Кіріспе
Үңгірлерді сақтау қоры – АҚШ-та негізінен үңгірлерді немесе карст құрылымдарын басқаратын мамандырылған жер қоры. Үңгір иелеріне үңгірлерді басқару жөніндегі кеңесшілер болып табылатын ұйымдар әдетте үңгірлерді сақтау қоры деп есептеледі. Көбінесе барлық үңгірлерді сақтау қорлары коммерциялық емес ұйымдар болып табылады, бірақ олардың басқару әдістемелері әртүрлі болуы мүмкін. Үңгірлерді сақтау қорлары көбінесе үңгірлерге жауапты иелік ету мен басқаруды қолдау, үңгірлерді қорғауды ілгерілету және үңгірлердің құндылықтарын арттыру мен жаңадан ашу үшін зерттеулерді дамыту сияқты басқа да қызметтерді ұсынады.
1963 жылға дейінгі үңгірлерді басқару
Тарихи тұрғыдан алғанда, үңгірлерді басқарудың әртүрлі тәсілдері болған, олар ешқандай назарда қалдырудан бастап коммерцияландыруға немесе басқа да түрлі пайдалану формаларына дейін, олардың нәтижелері де әртүрлі болды. Кейбір адамдар үңгірлерде коммерциялық мүмкіндіктерді көріп, дамыту мен пайда табуға ынталандырып, оларға иелік етуге және оларды қорғауға мүмкіндік берді. 19 ғасырдағы үңгірлерге деген жалпы қызығушылық олардың ішкі құндылығы туралы халықтың білуін арттырған болуы мүмкін. Осы тану АҚШ-тың ұлттық саябақтар жүйесіне енгізілу арқылы қорғалатын бірнеше маңызды үңгірлерге әсер етті. Бұл Солтүстік Америкада үңгірлерді басқару және сақтау бойынша жасалған алғашқы қоғамдық әрекет болды. 1968 жылға дейін коммерциялық емес үңгірлерді сақтау ұйымдары белгілі болған жоқ. Жеке адамдар немесе отбасылар үңгірлерді қолжетімділік пен сақтау мақсатында сатып алуға дайын болды.
Шығу тегі
1968 жылы құрылған Батлер үңгірін сақтау қоғамы (БҮСҚ) – нағыз үңгірді сақтау ұйымы болды. Ұлттық спелеологиялық қоғам (НСҚ) құрылғанда үңгірлерді сақтау мақсатымен құрылмаған; алайда, ол он екі үңгірді иеленді, оның он біреуі толық меншікке алынған, оларды табиғат резерваты деп атайды. Бұл, жоғарыдағы анықтамаға сәйкес үңгірді сақтау ұйымы болмаса да, кейбір адамдар оны сондай ұйым деп санауға жеткілікті жақын деп есептейді. НСҚ-ның алғашқы резерваты – McFails 1967 жылы НСҚ-ға сыйға берілді. Табиғатты қорғау қоры сияқты басқа да жер сенімділері де үңгірлерге ие. Жоғарыда айтылғандай, бұл ұйымдар әдетте үңгірді сақтау ұйымдары деп есептелмейді, себебі үңгірлер мен басқа да карст нысандарының басқарылуы – ұйым мақсатының бірінші кезектегі емес бөлігі болып табылады.
Вирджиния мен солтүстік-шығыстағы табиғатты қорғау
Вирджиния штатының көптеген үңгіршілері Ұлттық үңгіртану қоғамын құрушылардың қатарында болды. Вирджиния және солтүстік-шығыс аймағының үңгіршілері алғашқы төрт үңгірді сақтау қорының құрылысында да осындай үлгіні көрсетті. Бұл үлгі BCCS құрылғаннан кейін он бес жыл бойы жалғасты, үш қосымша сақтау қоры құрылды: Аппалачи үңгірлері сақтау қоры (ACC), бұрын Перкинс үңгірлерін сақтау және басқару қоғамы (PerCCAMS), 1977; Солтүстік-шығыс үңгірлері сақтау қоры (NCC), 1978; және Виргиния үңгірлері сақтау қоры, 1980. CCV үңгірге ие болу мақсатымен құрылды; алайда, оның алғашқы тарихындағы басшылық өзгерістер басқа басымдықтарды ұстанатын адамдарды әкелді. Соңғы кезде ғана CCV маңызды үңгірді сатып алып, бастапқы сақтау миссиясына қайта оралды.
Қорғаудың таралуы
Үңгірлерді қорғау қозғалысы 1980 жылдары елдің басқа аймақтарына тарады, оған Пенсильвания үңгірлерін қорғау ұйымы (PCC), 1983 жылы; Мичиган карст қорғау ұйымы (MKC), 1983 жылы; Нью-Джерси үңгірлерін қорғау ұйымы (NJCC), 1984 жылы; Индиана карст қорғау ұйымы (IKC), 1985 жылы; Техас үңгірлерін басқару қауымдастығы (TCMA), 1985 жылы; Эллис үңгірлерін қорғау ұйымы (ECC), 1985 жылы; және Үлкен Цинциннати grotto – Үлкен тұздық қорығы (GSP), 1989 жылы қосылды.
Үңгірлерді қорғауды кәсібилендіру
1991 жылы Оңтүстік-Шығыс үңгірлерді сақтау қоры (SCCI) үңгірлерді сатып алуды қолдау үшін ең тиімді қайырымдылық негізіндегі қаражат жинау бағдарламасын құрды. Қаражат жинау еріктілер тарапынан жүргізілсе де, оны кәсіби басқарылатын ұйымның жинаған қаражатынан ажырату қиын. SCCI донорлардың несие карталары арқылы қайта-қайта берілетін қайырымдылықтарды пайдаланған алғашқы сақтау қоры болды. Бұл қаржыландыру әдісі қазіргі кезде сақтау қорлары арасында кеңінен таралды. 1994 жылы Техас үңгірлер қоры (TCC) алғаш рет кәсіби атқарушы директор тағайындады.
Православиеге көшу
Үңгірлерді білікті адамдар басқару тұжырымы кеңінен қабылданып алынды. Жаңа үңгірлерді сақтау ұйымдарының құрылуы жиі болатын жағдайға айналуы күтілуде. Миссури үңгірлері мен карст қорғанысы (MCKC), 1995; Атлантика орталық аймағының карст қорғанысы (MAKC), 1997; Батыс Вирджиния үңгірлер қорғанысы (WVCC), 1997; Кэрролл үңгірлер қорғанысы (CCC), 1998; Иллинойс штатының карст қорғанысы (KCI), 1998; Гавайи үңгірлер қорғанысы (CCH), 2002; және Батыс үңгірлер қорғанысы (WCC), 2002 – жаңа үңгірлерді сақтау ұйымдарының тұрақты құрылу үлгісін көрсетіп отыр.
Жылжымасының өсуі
Америка қоғамының ерекшелігі – кең ауқымды еріктік қызмет. Америкадағы осындай еріктік қызметінің деңгейімен, коммерциялық емес ұйымдардың саны мен әртүрлілігімен салыстыруға болатын консервациялық қоғамдар өте сирек. Сондықтан, үңгірлерді қорғау ұйымдарының құрылуы және осы қозғалыстың АҚШ-та басталуы заңды. Бұл қозғалысты қолжетімділік пен сақтаудың екі факторлары жетектеп отыр. Экологиялық философия үңгірлерді сақтаудың және оларды қорғаудың маңыздылығын негіздеу үшін қажетті интеллектуалды ақпараттық базаны ұсынды. Жерді дамыту салдарынан үңгірлерге қолжетімділікті жоғалтуға тап болған үңгіршілер және келушілермен байланысты проблемаларды болдырмауға тырысқан үңгір иелері – үңгірлердің үңгіршілерге жабылуының басты себептерінің бірі. Үңгірге кіру мүмкіндігінен айырылу еріктік жұмысын ынталандыру және қаржыландыру үшін қажетті эмоционалды күш пен қолдау береді. Сақтау және қолжетімділік – үңгірлерді қорғау қозғалысын жетектеуші екі маңызды фактор. Бұл қозғалысты үңгір ресурстарын ғылым мен табиғатты қорғауды үйрету үшін пайдалы құрал ретінде көретін адамдар да қолдайды. Болашақта тағы да көп үңгірлерді қорғау ұйымдары құрылатындығы және ұйымдар басқаратын үңгірлердің орташа саны артатындығы мүмкін.
Жетістіктер
Үңгірлерді сақтау қорықтары қазір 115-тен астам мүлікті, карст жерлердің үлкен бөлігін және жалпы ұзындығы 322 шақырымнан астам, 230-дан астам үңгірді басқарады.
Көшбасшылық
Қазіргі уақытта барлық үңгірлерді сақтау қоры басқарма арқылы басқарылады. Олар үш түрге бөлінеді: ең көп таралғаны – тәуелсіз және өзін-өзі жалғастыратын немесе мүшелер сайлап қойған басқарма. Осы сақтау қорындарының кейбірінде басқа ұйымдар тағайындаған мүшелердің аз бөлігі бар. Екінші ең көп таралған түрінде оның барлық басқарма мүшелері бір немесе бірнеше ұйымдар, мысалы NSS grottos арқылы тағайындалады. Бұл құрылымды GSP, PCC және NJCC сақтау қорындары қолданады. Осы үш қорының басшылары осы ұйымдық құрылыммен байланысты кейбір мәселелер туралы хабарлады. Тек TCC-де ғана басшылық шешім қабылдайтын персонал басқаратын үшінші түр бар. Сақтау қорындары көбінесе еріктілерден құралған ұйымдар. TCC және CCV екі сақтау қорындарында ғана штаттық қызметкерлер бар.
Қаржыландыру
Көбінесе үңгірлерді қорғау ұйымдарының негізгі қаржы көзі – ақшалай емес, ерікті еңбек болып табылады. Көп жағдайда, консервация мүшелері осы саладағы маңызды үлес қосушылар болып келеді. BCCS, SCCI және IKC сияқты бірнеше ұйым мүшелерінен түскен жарналарды кеңінен пайдаланған. Жазылым төлемдері, қайырымдалықтар, ірі сыйлықтар, шағын қор жинау шаралары, лотереялар және қызметтер үшін алынатын төлемдер – бұл үңгірлерді қорғауға жұмсалатын, ерікті еңбекпен қатар, ең көп қолданылатын қаржы жинау тәсілдері. CCV үңгірлерді қорғау ұйымдары арасында ерекшеленеді, себебі ол ойындарды тиімді қаржы жинау құралы ретінде пайдаланады. Ойын инфрақұрылымын құру көбінесе капитал мен еңбек шығындарын талап етеді және түрлі тәуекелдермен байланысты. Осындай қаржыландыру түрін көптеген консервациялар қолдануы екіталай.
Қоғамның атау беру туралы ережелері
Алғашқы екі консервация қоғам деп аталды, мүмкін Ұлттық спелеологиялық қоғам атының ықпалы болған шығар. Екіншісі, PerCCAMS, және жетіншісі, Техас үңгірлерін басқару қауымдастығы (TCMA) консервациялары өз атауларында "басқару" сөзін қамтиды. Сол кезде үңгірлерді басқару жеке қызмет және сала ретінде таныла бастады. Тіпті NSS консервация бөлімі де осы кезеңде өз атын өзгертіп, "басқару" сөзін қосты. Солтүстік-шығыс үңгірлер консервациясынан бастап, көбінесе барлық үңгірлер консервациялары атауында "консервация" сөзін пайдаланады, сондықтан "үңгірлерді консервациялау" қозғалысының стандартты атауы осы болып қалыптасты. Төрт консервация – KCI, IKC, MKC және MAKC – "үңгір" сөзін "карст" сөзімен ауыстырды, мүмкін кеңірек ландшафты қорғауға/сақтауға деген қызығушылықтарын көрсету үшін. Бір консервация, MCKC, екі сөзді де қолданады, бұл белгілі бір мәнді білдіруі мүмкін. PerCCAMS консервациясы жақында өз атын ACC деп өзгертті. Ұлы тұздық үңгір қорығы – NSS-ке қатысты консервациялардың арасында ұйым емес, мүлікке берілетін атау түріне ие болған жалғыз консервация. Басқа да бірнеше тәуелсіз үңгірлер консервациялары әртүрлі атауларға ие. Жалпы, ұйымдарды атау кезінде үңгір мен карст сөздерінің мағынасы шамалас, тіпті ең қатаң талапкерлердің өзі үңгірлер консервациясы атауында "үңгір" сөзі болғандықтан, "карст" сөзі болмағандықтан карст нысанын басқаруға кедергі келтіретінін айтпайды.
Үңгірлер мен ұлттық қауіпсіздік жүйесі
1986 жылы сол кездегі NSS президенті Пол Стивенс және басқалар үңгірлерді сақтаудың маңыздылығын және NSS осы қозғалысқа көмектесудегі рөлін көріп білді. Олар NSS Басқару кеңесіне NSS Conservancy атауын енгізуді ұсынды. Бір жыл ішінде үш үңгір сақтау ұйымына осы атақ берілді: ECC (қазірге дейін таратылған жалғыз ұйым), IKC және TCMA. Үңгірлерді сақтау функциясы NSS Қазынашы-хатшы департаментіне бекітілді, бірақ уақыт өте келе бірнеше департаменттер мен комитеттерге жүктелді. Комитеттің жеке құрылым ретінде үлкен әлеуеті бар екені анық болды. NSS қызметкерлері Фред Вефер, Джон М. Уилсон және Дейв Лаккинс бастамасымен жүзеге асырылған NSS қайта ұйымдастыруы аясында 1996 жылы Административтік вице-президент департаментінің Үңгірлерді басқару бөлімінде Үңгірлерді сақтау комитеті (NSS CCC) жеке құрылым ретінде құрылды. Осы уақыттан бері көптеген үңгір сақтау ұйымдары NSS Cave Conservancy атауын пайдалануды және/немесе комитет жұмысына қатысуды жөн көрді. Комитет үңгір сақтау ұйымдарының бейресми бірлестігі ретінде жұмыс істейді, кең ауқымды веб-сайтты ұстап тұрады, мұқтаж ұйымдарға көмектесетін білікті мамандар желісін қамтамасыз етеді және жыл сайын NSS конвенциясында үңгір сақтау ұйымдарының кездесуін өткізеді. Жалпы жер қоры сияқты, АҚШ-та үңгірлерді сақтау қозғалысы да қарқынды дамуда. Ол әдетте үңгірлерді сатып алу және басқару стандарттарын белгілейді.
M. Wilson, and Dave Luckins, the Cave Conservancies Committee (NSS CCC) was established as a separate entity in 1996 in the Cave Management Division of the Department of the Administrative Vice President. Since that time, most cave conservancies have chosen to use the NSS Cave Conservancy designation and /or participate on the conservancies committee. The committee functions as an informal association of cave conservancies, maintains an extensive website, provides a network of knowledgeable people available to assist conservancies in need, and hosts a meeting of cave conservancies at the NSS Convention each year. As with land trusts in general, the cave conservancy movement in the United States is growing. It usually sets the standards for cave acquisition and management.