіметке 80 000 доллар ұсынды, бұл Акиді одан да көп ақша жинауға мәжбүр етті. Лицензия ақырында Чунге берілді, ол 1886 жылы 31 желтоқсанда лицензияға қол қойылмайынша төлемді ұстап қалды. Калакауа өзінің министрлік құрамы Чунмен достық қарым-қатынаста болғандықтан, оны қабылдамағанын мойындады. Реформа партиясы үкімет билігін қолға алғаннан кейін опиум лицензиясы бойынша қарыз төленбей қалды. Калакауа өзінің борыштарын Корольдік жерлерден түскен кірістер арқылы өтеуге келісті. Алайда, басқа міндеттемелері мен өтелмеген қарыздар оны Калакауаның барлық жеке меншігін және Тақ жерлерінің кірісін бақылайтын сенімгерлерге өз борышын беруге мәжбүр етті. Қамқоршылар опиумдық қарызды өсіруден бас тартқанда, Аки сотқа шағымданды. Сот "патшаның ешбір кінәсі жоқ" деген шешім шығарса да, аманатты басқарушылар қарыз үшін жауапты деп табылды. Гавай лигасы "барлық қажетті құралдармен" үкіметтің статус-квосын өзгерту үшін құрылды және Гонолулу Rifles отаршылдар тобымен күш біріктірді. Мемлекет төңкерісін күткен патша 28 маусымда Гибсонды және оның бүкіл кабинетін жұмыстан босату арқылы өзін құтқару шараларын қолданды. Жаңадан тағайындалған кабинет мүшелері: премьер-министр және қаржы министрі ретінде Уильям Лоутиан Грин, бас прокурор ретінде Кларенс У. Эшфорд, ішкі істер министрі ретінде Лоррин А. Турстон және сыртқы істер министрі ретінде Годфри Браун болды. Жаңа конституцияны Гавайи комитеті дереу дайындады және 6 шілдеде Калакауаға қол қою үшін ұсынды. Келесі күні ол 1864 жылғы Гавайи корольдігінің Конституциясын жою туралы жарлық шығарды. Жаңа конституция қол қойылған мәжбүрлеудің салдарынан Байонет конституциясы деп аталды. Оның әпкесі Лилиуокалани Гавайи тарихында ағасы егер қол қоймаса, оны өлтіреді деп сенгенін айтты. Ол енді кімнің дос, кімнің жау екенін білмейтінін жазды. Ол өзіне сенген адамдардан сатқындық көргенін сезінді. Бұл күннен бастап "Байонеттік конституция" деп аталады, және бұл есім жақсы таңдалған; патшаның басқа жаулары басқа жалғанда ұйымдастырған, бірақ шын мәнінде оларға мәжбүрлеу билігін беру үшін әскери компаниялардан алған қатыгездік шаралары үшін оның бағынуын жүзеге асыру үшін қолданылатын басты шара болды. Гибсон 1 шілдеде тұтқындалды және мемлекеттік қаражатты жымқырумен айыпталды. Бірақ дәлелдің жетіспеуіне байланысты іс тез арада тоқтатылды. Гибсон 12 шілдеде Калифорнияға қашып кетіп, 6 айдан кейін 1888 жылы 21 қаңтарда қайтыс болды. Жаңа конституция күшіне енгеннен кейін шетелде оқып жүрген мемлекеттік қолдау алған студенттер қайта шақырылды. Солардың бірі Роберт Уильям Уилкокс еді. Уилкокс оқиғалардың өзгеруіне алғашқы реакциясы Лилиуокаланиді регент ретінде орнатуды жақтады. Алайда 1889 жылы 30 шілдеде ол және тағы бір мемлекет қолдаған студент Роберт Напуако Бойд 1864 жылғы конституцияны және сол арқылы патшаның билігін қалпына келтіруді мақсат еткен көтеріліске көшті. Калакауа, Вилкокс оны өз қарындасы үшін тақтан бас тартуға мәжбүрлеуді ойлағандықтан, көтеріліс болған кезде сарайда болған жоқ. Үкімет әскери қорғанысы Вилкокс көтерілісшілерінің берілуіне әкелді.

In Memoirs of the Hawaiian Revolution, Sanford B. Dole devoted a chapter to the Bayonet Constitution. He stated that King Kalākaua appointed cabinet members not for their ability to do the job, but for their ability to bend to his will. Consequently, according to Dole, appropriated funds were shifted from one account to another, "for fantastic enterprises and for the personal aggrandizement of the royal family." Dole placed much of the blame on Gibson, and accused Kalākaua of taking a bribe of $71,000 from Tong Kee to grant an opium license, an action done via one of the king's political allies Junius Kaʻae. Despite his own personal opposition, Kalākaua signed a legislative bill in 1886 creating a single opium vending and distribution license. Kaʻae had suggested to rice planter Tong Kee, also known as Aki, that a monetary gift to the king might help him acquire it. Aki took the suggestion and gave thousands of dollars to the king. Another merchant, Chun Lung, made the government an offer of $80,000.00 which forced Aki to raise even more cash. The license was eventually awarded to Chun who withheld his payment until the license was actually signed over to him on December 31, 1886. Kalākaua admitted that he had been overruled by his cabinet who were friendly with Chun. After the reform party took control of the government, the opium license debt remained unpaid. Kalākaua agreed to make restitution for his debts via revenues from the Crown Lands. However, other liabilities and outstanding debt forced him to sign his debt over to trustees who would control all of Kalākaua's private estates and Crown Land revenues. When trustees refused to add the opium debt, Aki sued. Although the court ruled, "The king could do no wrong", the trustees were found liable for the debt. The Hawaiian League was formed to change the status quo of government "by all means necessary", and had joined forces with the Honolulu Rifles militia group. Anticipating a coup d'état, the king took measures to save himself by dismissing Gibson and his entire cabinet on June 28. The newly appointed cabinet members were William Lowthian Green as prime minister and minister of finance, Clarence W. Ashford as attorney general, Lorrin A. Thurston as minister of the interior, and Godfrey Brown as minister of foreign affairs. A new constitution was drafted immediately by the Hawaiian Committee and presented to Kalākaua for his signature on July 6. The next day he issued a proclamation of the abrogation of the 1864 Constitution of the Kingdom of Hawaiʻi. The new constitution was nicknamed the Bayonet Constitution because of the duress under which it was signed. His sister Liliuokalani stated in Hawaii's Story that her brother was convinced that if he did not sign, he would be assassinated. She wrote that he no longer knew who was friend or foe. He felt betrayed by people he once trusted and had told her that everywhere he went he was under constant surveillance. Quote|text=It has been known ever since that day as "The Bayonet Constitution," and the name is well chosen; for the cruel treatment received by the king from the military companies, which had been organized by his enemies under other pretences, but really to give them the power of coercion, was the chief measure used to enforce his submission.|author=Liliʻuokalani

Gibson was arrested on July 1 and charged with embezzlement of public funds. The case was soon dropped for lack of evidence. Gibson fled to California on July 12, and died there 6 months later on January 21, 1888. When the new constitution went into effect, state sponsored students studying abroad were recalled. One of those was Robert William Wilcox who had been sent to Italy for military training. Wilcox's initial reaction to the turn of events was advocating Liliuokalani be installed as Regent. On July 30, 1889, however, he and Robert Napuʻuako Boyd, another state sponsored student, led a rebellion aimed at restoring the 1864 constitution, and, thereby, the king's power. Kalākaua, possibly fearing Wilcox intended to force him to abdicate in favor of his sister, was not in the palace when the insurrection happened. The government's military defense led to the surrender of the Wilcox's insurgents.

Өлім және мұрагерлік

Калакауа 1890 жылы 25 қарашада USS Charleston кемесімен Калифорнияға аттанды. Оған сенімді достары Джордж Макфарлейн мен Роберт Хоапили Бейкер еріп жүрді. Патшаның сапар мақсаты белгісіздік тудырды. Сыртқы істер министрі Джон Адамс Камминс сапардың корольдің денсаулығына арналғанын және Калифорниядан тысқары жерлерге бармайтынын мәлімдеді. Жергілікті газеттер мен британдық комиссар Вудхаус патшаның Пёрл-Харборды беру туралы келіссөздер жүргізу үшін Вашингтонға, АҚШ-қа бара алатынынан алаңдады, өйткені өзара келісім шарты аяқталып қалғаннан кейін немесе патшалықтың аннексиясы мүмкін болғаннан кейін Пёрл-Харборды жалға беру туралы келісімге келуі мүмкін. Оның қарындасы Лилиуокалани оны сапардан қайтарға тырысқаннан кейін, ол АҚШ-тағы Гавайи елшісі Генри А. П. Картермен Вашингтонда Маккинли тарифін талқылауды жоспарлағанын жазды. Ол қайтып келгенде, ол қайтадан регент болып тағайындалды. Калифорнияға келгеннен кейін, топ 5 желтоқсанда Сан-Францискоға қонды. Калакауаның денсаулығы нашарлағандықтан, ол "Палас" қонақ үйінің люксіне орналасты. Оңтүстік Калифорния мен Солтүстік Мексикаға саяхат жасағанда, Санта-Барбарада жеңіл инсульт алды және дереу Сан-Францискоға қайтарылды. Ол АҚШ Тынық мұхиты флотының хирургы Джордж Вудстың күтіміне берілді. Доктор Вудстың кеңесіне қарамастан, Калакауа 14 қаңтарда Мистикалық ғибадатхананың асыл адамдарының ежелгі араб орденіне (А. А. О. Н. М. С.) қабылдану рәсіміне қатысуға талап етті. Оған Вин Мариани тонигі берілді, ол оны аяғына тұрғызды, және Мистикалық ғибадатхананың асыл адамдары оны рәсімге сүйемелдеді. Салтанатты рәсім ұзаққа созылмады, бір сағат ішінде ол люксіне қайтарылды. Өліміне екі күн қалғанда ол комаға түсті. Калакауа 1891 жылғы 20 қаңтарда сағат 14:35-те қайтыс болды. АҚШ Әскери-теңіз күштерінің өкілдері оның өлімінің ресми себебін Брайт сырқаты (бүйректің қабынуы) деп атады. Оның соңғы сөздері: "Ауэ, ол канакау, ея и локо о ке кунокуну о ка маи!" немесе "Ау, мен ауыр науқас адаммын!" болды. Оның соңғы сөздері ретінде танымал "Мен халқыма тырыстым деңдер" деген сөзді романист Юджин Бернс 1952 жылы жарық көрген "Калакауа, жұмақтың соңғы патшасы" атты өмірбаянында ойлап тапқан. Өлімінен бұрын оның дауысы фонограф цилиндріне жазылды, ол қазір Бернис П. Бишоп мұражайында сақтаулы. Калакауаның қайтысы туралы хабар 29 қаңтарда ғана Гавайиге жетті, сол кезде Charleston корольдің мәйітімен Гонолулуға оралды. Оның тағайындалған мұрагері ретінде, Калифорниядағы мемлекеттік жерлеу рәсімінен және Гонолулудағы екінші рәсімнен кейін, корольдің мәйіті 1891 жылғы 15 ақпанда Мауна Аладағы Корольдік мавзолейге жерленді. 1910 жылғы 24 маусымда оның қарындасы Лилиуокалани бастыруымен өткен рәсімде оның және оның отбасы мүшелерінің мәйіті негізгі мавзолей ғимараты шіркеуге айналғаннан кейін жер астындағы Калакауа склепіне көшірілді.

Kalākaua sailed for California aboard the USS Charleston on November 25, 1890. Accompanying him were his trusted friends George W. Macfarlane and Robert Hoapili Baker. There was uncertainty about the purpose of the king's trip. Minister of Foreign Affairs John Adams Cummins reported the trip was solely for the king's health and would not extend beyond California. Local newspapers and British commissioner Wodehouse worried the king might go farther east to Washington, D. C., to negotiate a continued cession of Pearl Harbor to the United States after the expiration of the reciprocity treaty or possible annexation of the kingdom. His sister Liliʻuokalani, after unsuccessfully dissuading him from departing, wrote he meant to discuss the McKinley Tariff with the Hawaiian ambassador to the United States HenryA. P. Carter in Washington. She was again appointed to serve as regent during his absence. Upon arriving in California, the party landed in San Francisco on December 5. Kalākaua, whose health had been declining, stayed in a suite at the Palace Hotel. Traveling throughout Southern California and Northern Mexico, he suffered a minor stroke in Santa Barbara and was rushed back to San Francisco. He was placed under the care of George W. Woods, surgeon of the United States Pacific Fleet. Against the advice of Dr. Woods, Kalākaua insisted on going to his initiation at the Ancient Arabic Order of the Nobles of the Mystic Shrine (A. A. O. N. M. S.) on January 14. He was given a tonic of Vin Mariani that got him on his feet, and was accompanied to the rites by an escort from the Nobles of the Mystic Shrine. The ceremonies did not take long, and he was returned to his suite within an hour. Two days before his death, he lapsed into a coma. Kalākaua died at 2:35 pm on Tuesday, January 20, 1891. US Navy officials listed the official cause of death as Bright's Disease (inflammation of the kidneys). His last words were, "Aue, he kanaka au, eia i loko o ke kukonukonu o ka maʻi!," or "Alas, I am a man who is seriously ill." The more popular quote, "Tell my people I tried", attributed as his last words, was actually invented by novelist Eugene Burns in his 1952 biography of Kalākaua, The Last King of Paradise. Shortly before his death, his voice was recorded on a phonograph cylinder, which is now in the Bernice P. Bishop Museum. The news of Kalākaua's death did not reach Hawaiʻi until January 29 when the Charleston returned to Honolulu with the king's remains. As his designated heir apparent,

After a state funeral in California and a second one in Honolulu, the king's remains were buried in the Royal Mausoleum at Mauna ʻAla on February 15, 1891. In a ceremony officiated by his sister Liliʻuokalani on June 24, 1910, his remains, and those of his family, were transferred to the underground Kalākaua Crypt after the main mausoleum building had been converted into a chapel.

Мұра

Калакауа билігі, Гавайи музыкасына және Гавайи мәдениетін жандандыруға қосқан үлесі үшін, Гавайидің алғашқы Ренессансы деп есептеледі. Оның іс-әрекеттері, патшалық үшін гавайилықтардың мақтаныш сезімін және ұлттық біртүтастығын қайта оятты. Христиан дініне өткен Каахуманудың бұрынғы билігінде хула билеуге тыйым салынған және заңмен жазаланған. Келесі монархтар хула билеуге рұқсат беруді біртіндеп бастады, бірақ оны толыққанды қайта жаңғыртқан – Калакауа болды. Калакауаның таққа отыруы мен туған күнінің мерекесінде әндер, мелелер және хула билері ресми салтанаттың бөлігі болды. Ол, ескі мелелер мен ән-күйлерді білетін барлық гавайилықтарды таққа отыру рәсіміне қатысуға шақырды және музыка зерттеушісі А. Маркесті мерекелерді бақылауға алды. Калакауаның мәдени мұрасы 1964 жылы құрылған және оның құрметіне аталған, Хило қаласындағы (Гавайи) «Мерри Монарх» фестивалі арқылы жалғасуда – бұл ірі ауқымды жылдық хула билеу жарысы. Ежелгі әндердің немесе мелелердің авторы Калакауа, дәстүрлі түрде ауызша беріліп келген 2102 тармақты «Кумулипо» әнінің жазбаша нұсқасын алғаш рет жариялады. Ол патшалық тегін және ғаламның жаратылуын баяндайды. Ол сондай-ақ, гавайилықтардың күрестік өнері – Луаны қайта жаңғыртқандығымен де белгілі. 1886 жылғы заңнамамен құрылған Гавайи денсаулық сақтау кеңесі (үкіметтік денсаулық сақтау кеңесінен өзгеше), Калакауа тағайындаған бес тума гавайиліктен тұрды, олар дәстүрлі емдеу өнерінің лицензиялау және реттелуін қадағалады. Ол сондай-ақ, Эмма Кайли Меткалф Бекли Накуинаны Гавайи ұлттық мұражайының алғашқы тума гавайилік кураторы етіп тағайындады және мекеменің қаржыландыруын арттырды. 2004 жылы Ұлттық табиғи тарих мұражайы Калакауаның қызыл және сары қауырсынды Хале Науа Ахуула және қауырсынды кахилилерін Гавайиге арналған арнайы көрмесінің бөлігі ретінде көрсетті. Калакауаның гавайи тіліндегі баспасөзге демеушілігі және оның осы саладағы қысқа мансабы оған «Редактор патша» деген қосымша атау берді. 1861 жылдан 1863 жылға дейін Калакауа, Г. В. Мила, Дж. В. Х. Каувахи және Джон К. Каунаманомен бірге «Ка Хоку о ка Пакифика» («Тынық мұхитының жұлдызы») газетін редакциялады – бұл гавайиліктердің ғана жазған, американдық миссионерлердің ықпалына түспеген алғашқы газет. Бұл ұлттық газет гавайи тақырыптарына, әсіресе дәстүрлі фольклор мен поэзияға назар аударды. 1870 жылы ол халықаралық жаңалықтар, жергілікті жаңалықтар және шежірелерге арналған, бірақ тек екі ай ғана жарық көрген «Ка Манава» («Уақыт») күнделікті газетінің редакторы болды. Ол сондай-ақ 1883-1884 жылдары жарық көрген «Ка Хоку о Ке Кай» («Теңіз жұлдызы») әдеби журналына демеушілік етті. Гавайи музыкасының даңқ залы Калакауаны және оның бауырларын, Гавайи музыкасының мәдениеті мен тарихын қамқорлағандары үшін «На Лани Эха» («Көктемгі төртеу») деп атады. «Hawaii Ponoʻī» 1967 жылы ресми түрде Гавайи штатының әнұраны болып жарияланды. Бастапқыда «Камехамехаға арналған гимн» деп аталған, Корольдік Гавайилік оркестрінің жетекшісі Анри Бергер 1872 жылы пруссиялық «Heil dir im Siegerkranz» әнұранының ықпалымен аспаптық әуенді жазды. Калакауа 1874 жылы сөздерін қосты, ал Каваиахао шіркеуінің хоры сол жылы оның туған күніне арнап оны орындады. 1876 жылы монархия құлатылғанға дейін ол Гавайи Корольдігінің ресми әнұраны болды. Патшаның басқа да шығармалары: «Сладкая лей лехуа», «Акахи хой», «Е нихи ка хеле», «Ка моми» және «Кони ау и ка ваи». Оның жеті әні «Фиггс» псевдонимімен «Ka Buke O Na Leo Mele Hawaii» (1888) журналында жарияланды. Ол көбінесе өзінің сақталған шығармаларының тек сөздерін ғана жазды. Ол Сербия Корольдігімен дипломатиялық қарым-қатынас орнатты және Таково Кресті орденімен марапатталды. Укулеле Калакауа билігінде Мануэль Нунес, Жозе до Эспириту Санто және Мадейра мен Кабо-Вердеден келген португал иммигранттары Аугусто Диас әкелді. Патша аспапта шебер болды. Американдық журналист Мэри Ханна Краут пен Гавайи тұрғыны Изобель Осборн Стронгтың айтуынша, ол жиі укулеле ойнап, өзінің жеке музыкалық тобы – Калакауаның әнші жігіттерімен (немесе Патшаның әнші жігіттері) бірге қонақтары үшін мелелер орындаған. Стронг «Әншілер» тобын «бөкіл аралдардағы ең жақсы әншілер және укулеле мен гитарада ойнайтын орындаушылар» деп сипаттады. 1997 жылы Калакауа Укулеле даңқ залына енгізілді. Калакауа даңғылы 1905 жылғы наурыз айында Гавайи аумақтық заң шығарушы жиналысының палатасы мен сенатымен құрылды. Ол бұрынғы Вайкики жолын «Калакауаның ұлылығының есімін мәңгі есте сақтау үшін, оның билігінде Гавайи материалдық өркендеуде үлкен жетістіктерге жеткендігіне байланысты» деп атады. Король Давид Калакауа ғимараты 1975 жылы Ұлттық тарихи орындар тізіміне «АҚШ почта бөлімі, кеден және сот үйі» деген бұрынғы атымен енгізілді. Гонолулу қаласының 335 Merchant Street мекенжайында орналасқан бұл ғимарат бір кезде Гавайи аумағының әкімшілік орталығы болды. 2003 жылы ғимарат Калакауаның құрметіне қайта аталды. 1985 жылы Калакауаның қола мүсіні Гонолулу қаласы мен округіне, патшаның Жапонияға сапарынан кейін алғашқы жапон жұмысшыларының 100 жылдығын атап өту үшін сыйға тартылды. Ол Гавайидегі жапондық американдық қауымдастығының атынан Оаху Каняку Имин жүз жылдық комитеті тапсырыс берді. Мүсін музыкант Палани Воэн, сәулетші Лиланд Онекеа және тума гавайилік мүсінші Шон Кекамакупаа Каонохиокалани Ли Браун жасады. Ол Вайкикидегі Калакауа және Кухио даңғылдарының бұрышында орналасқан. 1988 жылы «Король Давид Калакауа» атты қоладан құйылған мүсін Хило қаласындағы (Гавайи) Калакауа паркіне қойылды (57 дюйм биіктігінде). Оны гавайилік суретші Генри Бьянчини жасады. Диснейдің «Лило және Стич» фильмінде Лилоның таныстырылуы кезінде Калакауа туралы гавайи әні естіледі. Меле бастапқыда меле иноа ретінде жазылған, ал оның түпнұсқа атауы «He Inoa No Kalani Kalākaua Kulele» (басшыға арналған есім, Калакауа) болған. «Лило және Стич» саундтрегінде ол «He Mele No Lilo» деп қайта аталды.

Kalākaua's reign is generally regarded as the first Hawaiian Renaissance, for both his influence on Hawaiʻi's music, and for other contributions he made to reinvigorate Hawaiian culture. His actions inspired the reawakening Hawaiian pride and nationalism for the kingdom. During the earlier reign of Christian convert Kaʻahumanu, dancing the hula was forbidden and punishable by law. Subsequent monarchs gradually began allowing the hula, but it was Kalākaua who brought it back in full force. Chants, meles and the hula were part of the official entertainment at Kalākaua's coronation and his birthday jubilee. He issued an invitation to all Hawaiians with knowledge of the old mele and chants to participate in the coronation, and arranged for musicologist A. Marques to observe the celebrations. Kalākaua's cultural legacy lives on in the Merrie Monarch Festival, a large scale annual hula competition in Hilo, Hawaiʻi, begun in 1964 and named in his honor. A composer of the ancient chants or mele, for the first time Kalākaua published a written version of the Kumulipo, a 2,102 line chant that had traditionally been passed down orally. It traces the royal lineage and the creation of the cosmos. He is also known to have revived the Hawaiian martial art of Lua, and surfing. The Hawaiian Board of Health (different from the governmental Board of Health) passed by the 1886 legislature consisted of five Native Hawaiians, appointed by Kalākaua, who oversaw the licensing and regulation of the traditional practice of native healing arts. He also appointed Emma Kaili Metcalf Beckley Nakuina as the first Native Hawaiian curator of the Hawaiian National Museum and increased funding for the institution. In 2004, the National Museum of Natural History displayed Kalākaua's red and yellow feathered Hale Naua ʻahuʻula and feathered kāhili as part of its Hawaiian special exhibit. Kalākaua's sponsorship of and a brief career in the Hawaiian language press gave him the additional epithet of the "Editor King". From 1861 to 1863, Kalākaua with G. W. Mila, J. W. H. Kauwahi and John K. Kaunamano co edited Ka Hoku o ka Pakipika (The Star of the Pacific), the first Hawaiian language newspaper solely written by Native Hawaiians without the influence of American missionaries. This nationalist paper focused on Hawaiian topics especially traditional folklore and poetry. In 1870 he also edited the daily newspaper Ka Manawa (Times), which concerned itself with international news, local news and genealogies but only lasted for two months. He also sponsored the literary journal, Ka Hoku o Ke Kai (The Star of the Sea), which ran from 1883 to 1884. The Hawaiian Music Hall of Fame honored Kalākaua and his brother and sisters as Na Lani ʻEhā ("The Heavenly Four") for their patronage and enrichment of Hawaiʻi's musical culture and history. "Hawaiʻi Ponoʻī" was officially designated the Hawaiʻi state anthem in 1967. Originally titled "Hymn to KamehamehaI", Henri Berger, leader of the Royal Hawaiian Band, wrote the instrumental melody in 1872, influenced by the Prussian anthem "Heil dir im Siegerkranz". Kalākaua added the lyrics in 1874, and the Kawaiahaʻo Church Choir sang it on his birthday that year. In 1876, it became the official anthem of the Kingdom of Hawaiʻi until the overthrow of the monarchy. Other works by the king include "Sweet Lei Lehua", "ʻAkahi Hoʻi", "E Nihi Ka Hele", "Ka Momi", and "Koni Au I Ka Wai". Seven of his songs were published in Ka Buke O Na Leo Mele Hawaii (1888) using the pseudonym "Figgs". He generally wrote only the lyrics for most of his surviving works. He established diplomatic relations with the Kingdom of Serbia and was awarded the Order of Cross of Takovo. The ukulele was introduced to the Hawaiian islands during the reign of Kalākaua, by Manuel Nunes, José do Espírito Santo, and Augusto Dias, Portuguese immigrants from Madeira and Cape Verde. The king became proficient on the instrument. According to American journalist Mary Hannah Krout and Hawaiʻi resident Isobel Osbourne Strong, wife of artist Joseph Dwight Strong and stepdaughter of Robert Louis Stevenson, he would often play the ukulele and perform meles for his visitors, accompanied by his personal musical group Kalākaua's Singing Boys (aka King's Singing Boys). Strong recalled the Singing Boys as "the best singers and performers on the ukulele and guitar in the whole islands". Kalākaua was inducted into the Ukulele Hall of Fame in 1997. Kalākaua Avenue was created in March 1905 by the House and Senate of the Hawaiʻi Territorial Legislature. It renamed the highway known as Waikiki Road, "to commemorate the name of his late Majesty Kalākaua, during whose reign Hawaiʻi made great advancement in material prosperity". The King David Kalakaua Building was listed on the National Register of Historic Places in 1975 under its former name U. S. Post Office, Customhouse, and Courthouse. Located at 335 Merchant Street in Honolulu, it was once the official seat of administration for the Territory of Hawaiʻi. The building was renamed for Kalākaua in 2003. In 1985, a bronze statue of Kalākaua was donated to the City and County of Honolulu to commemorate the 100 year anniversary of the arrival of the first Japanese laborers after the king's visit to Japan. It was commissioned by the Oahu Kanyaku Imin Centennial Committee on behalf of the Japanese American community of Hawaiʻi. The statue was designed and created by musician Palani Vaughan, architect Leland Onekea and Native Hawaiian sculptor Sean Kekamakupaa Kaonohiokalani Lee Loy Browne. It is located at the corner of Kalākaua and Kuhio avenues in Waikiki. In 1988, a cast bronze statue titled "King David Kalākaua" was placed in Kalakaua Park in Hilo, Hawai'i (57" H). It was created by Hawaiian artist Henry Bianchini. A Hawaiian song about Kalākaua can be heard in the Disney movie Lilo & Stitch when Lilo is introduced in the movie. The mele was written as a mele inoa, its original title being "He Inoa No Kalani Kalākaua Kulele" (a namesong for the chief, Kalākaua). On the Lilo & Stitch soundtrack, it was retitled as "He Mele No Lilo".

Белгілі басылымдар

На меле аймоку, на меле купуна, а ме на меле пьони о ка мои Калакауа I. Династиялық әндер, ата-бабалар әндері және король Калакауа I-нің жеке әндері. (1886). Гавай тарихи қоғамы, Гонолулу, 2001. Гавайи аңыздары мен мифтері: ерекше халықтың аңыздары мен фольклоры. (1888). C. E. Tuttle Company, Нью-Йорк, 1990.