Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Финляндия мен Ресейдегі этникалық топтар
Ethnicity in Finland and Russia
Ингриялықтар (инкеринсуомалайсет; Ингерманландцы), кейде Ингрия финдері деп те аталады, – Ингрияның (қазір Ресейдегі Ленинград облысының орталық бөлігі) фин халқы. Олар 17 ғасырда Финляндия мен Ингрия Швеция империясының құрамында болған кезде осы аймаққа қоныс аударған лютерандық фин иммигранттарының ұрпақтары. Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін және кейін, сондай-ақ Ингрия финдерінің геноциді кезінде олардың көпшілігі КСРО-ның басқа аймақтарына күштеп көшірілді немесе қаза болды. Бүгінде Ингриялықтар Ресей Федерациясының фин халқының ең ірі бөлігін құрайды. Кейбір мәліметтерге сәйкес, шамамен 25 000 Ингрия фині Санкт-Петербург аймағына оралған немесе әлі де сол аймақта тұрып жатыр.
The Ingrians (, inkerinsuomalaiset; Ингерманландцы), sometimes called Ingrian Finns, are the Finnish population of Ingria (now the central part of Leningrad Oblast in Russia), descending from Lutheran Finnish immigrants introduced into the area in the 17th century, when Finland and Ingria were both parts of the Swedish Empire. In the forced deportations before and after World War II, and during the genocide of Ingrian Finns, most of them were relocated to other parts of the Soviet Union, or killed. Today the Ingrian Finns constitute the largest part of the Finnish population of the Russian Federation. According to some records, some 25,000 Ingrian Finns have returned or still reside in the region of Saint Petersburg.
Шығу тегі
Фин тілін меңгерген ингриялықтарды ижор тілінде сөйлейтін ингриялықтармен шатастыруға болмайды. Ингрия финдері негізінен екі топтан тұрады: Савоннан көшіп келген Савакоттар және Карелия тасмуынан (көбінесе Äyräpää-дан), содан кейін Швеция патшалығының құрамына кірген Äyrämöiset. Олар Швеция билігі тұсында 1617–1703 жылдары Ингрияға көшіп келген лютеран дінін ұстанатын қоныс аударушылар мен жұмысшылар еді. Басқалары Швеция билігінің келісімімен, жергілікті фин тілдес Votes және Izhorians арасында ерікті түрде немесе жартылай түрлену арқылы пайда болды. 1656 жылы Ингрия халқының 41,1 пайызын, 1661 жылы 53,2 пайызын, 1666 жылы 55,2 пайызын, 1671 жылы 56,9 пайызын және 1695 жылы 73,8 пайызын финдер құрады. Ресейдің Ингрияны жаулап алуынан және Санкт-Петербургтың (1703) құрылуынан кейін көші-қон ағыны кері қайта бағытталды. Орыс дворяндары Ингрияда жер алды, ал лютерандық Ингрия финдері азшылықта болғандықтан Ингриядан Фин шығанағының солтүстігіндегі «Ескі Финляндия» деп аталатын аймаққа көшті. Бұл аймақты Ресей 18 ғасырда Швециядан алған және онда лютерандар көптікті құрады. Сол жерде Ингрия финдері Карелия финдерімен сіңісіп кетті.
Finnish speaking Ingrians are not to be confused with Izhorian speaking Ingrians. Ingrian Finns mainly consist of two groups: Savakot, who originated from migrant Savonians; and Äyrämöiset, coming from the Karelian Isthmus (mostly from Äyräpää), then parts of the Swedish realm. They were Lutheran settlers and migrant workers who moved to Ingria during the period of Swedish rule 1617–1703. Others originated from more or less voluntary conversion among the indigenous Finnic speaking Votes and Izhorians, where approved by the Swedish authorities. Finns made up 41.1 percent of the population of Ingria in 1656, 53.2 percent in 1661, 55.2 percent in 1666, 56.9 percent in 1671 and 73.8 percent in 1695. After the Russian conquest and the foundation of Saint Petersburg (1703), the flow of migration was reversed. Russian nobles were granted land in Ingria, and Lutheran Ingrian Finns left Ingria, where they were in minority, for the area known as Old Finland, north of the Gulf of Finland, which Russia had gained from Sweden during the 18th century, and where Lutherans were a large majority. There the Ingrian Finns assimilated with the Karelian Finns.
XIX ғасырдағы даму
1870 жылы Ингрияда алғашқы фин тіліндегі "Пиетарин Саномат" газеті басыла бастады. Оған дейін Ингрия газеттерді көбінесе Выборгтан алған. Алғашқы қоғамдық кітапхана 1850 жылы Тиро қаласында ашылды. 19 ғасырдың екінші жартысында Скуорицадағы ең ірі кітапханада 2000-нан астам кітап болды. 1899 жылы Ингрияда алғашқы ән фестивалі Пуутостиде (Скуорица) өтті. 1935 жылғы сәуірде Ингриядан 7000 адам (2000 отбасы) Қазақстанға, Орталық Азияның басқа аймақтарына және Урал аймағына күштеп жер аударылды. 1936 жылғы мамыр және маусым айларында Финляндия шекарасына жақын Валкеасаари, Лемпаала, Вуоле және Миккулайнен приходтарының барлық фин халқы – 20 000 адам Череповец маңына көшірілді. Ингрияда олардың орнына КСРО-ның басқа аймақтарынан адамдар келді. Соғыстан кейін көптеген ингриялық финдер кеңестік Эстонияға қоныстанды.
In 1870, the printing of the first Finnish language newspaper, Pietarin Sanomat, started in Ingria. Before that Ingria received newspapers mostly from Vyborg. The first public library was opened in 1850, in Tyrö. The largest of the libraries, situated in Skuoritsa, had more than 2,000 volumes in the second half of the 19th century. In 1899, the first song festival in Ingria was held in Puutosti (Skuoritsa). In April 1935 7,000 people (2,000 families) were deported from Ingria to Kazakhstan, elsewhere in Central Asia, and the Ural region. In May and June 1936 20,000 people, the entire Finnish population of the parishes of Valkeasaari, Lempaala, Vuole and Miikkulainen near the Finnish border, were transferred to the area around Cherepovets. In Ingria they were replaced by people from other parts of the Soviet Union. After the war many Ingrian Finns settled in Soviet controlled Estonia.
Қазіргі күн
1991 жылы Кеңес Одағының таралуынан бастап 2010 жылға дейін Ресей мен Эстониядан Финляндияға шамамен 25 000 ингриялық фин көшіп келді, олар Финляндияның «Қайта оралу» заңына сәйкес автоматты түрде тұруға рұқсат алды. Бірақ 2010 жылы Финляндия үкіметі қайта көші-қонды тоқтату туралы шешім қабылдады, сондықтан енді тұруға рұқсат іздейтін ингриялық финдер басқа шетелдіктермен бірдей қарастырылады. Қайта көші-қон кезегінде әлі де 15 мың адам күтіп тұр. Еуропадағы басқа мигранттар тобының да проблемаларына ұқсас әлеуметтік интеграция мәселелері бар, сондықтан Финляндияда Финляндияның «Қайта оралу» заңын сақтау туралы саяси пікірталас жүріп жатыр. Ал туған фин тілінде сөйлейтіндер фин мәдениетіне оңай сіңіп, ингриялық фин дәстүрлерінен көп із қалдырмады. Эстонияда ингриялық финдер 2004 жылдан бері мәдени автономия құқығына ие, Эстония тәуелсіздігін қалпына келтіргеннен кейін осындай құқықты алғаш рет ұйымдастырып, пайдаланған азшылық топ болды. 2011 жылғы халық санағы бойынша Эстонияда 369 ингриялық фин тіркелді, олардың көп бөлігі Эстония азаматы болып табылады. Ресейде көптеген ингриялық финдер Ингрия Евангелистік-Лютеран шіркеуінің мүшелері.
From the dissolution of the Soviet Union in 1991 until 2010, about 25,000 Ingrian Finns moved from Russia and Estonia to Finland, where they were eligible for automatic residence permits under the Finnish Law of Return. In 2010, however, the Finnish government decided to stop the remigration, so Ingrian Finns seeking residence are now treated in the same way as any other foreigners. There are still about 15,000 people in the remigration queue. There are social integration problems similar to those of any other migrant group in Europe, to such an extent that there is a political debate in Finland over the retention of the Finnish Law of Return. In contrast, native Finnish speakers have been easily assimilated into mainstream Finnish culture, leaving little trace of Ingrian Finnish traditions. In Estonia, the Ingrian Finns have enjoyed cultural autonomy since 2004, being the first minority to organize and use such a right after Estonia's restoration of independence. The 2011 census counted 369 Ingrian Finns in Estonia, a large majority of whom are also citizens of Estonia. In Russia, many Ingrian Finns are members of the Evangelical Lutheran Church of Ingria.
Генетика
Ингриялық финдерлер Финляндия финдерімен, карелиялықтармен және вепс жақтарымен жақын туыс. Ингрия финдерінің жартысы аналық H гаплотобына жатады, ал 19,4%-ы U5 гаплотобын тасымалдайды.
Ingrian Finns cluster with Finns from Finland, Karelians and Vepsians. Half of Ingrian Finns belong to the maternal haplogroup H and 19.4% carry U5.