Кіріспе
Капу – ежелгі Гавайи заңдары мен ережелерінің ұстаным кодексі. Капу жүйесі өмір салты, гендерлік рөлдер, саясат және дін салаларында кең таралған. Капуға қарсы жасалған қылмыс көбінесе өлім жазасына әкелетін, бірақ сонымен қатар рухани күшке қауіп тудыру немесе мананы тонау болып саналған. Капулар қатаң сақталған. Оны бұзу, тіпті әдейі болмаса да, көбінесе дереу өлімге алып келген, Коо капу. Бұл түсінік табу және басқа Полинезия мәдениеттеріндегі тапу немесе табу ұғымдарымен байланысты. Гавайи тіліндегі капу сөзі ағылшын тілінде әдетте "тыйым салынған" деп аударылады, бірақ ол "жақындамау", "кірмеу", "қасиетті", "ғибадат етілген" немесе "мүқаддес" мағыналарын да білдіреді. Капудың қарама-қарсысы – ноа, яғни "көне" немесе "бос".
Kapu is the ancient Hawaiian code of conduct of laws and regulations. The kapu system was universal in lifestyle, gender roles, politics and religion. An offense that was kapu was often a capital offense, but also often denoted a threat to spiritual power, or theft of mana. Kapus were strictly enforced. Breaking one, even unintentionally, often meant immediate death, Koʻo kapu. The concept is related to taboo and the tapu or tabu found in other Polynesian cultures. The Hawaiian word kapu is usually translated to English as "forbidden", though it also carries the meanings of "keep out", "no trespassing", "sacred", "consecrated", or "holy". The opposite of kapu is noa, meaning "common" or "free".
Қаһли
Қахилилер – басшылармен (патшалармен) байланысқа түруді шектеуші ережелер, бірақ бұл белгілі рухани күші бар барлық адамдарға да қатысты. Капу ку мамао – басшының орнынан тыйым салынған, ал калу нохо – басшының алдына жиналу. Басшының жеке кеңістігіне кіргенде, оның шашына немесе тырнақтарына тию, оған тікелей қарау және одан биік тұру капу болып саналды. Қызыл және сары қауырсын кию (патшалықтың белгісі) ең жоғары дәрежелі болмаса, тыйым салынған. Капу болып белгіленген орындар көбінесе Паху Капумен – әрқайсысының үстінде ақ шар бар екі қиылысқан таяқ арқылы белгіленеді.
Ай Капу
Ай капу – ерлер мен әйелдер арасындағы қарым-қатынасты реттейтін капу жүйесі. Көптеген алиилер осы жүйе арқылы билікке ие болды, содан кейін олар саясат құдайы Кū-ға алғыс айтты. "Ай" сөзі "жеу" мағынасын білдіреді, ал "капу" – қасиетті. Сондықтан, ол "қасиетті тамақ" деп аударылады. Бұл тәжірибада ерлер мен әйелдер бірге тамақ іше алмады. Бұдан өзге, шошқа еті (құдай Лононың денесі), бананның көптеген түрлері (70 түрінің 67-сі) (құдай Каналаоаның денесі) және кокос (құдай Кū-дың денесі) сияқты белгілі бір тағамдар әйелдер үшін капу саналды. Бұл оларға осы тағамдарды жеуге ғана емес, сонымен қатар кокос арқаны жасау сияқты жағдайларда олардың араласуына да тыйым салды. Таро (құдай Kāненің денесі) әйелдер пісіруге және дайындауға тиіс капу еді. Кейбір ірі балықтар да әйелдерге жеуге капу болды. Гавайидің жетекші этноботанигі Изабелла Эбботт, гавайи әйелдері үшін "ноа" (еркін) диетаның шектеулі болуына байланысты, теңіз балдырлары басқа Тынық мұхит аралдарына қарағанда гавайиліктер үшін маңыздырақ болды деп болжайды. Капу жүйесі 1819 жылға дейін Гавайиде қолданылды, содан кейін король Камехамеха II анасы патшайым Кеопуолани, әкесінің басқа патшайымы Каʻахуману және Кахуна нуи Хевахевамен бірге оны сарайдағы әйелдерімен тыйым салынған тағамдарды бөлісу арқылы символдық түрде жойды. Ай капуны жою Камехамеха әулетінің монархтар ретінде саяси билігін нығайтты, өйткені ол олардан төмен тұрған билеушілердің билігін шектеді. Бастапқыда осы саяси жүйе арқылы аралдардың билеушілері дәреже, билік және беделге ие болды.
Қазіргі қолданысы
Полинезиялық ұғымның (ағылшын тіліндегі көзқарас бойынша) екіұштылығы әртүрлі ұлттық ағылшын тілдеріндегі сөздің әртүрлі мағыналарында көрінеді: Гавайидегі қазіргі қолданыста "капу" сөзі жеке меншікке орналастырылған белгілерде "Кірмеуге тыйым салынады" деген сөз тіркесін жиі алмастырады. "Капу" сөзі "қашық тұру" дегенді білдіргенімен, Гавайи тұрғындарының көпшілігі үшін оның мағынасы одан да кең. Ал Жаңа Зеландиядағы "тапу" сөзі ағылшын тілінде көбінесе "қасиетті" деген мағынада қолданылады.