Кіріспе

1985 жылғы фильм. "Ресми оқиға" (lang es) – Луис Пуэнцо режиссерлік еткен және Луис Пуэнцо мен Айда Бортник жазған 1985 жылғы аргентиналық тарихи драма. Басты рөлдерде Норма Алеандро, Гектор Альтерио, Чунчуна Виллафане және Хьюго Арана ойнайды. Ұлыбританияда бұл фильм "The Official Version" деген атпен шықты. Фильм Буэнос-Айресте заңсыз асырап алынған баламен бірге тұратын жоғарғы орта тапқа жататын отбасының тағдырын көрсетеді. Анасы өзінің қызының Аргентинаның соңғы әскери диктатурасы кезінде (1976–1983 жж.) жоғалып кеткен адамдардың ("desaparecida") баласы болуы мүмкін екенін сезіне бастайды. Осы кезеңде адам құқықтары кеңінен бұзылып, ондаған мың адам қаза тапты. Фильм көптеген халықаралық наградалардың иегері болды, соның ішінде 58-ші "Оскар" марапаттауында "Үздік шетелдік фильм" номинациясында жеңіске жетті – латынамерикандық фильм үшін бұл алғашқы рет болды. 2000 жылы Музео дель Кине Пабло Дукрос Хиккен жүргізген сауалнама бойынша бұл фильм барлық уақыттағы ең үздік аргентиналық фильмдердің сегізіншісі деп танылды. 2022 жылы "La vida util", "Taipei" және "La tierra quema" журналдары Мар-дель-Плата халықаралық кинофестивалінде ұсынған сауалнаманың жаңа нұсқасында фильм 28-орынға ие болды. Сондай-ақ 2022 жылы бұл фильм испандық "Fotogramas" журналының барлық уақыттағы 20 үздік аргентиналық фильмдер тізіміне енді.

Сюжет

Фильм 1983 жылы Аргентинада, елдің соңғы әскери диктатурасының соңғы жылында өтеді. Мемлекеттік деңгейде ұйымдастырылған терроризм науқаны мыңдаған саяси көзқарасы радикалды адамдарды және бейкүнә тұрғындарды өлтіруге, азаптауға әкелді. Олар белгісіз жерлерге көмілді немесе "desaparecidos" аталды. Алисия Макет, жоғары мектептің тарих пәнінің мұғалімі, және оның күйеуі Роберто Ибаньес, үкіметтік қызметкер, 5 жасар асырап алған қызы Габимен бірге Буэнос-Айресте тұрады. Алисия, Аргентинаның жоғарғы орта таптарының көптеген өкілдері сияқты, елде қанша адам өлтірілгенін және қанша адам азапталғанын білмейді және тек кінәлі адамдар ғана тұтқындалады деп ойлайды. Алисияның көзқарасын оның әріптесі Бенитес (Патрисио Контрерас) және кейбір оқушылары күмәнмен қарайды. Аргентинаның негізін қалаушысы Мариано Мореноның өлімі туралы талқылау кезінде, оқушылардың бірі Коста үкімет шығарған тарих оқулықтарын "қаттілер жазған" деп мәлімдейді. Алисияның көп жылдық досы Ана Еуропадан оралғаннан кейін, неге ол Алисияға кетіп бара жатқанын айтпағанын түсіндіреді. Басында Ана пәтерінің билік өкілдерімен тоналып, қарақталғанын айтып күледі, бірақ Педромен бірге тұрғаны үшін тұтқындалып, азапталғанын еске алғанда жылай бастайды, тіпті ол Педроны екі жылдан бері көрмеген екен. Ол тұтқында болған кезде жүкті әйелдердің бала туу үшін кетіп, балаларызсыз оралғанын көргенін айтады, олардың балалары бай отбасыларға сатылған деп санайды. Алисия Габидің тегін білуге көбірек қызығушылық танытады және Габидің тууы туралы сұрақтар қояды, бірақ күйеуі оған бұл тақырыпты талқыламауға кеңес береді. Алисия олардың Габидің туған күнін емес, үйге әкелген күнін тойлау себебін және Роберто Габидің анасын көрген-көрмегенін сұрайды. Роберто бала асырап алудың қалыпты жағдай екенін айтады. Коста сыныптастарымен жанжал тудырады, ал бір күні Алисия тақтаға жабыстырылған "desaparecidos" туралы газет кесінділерін көреді. Алисия оқушыны басшылыққа хабарлағанда, Бенитес оны қорғау үшін араласады. Алисия біртіндеп Бенитеспен жақындасады, өйткені оның зерттеулері оны шындыққа жақындатады. Габидің ауруханадағы тууы туралы мәліметтерді іздеу кезінде Алисия жоғалған балаларды іздейтін ұйымды табады. Ол жүкті қызын қарулы күштер ұрлап кеткен Сарамен танысады және Габи оның немересі болуы мүмкін деп ойлайды. Сараның Габидің жасындағы қызының суреті Габиге ұқсас. Роберто жұмыста әріптестерінің інтрыгаларына байланысты стресске ұшырайды, олардың бірнешеуі фильм барысында жоғалып кетеді. Ана онымен бетпе-бет кездесіп, оны айыптап, тұтқындалғанына себепкер болғанын айтады. Ол сондай-ақ либералды әкесі мен ағасымен де келіспейді, олар оның биліктегі консервативті әскери элитамен байланысын сынап, әлеуметтік әділдікті қолдайды. Алисия Сараны Робертомен танысу үшін үйге шақырады, бірақ ол ашуланып, Сараның кетіп қалуын талап етеді. Алисия Робертоның Габидің ата-анасы туралы шындықты білуге мүдделі еместігін түсінгеннен кейін, ол Робертоға Габи үйде жоқ екенін айтады және баласының қайда екенін білмеу сезімін қалай сезінетінін сұрайды, бұл оны ашуға итермелейді. Зорлық-зомбылық Габидің әжесінен телефон қоңырауымен тоқтатылады. Ол Робертодан анасына "En el país de Nomeacuerdo" (Есімде жоқ елде) әнін шырқауға рұқсат етуін сұрайды. Ол телефонды қойғаннан кейін, Алисия көз жасын төгіп, әмианын алып, есіктен шығып кетеді, кілттерін үйде қалдырады. Соңғы сахнада Габи қамыстан жасалған шайқалатын креслода отырып, ән айтуын жалғастырады.

Өмірбаян

Фильм 1976 жылғы 24 наурызда Хорхе Рафаэль Виделаның реакциялық әскери хунтасы билікті басып алғаннан кейін Аргентинада болған нақты саяси оқиғаларға негізделген. Хунта билігі тұсында парламент жұмысы тоқтатылды; кәсіподақтар, саяси партиялар және провинциялық үкіметтерге тыйым салынды; ал "Лас соғыс" деп белгілі болған қақтығыста 9000 мен 30 000-ға дейін солшыл "мойынсұнбайтын" деп есептелген адамдар қоғамнан жоғалып кетті. Фильмнің бас актрисасы Норма Алеандро, елдегі көптеген прогрессивті актерлер мен басқа да адамдар сияқты, осы кезеңде елден кетуге мәжбүр болды. Ол алдымен Уругвайға, содан кейін Испанияға сапар шекті. 1983 жылы әскери үкімет құлағаннан кейін ол елге оралды. Алеандро бірде: "Алисияның жеке ізденісі – менің халқымның тарихымыздың шындығын табуға жасаған тынысы. Фильмде ол жоғалтқандарына қарамастан өмірін өзгерте алатыны көрсетілген" деді. "Ресми оқиға" фильмін 1983 жылы Аргентинаның соңғы диктаторы, генерал Леопольдо Галтиери мен оның авторитарлық режимі құлағаннан кейін Аргентинада түсірілген алғашқы фильмдердің қатарында қарастыруға болады. Бұл фильмдер Аргентинаның 1970-ші және 1980-ші жылдардың басындағы "Лас соғысы" кезіндегі репрессия, азаптау және жоғалу туралы ашық айтады; олардың ішінде "Күлкілі, кішкентай, лас соғыс" (1983) және "Қарындаштардың түні" (1986) фильмдері бар. Екінші топтағы фильмдер, оның ішінде Verónico Cruz (1988) метафораларды қолданып, кең ауқымды әлеуметтік-саяси мәселелерге сіңістік жасайды.

Өндіріс

Бастапқыда режиссер Пуэнцо қауіпсіздігі үшін қорқып, 16 мм камераларды жасырып, фильмді құпия түсіруді жоспарлаған. Бірақ хунта үкіметі сценарий дайын болған шақта құлап кетті. Фильм толығымен Буэнос-Айрес қаласында түсірілді, оның ішінде Майо алаңындағы аналар 1970-ші жылдардың соңында Аргентина әскерилерінің «кір соғысында» күштеп жоғалып кеткен «desaparecidos»-тардың суреттері мен плакаттарымен жиналды. Майо алаңының аналары Буэнос-Айрестегі Майо алаңында әр бейсенбі күні сағат 15:30-да наразылық акцияларын өткізуде.

Тарату

"Ресми оқиға" тұңғыш рет Аргентинада 1985 жылдың 3 сәуірінде көрсетілді. Ол сондай-ақ Торонто фестивалі, Берлин халықаралық кинофестивалі, Канн кинофестивалі және Мар-дель-Плата кинофестивалі сияқты түрлі кинофестивальдарда көрсетілді. Almi Pictures компаниясы фильмді АҚШ-та тарату құқығын алып, 1986 жылы кең экранды көрсетуге шығарды. 2015 жылы фильмнің 4K нұсқасы қалпына келтірілді, бұл жұмысты бүкіл әлемдік құқық иегері Historias Cinematograficas Cinemania Аргентина Ұлттық кино институтының қаржыландыруымен жүзеге асырды. 2018 жылдың мамыр айында осы 4K нұсқасы Канн классикалық фестивалінде АҚШ-та көрсетілді.

Видео түсірілім

1986 жылы Pacific Arts видеосы арқылы АҚШ-та шыққан VHS нұсқасы 4:3 форматта қиылып, ағылшын тіліндегі субтитрлермен бірге келді, бірақ толықтай кесілмеген, моно форматтағы түпнұсқа испан тіліндегі дыбысы сақталған. Бұл мастер 1999 жылы Fox Lorber DVD және VHS нұсқасы үшін қайта пайдаланылды. 2003 жылы Koch Lorber анаморфты 1.78:1 кең экранды форматта ұсынылған HD трансфері және 5.1, сондай-ақ түпнұсқа 2.0 испан тіліндегі дыбыс жолдары бар ремастерингтік АҚШ DVD-ін шығарды. Бұл мастер сондай-ақ Umbrella Entertainment компаниясының 0 аймақты NTSC форматты Австралия DVD нұсқасы үшін де қолданылды. 2011 жылы фильм алғаш рет Ұлыбританияда Arrow Video арқылы DVD-де жарық көрді. 2003 жылғы Koch Lorber және Umbrella DVD-лерінен өзгеше, 2011 жылғы Arrow DVD-сі олардан нашар, себебі ол Almi Pictures АҚШ театрлық нұсқасының NTSC PAL форматқа түрлендірілген 4:3 әріптік форматтағы көрсетілімін, ағылшын тіліндегі субтитрлермен бірге пайдаланды. 2018 жылы Cohen Media Group 2015 жылғы 4K қалпына келтірудің АҚШ-тағы бейне және цифрлық құқықтарын сатып алды, ал қазан айында ремастерингтік DVD және Blu-ray нұсқалары шығарыла бастады.

Сыни жауап

Фильм алғашқы көрсетілімінде көптеген наградалар жеңіп алды, соның салдарынан 1980-ші жылдары бұл драма кеңінен жақсы қабылданды. «The New York Times» газетінің киносыншысы Уолтер Гудман фильмнің дұрыс теңгерілгендігіне сеніп, былай деп жазды: «Мырза Пуэнцоның фильмі адам құқықтарына берілгендігімен көзге түседі, бірақ ол ешқандай идеологияны немесе доктринаны таңуға тырыспайды. Тағы бір керемет жайт – бұл 39 жастағы режиссердің алғашқы толық метражды фильмі». Сыншы Роджер Эберт өзінің киноназар аударымында фильмді жоғары бағалап, «Ресми оқиға» – бір бөлігі poleмикалық, бір бөлігі триллер, бір бөлігі трагедия. Ол «Z», «Missing» және «El Norte» сияқты саяси дүрбелеңнің адамдық жақтарын зерттейтін фильмдердің қатарына жатады. Бұл фильм өте қиын сұрақтар қояды. Фильмде Алисия рөлін Норма Алеандро сомдады, оның ойнаған рөлі осы жылғы Канн кинофестивалінде «Үздік актриса» сыйлығын жеңіп алды. Бұл рөлді ұмыту қиын, әсіресе оның көп бөлігі ішкі сезімдермен байланысты. Фильмдегі маңызды сәттердің бірі – Алеандроны бақылап, оның санасында және ар-ожданында қандай ойлар жүріп жатқанын түсіну. Көптеген саяси фильмдер олар туралы айтылатын елдерден тыс жерлерде көрсетіледі, ал «Ресми оқиға» қазір Аргентинада көрсетілуде, онда ол көрермендердің кейбіреулері үшін шынымен де ауыр тиюі мүмкін. Мен үшін де оңай болған жоқ. Фильм сыншылары Фредерик пен Мэри Энн Брюссат, «Руханилық және тәжірибе» веб-сайтынан, олар көрген оқиғаға қатты тиесілді. Олар былай деп жазады: «Ресми оқиға» – идеология атынан отбасылық бірліктерді жоятын саяси әрекеттердің қорқынышты және әдепсіздігін көрсететін, жанды тебірентетін драма. «Ресми оқиға» – күшті әсер етеді». Бірқатар сыншылар Пуэнцоның айтқан әңгімесіне немқұрайлы қарады. Мысалы, «The Chicago Reader» журналының авторы Дейв Кехр «Пуэнцоның әдістері соншалықты тікелей манипуляциялық, сондықтан фильм оның жақсы ниеттерін тез қолданады» деп ойлады.

Жеңіс

Академия сыйлығы: «Оскар»; «Ең үздік шетелдік фильм»; 1985. Лос-Анджелес киносыншылары қауымдастығы сыйлығы: LAFCA сыйлығы – «Ең үздік шетелдік фильм»; («Ран» фильмімен тең бөлісті); 1985. Нью-Йорк киносыншылары шеңбері сыйлығы: NYFCC сыйлығы – «Ең үздік әйел актриса»; Норма Алеандро; 1985. Торонто халықаралық кинофестивалі: «Халық таңдауы» сыйлығы, Луис Пуэнцо, 1985. Premios ACE: Premio ACE Cinema; «Ең үздік әйел актриса», Норма Алеандро; «Кинодағы ең үздік режиссер», Луис Пуэнцо; «Ең үздік фильм»; 1986. «Алтын глобус» сыйлығы: «Ең үздік шетел тіліндегі фильм»; 1986. Аргентина киносыншылары қауымдастығы сыйлығы: «Күміс кондор»; «Ең үздік әйел актриса» Норма Алеандро; «Ең үздік операторлық», Феликс Монти; «Ең үздік режиссер» Луис Пуэнцо; «Ең үздік монтаж», Хуан Карлос Масиас; «Ең үздік фильм»; «Ең үздік жаңа әйел актриса» Аналия Кастро; «Ең үздік түпнұсқа сценарий», Аида Бортник және Луис Пуэнцо; «Ең үздік қосалқы актер» Патрисио Контрерас; «Ең үздік қосалқы әйел актриса» Чела Руис; 1986. Берлин халықаралық кинофестивалі: Interfilm сыйлығы, Отто Дибелиус кино сыйлығы, Луис Пуэнцо, («Un Complicato intrigo di donne, vicoli e delitti» фильмімен тең бөлісті); 1986. Канн кинофестивалі: «Ең үздік әйел актриса», Норма Алеандро; Экуменикалық қазылар алқасы сыйлығы, Луис Пуэнцо; 1985. Канзас-Сити киносыншылары шеңбері сыйлығы: KCFCC сыйлығы – «Ең үздік шетелдік фильм»; 1986. David di Donatello сыйлығы: David – «Ең үздік шетелдік актриса», Норма Алеандро; 1987.

Тағайындаулар

Академия сыйлықтары: Ең жақсы жазылған сценарий, тікелей экран үшін жазылған; 1985. Канн кинофестивалі: «Алтын пальма» сыйлығы, Луис Пуэнцо; 1985. Сант-Жорди сыйлықтары: Ең жақсы шетелдік актриса, Норма Алеандро; 1987. Ең үздік шетел тіліндегі фильм, АҚШ Ұлттық киносыншылар кеңесі.