Кіріспе

б.з.д. 2600 жыл шамасында Египеттің Каир қаласына жақын жердегі пирамида, оны перғауын Снеферу салған. Қызыл пирамида, сондай-ақ Солтүстік пирамида деп те аталады, Каирдегі Дахшур некрополінде орналасқан пирамидалардың ең үлкені. Оның қызыл түсті әктас тастардың қызыл-жасыл реңіне байланысты осылай аталған, және ол Гизадағы Хуфу мен Хафра пирамидаларынан кейін үшінші ең үлкен Египет пирамидасы болып табылады. Бұл Мысырдың "нағыз" тегіс беткейлі пирамиданы салудағы алғашқы сәттілігі деп саналады. Жергілікті тұрғындар Қызыл пирамиданы "эль-герам эль-ватват" деп атайды, яғни "Қанатты пирамида" деген мағынаны білдіреді. Қызыл пирамида әрқашан қызыл болған емес. Бұрын оның сырты ақ Тура әктасымен қапталған, бірақ қазір осы тастардың тек бір бөлігі ғана пирамиданың негізінде, бұрыштарында сақталған. Орта ғасырларда ақ Тура әктасының көп бөлігі Каирдегі құрылыстарға қолданылып, астындағы қызыл әктасты ашыққа шығарды.

Тарих

Қызыл пирамида – Ежелгі Мемлекет фараоны Снеферу салған үшінші пирамида, ол б.з.б. 2575–2563 жылдар аралығында салынған. Қызыл пирамида шамамен Иілген пирамиданың солтүстігінде орналасқан. Ол Иілген пирамиданың жоғарғы бөлігіндегідей 43 градусқа тең көлбеу бұрышпен салынған, бұл оған салыстырмалы өлшемдегі басқа Мысыр пирамидаларымен салыстырғанда едәуір жалпақ көрініс береді. Құрылыстың Снеферудің билігінің отызыншы жылында (б.з.б. шамамен 2590 жыл) басталғаны есептеледі. Египтологтар құрылысқа кеткен уақыттың ұзақтығы туралы келіспейді. Құрылыстың әртүрлі кезеңдерінде табылған карьерлік белгілерге сүйеніп, Райнер Штадельманн аяқталу уақытын шамамен 17 жыл деп есептейді, ал Рольф Краусс осы жазуларға сүйене отырып, 10–11 жылдық құрылыс мерзімін ұсынады, бұл бағалауды кейін Джон Ромер қолдады. Археологтар оның жобасы Снеферудің екі бұрынғы пирамидасын салу кезінде туындаған инженерлік қиындықтардың нәтижесі болуы мүмкін деп болжайды. Олардың біріншісі – Меидумдағы пирамида – ежелгі заманда құлап кеткен, ал екіншісі – Иілген пирамиданың көлбеу бұрышы құрылыстың ортасында 54 градустан 43 градусқа дейін күрт өзгертілген. Кейбір археологтар қазір Меидум пирамидасы тегіс беткейлі пирамиданы салудың алғашқы әрекеті болды деп санайды және ол Иілген пирамиданың құрылысы толыққанды жүріп жатқанда құлап кетуі мүмкін екендігіне, сондай-ақ пирамида сол кезде тұрақсыздықтың алаңдатарлық белгілерін көрсеткен болуы мүмкін екендігіне сендіреді, бұл оның ішкі бөлмелерін қолдау үшін үлкен ағаш қабырғалардың болуымен дәлелденеді. Осының нәтижесінде Иілген пирамиданың көлбеулігі өзгертілді және кейінірек Қызыл пирамиданың құрылысы тұрақсыздыққа және демек, апатты құлауға аз бейім екендігі белгілі болған көлбеулікпен басталды.

Қазіргі заман

Қызыл пирамида биік және кең. Қызыл пирамидаға арналған сирек кездесетін пирамидион, яки бас тастың сынықтары табылып, қайта құрастырылды және қазір Дахшурдағы Қызыл пирамида орнында қойылған. Дегенмен, бұл сынықтардың шынымен пирамидионның бөлігі болған-болмағаны белгісіз, себебі қайта құрастырылған еңіс бұрышы, оған арналған пирамиданың бұрышынан өзгеше. Қызыл пирамида мен Бұрышталған пирамида көп жылдар бойы жақын жердегі әскери лагерь болғандықтан туристерге жабық болды. Қазір олар көбінесе туристерге ашық, және кіреберіс шахтасы арқылы ішкі камераларға ауа тартатын, біршама ыңғайсыз желдету жүйесі орнатылған. Зияратшылар пирамида тастарына қашалған немесе үстіне салынған баспақыштармен пирамиданың солтүстік жағындағы биік кіреберіске дейін көтеріледі. Биіктігі 3 фут (1 метр) және ені 4 фут (1 метр) болатын дәліз 27 градус бұрышпен 200 фут (61 метр) төменге қарай, содан кейін 12 фут (12 метр) биіктіктегі және он бір сатыдан тұратын қабатты шатыры бар бөлмеге апаратын қысқа көлденең дәлізбен жалғасады. Бөлменің оңтүстік жағында, бірақ батысқа қарай ығысқан жерде, екінші бөлмеге апаратын тағы бір қысқа көлденең дәліз бар. Бұл дәліз бір кезде жабылып, қабір тонаушыларын жаңылыстыру үшін ығыстыру шарасы ретінде жасалған болуы мүмкін. Екінші бөлме бірінші бөлмеге ұқсас және пирамиданың төбесінің тікелей астында орналасқан. Бөлменің оңтүстік қабырғасының жоғары жағында, қазір туристердің қолайлылығы үшін салынған үлкен ағаш баспалдақпен жететін кіреберіс бар. Одан 15 фут (15 метр) биіктіктегі қабатты шатыры бар үшінші және соңғы бөлмеге апаратын қысқа көлденең дәліз басталады. Алғашқы екі бөлменің ұзын осі солтүстік-оңтүстік бағытында, ал осы бөлменің ұзын осі шығыс-батыс бағытында. Бірінші екі бөлмеден айырмашылығы, олардың кіреберістермен бір деңгейде тегіс едендері бар, ал үшінші бөлменің едені өте кедір-бұдыр және кіреберіс дәлізінен төмен орналасқан. Бұл пирамиданың қабір бөлмесіндегі қазынаны іздеген қабір тонаушылардың жұмысы деп саналады.