Кіріспе

Жоанн Турене герцогы Жоанн, Франция дофині туралы
1418 жылы Брабант герцогы Жоанн IV, 1423 жылы Глостер герцогы Хамфри 1411 жылдың 22 сәуірінде Папа одаққа рұқсат берді және 1415 жылдың 6 тамызында, Жакилин он төрт жаста болғанда, ол мен Жоанн Гаагада үйленді. Осы неке арқылы герцог Вильгельм II қызының өзінің иеліктеріне мұрагер болуын қамтамасыз етуді қалады; оның кем дегенде тоғыз заңсыз баласы болса да, Жакилин оның жалғыз заңды баласы болды және әйел ретінде оның құқықтарын оның әкесінің інісі Лиеж епископы Жоанн және оның туысы Филипп Жақсы, Бургундия герцогы 1419 жылдан бері даулап келді. Тойдан төрт ай өткен соң, 1415 жылдың 15 желтоқсанында Жоаннның ағасы Луи, Франция дофині қайтыс болды; және осылайша Жоанн таққа мұрагер атанды, ал Жакилин – дофина және болашақ патшайым. Жоаннды бала кезінен өсірген герцог Вильгельм II, болашақ корольдің қайнағасы ретінде француз сарайында зор ықпалға ие болды; алайда, оған қарамастан ол Германия королі Люксембургтің Зигмунды Жакилинді Голландия, Зеландия және Хенаут графтықтарында өзінің заңды мұрагері деп мойындатуға тырысқанда сәтті болмады. Алайда, 1416 жылдан бері Жакилиннің құқықтарына қарсы болған неміс королі Зигмунд, Жоанн III-ті қайтыс болған ағасының графтықтарымен ресми түрде марапаттады және оны өзінің қызы Элизабет Гёрлицке, Люксембург герцогинясына және 1415 жылы Аженкур шайқасында қаза тапқан Брабант герцогы Антонийдің жесіріне үйлендірді. Жакилин де қайтадан тұрмысқа шықты, бірақ күйеуін таңдауы өкінішті болды. 1417 жылдың 31 шілдесінде, Вильгельм II қайтыс болғаннан кейін екі ай өткен соң, Жакилин мен Жоанн IV арасында құдалық болды, ал үйлену тойы 1418 жылдың 10 наурызында Гаагада өтті. Алайда, бұл одақ сәтсіз аяқталды. Ерлі-зайыптылардың жақын қарым-қатынасы үшін Папаның рұқсаты қажет болды, ол 1417 жылдың желтоқсанында берілсе де, 1418 жылдың қаңтарында Констанц соборында Жакилиннің қарсыластарының, соның ішінде Люксембург королі Зигмундтың интригалары салдарынан күшін жойды. Бұған қоса, жас герцог Жоанн IV-тің зор қаржылық қиындықтары және оның әлсіз саяси басшылығы некедегі жанжалдарды күшейтті. Жоанн III, король Зигмунд пен Кодтардың қолдауымен, Куктардың қолдауымен Жакилинге қарсы қару көтерді; бұл азаматтық соғыс Кук пен Код соғыстары деп аталды. 1417 жылы Горкум шайқасында туысқандар кездесті; Жакилин жеңіске жетті, бірақ ірі сауда қаласы Дордрехтті тастап кетуге мәжбүр болды. Оның үстіне, оның некелік жағдайы тағы да күмән тудырды, өйткені оның туысы Папаның рұқсатысыз неке бұзылған деп мәлімдеді; бұл Жакилинге некелерін қалай сақтау керектігі туралы одан да көп алаңдау тудырды. Одан да жаман, 1418 жылдың 29 мамырында және король Зигмундтың тілегіне қарсы Жоанн IV Монс округін кепілге берді; осыған байланысты Жакилин 1419 жылы өзінің туысы Филипппен жұмыс жасауды өтеу туралы келісімге (Ausgleich von Workum) қол қойды, болашақ Бургундия герцогы, оған ақшалай өтемақы үшін ол Дордрехт, Горкум және Роттердам округтерін берді. Жоанн III Жакилин мен Брабанттың Жоанн IV арасындағы некенің заңдылығын мойындауға келісті, егер ол ерлі-зайыптылар үстемдік еткен аймақтардағы келесі бес жыл үшін үкіметтен жоғары қаржылық өтемақы алу үшін ғана. Алайда, Папа Мартин V-нің араласуы ақыры 1419 жылдың мамыр айында Папалық рұқсат беру арқылы дауды аяқтады. Жоанн IV, әрқашан қарызға батқан және әйеліне қарсы Жоанн III-пен Санкт-Мартинсдайк келісімін жасады, оның негізінде ол Жакилиннің туысына келесі 12 жыл бойы Голландия мен Зеландияны толық қамқорлыққа берді. Алғашында Жоанн III жұпқа ақшалай өтемақы берді және оларға Гену графтығын қалдырды; дегенмен, бұл Жакилин үшін аз ғана жұбаныш болды, оның Голландия, Зеландия және Фрисландияның халқы келісімнің шарттары бойынша адалдық сертінен босатылды. Ақырында, Жоанн IV сондай-ақ Хенаутты қаржылық жағдайын жақсартуға уәде берді; Жакилин үшін бұл жеткілікті болды: ол және оның одақтастары Жоанн IV-тен ресми түрде ажырасуды қала бастады.

Глостер герцогы Хамфриге үйлену және одан кейінгі оқиғалар

Осы аралықта саяси жағдай түбірлі өзгерді. Бургундия герцогы Иоанн Қорқытсыз 1419 жылдың қыркүйегінде қаза тапты, ал Жаклиннің бірінші күйеуінің інісі, француз дофині Карл кінәлі деп танылды, сондықтан 1420 жылы Труа шарты бойынша ол мұрагерлік құқығынан айырылды. Англия королі Генрих V Францияның королі екенін мәлімдеді. 1421 жылдың ақпанында Жаклин мәлімдеме жасады, онда Брабанттың Иоанн IV-нің қиындық тудыратын әрекеттеріне байланысты некесін жоюды қалайтынын айтты. Иоанн III-ке қарсы күрес Жаклинге адал болған соңғы қала Лейден басып алынғанға дейін жалғасты; одан кейін ол жеңіліске ұшырағанын мойындауға мәжбүр болды. 1421 жылдың 6 наурызында Жаклин Англияға қашып, Генрих V-тен көмек сұрады, ол оны зәулім күшпен қарсы алды. Ол Англия сарайының құрметті қонағы болды, ал болашақ Генрих VI дүниеге келгенде Жаклин оның крест анасы болды. Генрих V-тің күтпеген өлімінен кейін ғана, 1422 жылы Жаклин Брабанттың Иоанн IV-тен Англияда ғана жарамды ажырасқанды алды, бұл оның үшінші некесіне Генрих V-тің інісі және корольдіктің басты кеңесшісі болған Глостер герцогы Хамфримен үйленуіне мүмкіндік берді. Бірақ, барлық ережелер сақталмағандықтан, неке 1423 жылдың ақпан айы мен 7 наурызы аралығында Эссекс қаласындағы Хэдлиде асығыс және құпия түрде өткізілді. Бұл үйлену туралы жаңалық баршаны дүрліктірді. 1423 жылдың 15 қазанында Жаклиннің Еуропаның ең қуатты князьдерінің біріне ғана үйленбегені емес, сонымен қатар оның бала күтіп жүргені туралы қауесет тарады. 20 қазанда оған және оның ұрпақтарына заң бойынша ағылшын ретінде қарауға рұқсат беретін резиденция хаты берілді, сондай-ақ ол Глостер герцогинясы мәртебесінде тіркелді. Өзінің жағдайын бекіту үшін Жаклин Брабанттың Иоанн IV-пен жасаған некесін ресми түрде жоюы керек болды. Ол Римдегі папа Мартин V-тен және Авиньондағы антипапа Бенедикт XIII-тен өзінің ретсіз некелік жағдайын шешуді сұрады, бірақ оның ағасы Иоанн III оған қарсы шықты. Күтпеген жерден, оның туысы Филипп Жақсы, ағылшын шабуылын болдырмау үшін, ажырасуды қолдады. 1424 жылдың күзінде Жаклин Глостер герцогтығында Хамфриге қосылды, онда ол өлі туған бала тауып алды; бұл оның тіркелген жалғыз жүктілігі болды. Жаклин мен Хамфри Каледе қоныстады және қараша айының соңында Монсқа кірді, онда 5 желтоқсанда Глостер герцогы Геннауттың толыққанды графы ретінде мойындалды. 1425 жылдың 3 қаңтарында ол «Хамфри, Құдайдың рақымымен, патшалардың ұлы, ағасы және туысы, Глостер герцогы, Геннаут, Голландия, Зеландия және Пемброк графы, Фризеланд лорды және Англияның Ұлы канцлері» деп қол қойды.

Голландиядағы соғыс

Оның жағдайы бавариялық ағасы Иоанн III 1425 жылдың 6 қаңтарында уланудан қайтыс болғаннан кейін өзгерді. Брабант герцогы Иоанн IV әлі де Голландия, Зеландия және Эно аймақтарына құқығын талап етіп, Бургундия герцогы Филиппті Голландия мен Зеландияның регенті етіп тағайындады, бұрын Иоанн III-ке жасағандай. Жакелин Генттегі түрмеден ер адам киімімен қашып, Скунховенге, содан кейін Гудаға қашып, Құлақтар фракциясының басшыларымен бірге тұрды. Енді оның мұрасын таласқысы келген бұрынғы күйеуі, Брабанттың Иоанны болды. Бұл мәселеде Хамфри араласты, бірақ күші шектеулі болды; алайда, оның әрекеттері жүз жылдық соғыс кезінде Франциядағы ағылшын мүддесіне көмектескен ағылшын-бургундиялық одақ үшін апатты салдарға әкелді. Рим папасы Мартин V Жакелиннің Брабант герцогы Иоанн IV-нің әйелі екенін және демек, Глостердің Хамфрисіне үйленгені заңсыз екенін жариялады. Бірақ Иоанн IV бір жыл бұрын қайтыс болған еді.

Бейбітшілік пен жерді жоғалту

1428 жылы 3 шілдеде Жаклин Бургундия герцогымен Делфт татуласуы (де Зоен ван Делфт) бейбіт шартына келісуге мәжбүр болды. Осы шарт бойынша Жаклин Голландия, Зеландия және Эно графесі атағын сақтап қалды, бірақ оның жерлерінің басқару құқығы Филиппке берілді, ол оның баласыз қайтыс болған жағдайында мұрагері ретінде тағайындалды. Ол анасының, Филипптің және үш округтің рұқсатысыз үйленуге құқықсыз болды. (Оның Хамфримен некесі осы жылы жойылды.) Дегенмен, оның қаржылық жағдайы қиын еді. Ол отбасын күтінуге шамалы ғана қаржысы болды. Бұған қоса, Бургундия герцогы 1428 жылғы бейбіт шартынан кейін де тоқтаған жоқ. Ол оның жақтастарын сатып алып, немесе басқа жолмен олардан алыстатты. 1433 жылы Пасха күні Жаклин Филипппен келісімге қол қойды, ол Филиппке барлық жерлерін және атақтарын берді. Қарсылығында оған бірнеше иеліктің кірісі берілді, олардың көп бөлігі Зеландияда орналасқан.

Фрэнк ван Борселемен неке және қайтыс болу

Атақтарынан бас тартқаннан кейін Жаклин Зеландиядағы жеріне шегінді. Онда ол жергілікті және ықпалды ақсүйек Фрэнсис, Борселе лорды ("Фрэнк ван Борселе")пен жақын болды. 1434 жылдың көктемінде олар үйленді, ал Филип Фрэнкқа Остервант графы атағын берді. Бұл неке, қалған үш некеден айырмашылығы, кемінде Жаклин үшін махаббатқа негіделген еді. Бірақ ол ұзаққа созылмады. 1436 жылы ол ауырып, бірнеше айдан кейін 8 қазан күні Тейлинген қамалында туберкулезден қайтыс болды. Балалары болмағандықтан, Бургундиялық Филипп Эно және Голландияны мұраға алды. Оның күйеуі Фрэнк одан отыз төрт жыл артық өмір сүрді.

Аңыздар

Жакелиннің өміріне қатысты көптеген әңгімелер бар. Ең көп таралғаны – оның 1432 жылы Франциск Борсельмен құпия түрде үйленгені, бұл олардың ресми некелеріне екі жыл бұрын болған. Осы құпия неке оның титулдарынан бас тартуының және оларды Бургундия герцогына беруінің нақты себебі болуы керек еді, себебі бұл 1428 жылғы бейбіт шартының талаптарын бұзар еді. Дегенмен, мұндай құпия неке болғанына ешқандай дәлел жоқ, ал замандас көздер Жакелиннің титулдарынан бас тартқаннан кейін, жарты жыл өткен соң, 1433 жылдың соңында Жакелин мен Франциск арасындағы үйлену туралы әңгімелерді ғана айтады.

Танымал мәдениет

Ол ирланд жазушысы Томас Колли Граттанның 1831 жылғы "Голландияның Жаклин" романының негізгі кейіпкері.