Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Рухтық іс-шараларда қолданылатын ағаштан жасалған қаламсаптар, рухтық іс-шараларда қолданылатын автоматты жазу құралдары.
Wood paddle used in spiritualist activities
the automatic writing devices used in spiritualist activities
Планшетка (/p//l//ɑː//n/'/ʃ//ɛ//t/ немесе /p//l//æ//n/'/ʃ//ɛ//t/), француз тілінен аударғанда "кішкентай тақта" деген мағынаны білдіреді. Бұл әдетте жүрек пішіндес, екі дөңгелекті роликтері бар, төмен қаратылған қарындаш ұстағышымен жабдықталған жалпақ ағаш тақта. Ол автоматты жазу процесін жеңілдету үшін қолданылады. Планшетканы пайдаланып жазылған түсініксіз хабарлар, құрылғылардың рухтармен байланысуға, медиумдық қабілеттерге көмектесетініне сенуге әкелді. Бұл құрылғылар Виктория дәуірінде сеанстарда кеңінен танымал болды, бірақ кейіннен бастапқы түрінің танымалдылығын басып кеткен Ouija тақталары үшін қолданылатын, жазуға қатысы жоқ қарапайым нұсқау құрылғыларына айналды. Ғалымдар бұл қозғалысты идеомоторлық эффектімен түсіндіреді, ал паранормальды құбылыстарды жақтаушылар планшетканың рухтардың немесе белгілі бір нәзік энергияның әсерімен қозғалатынына сенеді. Планшеткалар танымалдылығының шарықталу кезеңінде түрлі пішіндерде кездесті. Американдық планшеткалар көбінесе жүрек немесе қалқан пішіндес болды, бірақ өндірушілер 1860 жылдардың соңындағы құрылғылардың өте бәсекелі және табысты нарығында өзін ерекшелендіру үшін көптеген пішіндер мен өлшемдерді ұсынды. Өндірушілер түрлі материалдардың (мысалы, әртүрлі қатты ағаштар, үнді резеңкесі, тіпті шыны), оқшауланған роликтердің және құрылғыны "қуаттандыруға" немесе пайдаланушыны зұлым рухтардан қорғауға арналған әртүрлі қосымшалардың артықшылықтарын жариялады. Ұлыбританияда планшеткалар ерте суреттерде және газет беттерінде бейнеленген классикалық пішіндерді – дөңгелек, тұнбалы мұрын және жалпақ артқы жағы бар пішіндерді алды. Олардың пішініне немесе шыққан еліне қарамастан, барлық планшеткалар мыс дөңгелектермен және сүйек немесе пластиктен жасалған кішкентай доңғалақтармен жабдықталған. Олардың кейде әсем безендірілген қораптарында бос пергамент, қарындаштар, бүктелетін хат парақтары сияқты Ouija және құпия қарым-қатынас күштерін ашып көрсететін эзотерикалық нұсқаулар жинағы болды. Планшеткалар Виктория дәуірінде үлкен танымалдылыққа ие болғанмен, қазіргі уақытта бұл термин көбінесе Ouija немесе "сөйлейтін тақталар" үшін қолданылатын жүрек пішіндес нұсқаушылармен байланысты. Бұл құрылғылар жазудың орнына, тақтадағы басылған әріптер мен сандарға нұсқау арқылы хабарды "диктолайды". Жазуға арналған планшеткалар 19 ғасырдың ортасында спиритуалистік қозғалыстың басталуымен танымал болды, ал сөйлейтін тақталардың танымалдылығы планшеткалар пайда болғаннан шамамен төрт он жыл кейін басталды.
A planchette ( /p//l//ɑː//n/'/ʃ//ɛ//t/ or /p//l//æ//n/'/ʃ//ɛ//t/), from the French for "little plank", is a small, usually heart shaped flat piece of wood equipped with two wheeled casters and a pencil holding aperture pointing downwards, used to facilitate automatic writing. The use of planchettes to produce mysterious written messages gave rise to the belief that the devices foster communication with spirits as a form of mediumship. The devices were popular in séances during the Victorian era, before their eventual evolution into the simpler, non writing pointing devices for ouija boards that eclipsed the popularity of their original form. Scientists explain the motion is due to the ideomotor effect, but paranormal advocates believe the planchette is moved by the presence of spirits or some form of subtle energy. Planchettes took on a variety of forms during the height of their popularity. American planchettes were traditionally heart or shield shaped, but manufacturers produced a wide range of shapes and sizes hoping to distinguish themselves in the highly competitive and profitable market of the devices' late 1860s heyday. Manufacturers espoused the wonders and benefits of different materials (including various hardwoods, India rubber, and even glass), insulated casters, and various attachments meant to "charge" the devices or insulate the user from malevolent spirits. In Great Britain, planchettes took on the classical shapes popularized in early illustrations and newspaper depictions, with round, blunt noses and flat backs. Regardless of their shape or country of origin, almost all planchettes were equipped with brass casters and small wheels of bone or plastic, and their sometimes lavishly illustrated boxes were often packed with blank parchment, pencils, ouija like folding letter sheets, and esoteric instructions espousing the mysterious communicative powers of the items. Though planchettes experienced great surges of popularity in Victorian times, in modern usage the term is most commonly associated with the heart shaped pointers for Ouija or "talking boards". Rather than writing, these devices "dictate" messages by pointing to the board's printed letters and numbers. As writing planchettes were popularized during the beginning of the spiritualist movement of the mid 19th century, planchettes predate the popularization of talking boards by nearly four decades.
Тарих
Америкада спиритизмнің қалыптасуынан кейінгі жылдары планшеттер кең танымал болды, ол 1848 жылы Фокс сестерінің рухтармен байланысқа түсуімен басталды және одан кейін мистикалық тақырыптағы үй шаралары, сеанстар мен медиумдық және үстел айналдыру тәжірибелерінің танымалдылығы арта түсті. Осы оқиғаларға қатысушылар үстелдердің түсініксіз қозғалыстарын сезінетін, ал рухтар кодталған жауаптар – жағымсыз немесе оң пікірлер арқылы хабарларын жеткізетін. Кейде, қатысушылар әліпбиді айта келіп, соққылар немесе қағыстар арқылы көрсетілген әріптерді жазып, сөздер мен сөз тіркестерінен тұратын күрделі хабарламалар алатын. Рухтармен байланысқа сенушілер жақын арада әртүрлі байланыс түрлерін жетілдіруге және жеделдетуге кірісті, соның ішінде әліпби карталарындағы әріптерге көрсету, автоматты жазу, тікелей арна және басқа да әдістерді пайдаланды. 1852–53 жылдардың қысында заманауи спиритизм қозғалысы мен рухтармен байланыс Еуропаға жетті. Бұл идея таңғажайып нәтижелер берді, ал берік ағаш тақтай жасау бойынша бірнеше түзетулерден кейін, өнертабыс туралы ақпарат Париж және Англия бойынша таралды, онда құрылғыларды өндіруге арналған шағын кәсіпорындар пайда болды. Еуропада планшеттерді қолдану Вивьер епископының назарын аударды, ол 1853 жылы пастырлық хатында олардың қолданылуына қарсы айтылған. Спиритизм дінінің дамуына қарамастан, планшеттер келесі 15 жыл бойына діншілдер үшін ерекше жаңалық болып қала берді, олар тек шағын кәсіпорындарда немесе ғылыми құралдарды өндірушілердің арнайы тапсырысы бойынша ғана шығарылды. Осы кезеңде олар негізінен сеанстар өткізетін топтар мен спиритизмге құштар адамдардың арасында танымал болды, олар сол кезде рухтармен байланыс үшін атақты медиумдардың (Фокс сестері және Д.Д. Хоум сияқты) қызметтеріне сүйенген, планшеттер мен басқа да «өздігінен жасау» құрылғыларын пайдаланған жоқ. Медиумдар өздерінің монополиялық құқығына қауіп келгенін сезіп, осы құрылғыларға қарсы шығып, әуесқойлардың тәжірибелерінің қауіптілігі туралы ескертті. Планшеттер 1858 жылы Америкаға келді, спиритуалист және әлеуметтік реформатор Роберт Дейл Оуэн мен оның досы доктор Гарднер Париждегі сеанстарда осы құрылғыларды қолданылып жатқанын көрді және бірнешеуін алып оралды. Олардың досы, Бостондық кітап сатушы Г. В. Коттрелл келесі жылы планшеттерді ірі көлемде өндіруді бастаған алғашқы адам болды. 1867 жылы британдық «Жұмасына бір рет» басылымында планшеттер туралы сенсациялық мақала жарияланды. Бұл мақала еуропалық және американдық газеттерде қайта басылды, ал 1868 жылға қарай Атлантиканың екі жағында да кітап сатушылар мен ойыншық жасаушылар осы тауарды қанағаттандыруға тырысқан сұранысқа жауап беру үшін көптеп өндіре бастады. Планшеттерді өндірудегі сөзсіз көшбасшы – Кирби және компания, олар алғашқы маусымда 200 000-нан астам сатқанын мәлімдеді.
Planchettes rose to prominence in the years following the establishment of spiritualism in America, which began with the purported spirit communications of the Fox Sisters in 1848 and the resulting popularity of supernatural themed parlor games, séances, and experiments in mediumship and table turning. Participants in these events would experience strange movements of tables, and communicate with spirits that indicated their messages through a series of coded negative or affirmative knocks. In other instances, sitters received more complicated messages of spelled out words and phrases by transcribing letters indicated by the knocks or raps as the participants called out the alphabet into the empty air. Believers in these spirit communications soon began to experiment with refining and expediting various forms of communication, including pointing to letters printed on alphabet cards, automatic writing, direct channeling, and other methods. In the winter of 1852–53, the fervor of the Modern Spiritualism movement and spirit communications reached Europe, The idea produced astonishing results, and after some refinements to construct a more sturdy wooden plank, word of the invention spread throughout Paris and into England, where a cottage industry sprang up to produce the devices. The use of planchettes in Europe became popular enough to attract the attention of the Bishop of Viviers, who railed against their use in a pastoral letter in 1853. Despite their respected status in the growing religion of Spiritualism, planchettes remained a specialized novelty for adherents for the next 15 years, produced only within a small cottage industry or on special request by scientific instrument manufacturers. During this period, they remained popular only among devout séance circles and enthusiastic Spiritualists, who at the time still largely relied on the services of celebrity mediums (such as the Fox Sisters and D. D. Home) to lead spirit communications, rather than using planchettes and other "do it yourself" devices. Mediums, seeing their monopoly threatened, often rallied against the devices and warned of the dangers of amateur experimentation. Planchettes came to America in 1858 when Spiritualist and social reformer Robert Dale Owen and his friend Dr. H. F. Gardner observed the devices in use at séances in Paris, and returned with several of them. Their friend, the Boston bookseller G. W. Cottrell, became the first to manufacture planchettes on a large scale the following year. In 1867, the British publication Once a Week published a sensational piece on planchettes. The article was reprinted in European and American newspapers, and by 1868 dozens of booksellers and toy manufacturers were producing the items to meet an insatiable demand on both sides of the Atlantic. Kirby & Co., the undisputed kings of planchette manufacturing, claimed to have sold over 200,000 in their first season alone.
Құлдырау және эволюция
Чарльз Кеннардтың «Кеннард жаңалықтары» компаниясы Ouija тақтасын коммерциялық тұрғыда таныстырғаннан кейін және оның серіктесі Элиджа Бонд 1 шілдеде 1890 жылы сөйлейтін тақтаға патент алғаннан кейін, автоматты жазу планшеттері кенеттен танымал болған Ouija тақтасының және оның табысына еліктеген көптеген өнімдердің арқасында екінші орынға түсіп қалды. Бастапқыда баспасөз Ouija-ны «жаңа планшет» деп атағанмен, патент иелері бастапқыда өз құрылғыларын дәстүрлі автоматты жазу құралдарынан ажыратуға тырысты, оларды қарындашсыз, ескек тәрізді көрсеткіштермен ұсынып, бұл көрсеткіштер сол кездегі басқа планшеттерден мүлдем өзгеше болды. Дизайн өзгерістері және әдемі лакталған тақталарға, сондай-ақ олардың бетіне жазылған айқын әріптерге назар аудару күтілген нәтижені берді, ал бұл өнімдер бұрынғы 23 жылдай бұрын планшеттерге болған қызығушылық сияқты, жұртшылық тарапынан зор қуанышпен қарсы алынды. Осы сәттен бастап, дерлік төрт онжылдық бойы көбінесе түсініксіз рух жазуды жеңілдеткен қарындашпен жабдықталған планшеттер, осы жаңа «сөйлейтін тақталардың» таза және жылдам байланысына қарай жылдам ығыстырылды. Ouija тақтасының танымалдылығы өсіп-кеміген сайын жазу планшеттері кейінгі жылдары қысқа мерзімді жаңаруларға ие болды, бірақ 1930 жылдары Glevum Games сияқты британдық ойыншық компаниялары ғана нағыз жазу планшеттерін қандай да бір мағыналы көлемде өндіруді жалғастырды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Ouija тақтасының қайта жаңғыру кезінде нағыз жазу планшеттері енді ешқандай жерде көптеп өндірілмеді, олар толығымен танымал Ouija тақтасына өткеннен кейін ұмыт бола бастады.
Following the commercial introduction of the Ouija board by Charles Kennard's Kennard Novelty Company and acquisition of the talking board patent by his partner Elijah Bond on 1 July 1890, automatic writing planchettes took a secondary role to the suddenly popular Ouija board and the many imitators its success spawned. Though early press articles had dubbed the Ouija the "new planchette," the patentees were initially quick to differentiate their devices from classic automatic writers by pairing them with paddle shaped, pencil less pointers far different in shape from other planchettes of the period. The design changes and focus on the elegantly varnished boards and their clearly stenciled letters arching across their fronts seem to have had the intended effect, and the items were enthusiastically welcomed by the public in much the same way planchettes had experienced their own craze some 23 years previously. From this point on, the pencil equipped planchettes that had facilitated often garbled spirit writing for nearly four decades were quickly shoved aside in favor of the cleaner, faster communications of these new "talking boards." Though writing planchettes would enjoy brief revivals in subsequent years as the Ouija's popularity similarly waxed and waned, by the 1930s only British toy companies such as Glevum Games continued to produce true writing planchettes in any worthwhile numbers. By the Ouija revival that followed the Second World War, true writing planchettes were no longer being manufactured in any significant numbers anywhere, having been finally completely taken over by the more popular Ouija as they faded into obscurity.
Танымал мәдениетте
1860-шы жылдардың соңындағы алғашқы қызулық кезінде планшеттер нота түрінде сатылатын бірнеше танымал әндердің тақырыбына айналды. 1868 жылы Цинциннатидегі C. Y. Fonda ноталық музыка компаниясы Август Ла Мотттың шығарған "Planchette Polka" әнін жариялады, ол Kirby & Co компаниясына арналған, ол сол кездегі басты планшет өндірушісі болды. Сондай-ақ 1868 жылы Филадельфияның Lee & Walker ноталық музыка компаниясы Элмер Руан Коутстың сөздерімен және Истберннің музыкасымен "Planchette" әнін ұсынды. Әннің қосымында: "Planchette, planchette, о! Маған қандай бақыт күтіп тұрғанын көрсетейін!" 1870 жылы Бостонның Oliver & Ditson ноталық музыка компаниясы G. A. Meazie Jr-дың сөздерімен "Planchette: Атақты комедиялық ән" жариялады, оны әнші Генри Клей Барнаби танымал еткен. Барнаби әнді "сағаттың сәніне айналған шағын псевдо-психикалық машинаның құрметіне аталған" деп сипаттады. 1892 жылдың 9 шілдесіндегі "Punch" журналының 103-ші томында келесі Дерби жеңімпазының болжамын жасау үшін планшетті итеріп жатқан әуесқой шайтанды бейнелейтін карикатура жарияланды, ол құрылғы "барлық болжамдарға нүкте қояды" деп мәлімдеді. 1907 жылдың 25 наурызындағы "Washington Post" газеті президент Тедди Рузвельтті өзінің сатирикалық "Саяси планшет тақтасы" карикатурасында жазатын планшет ретінде бейнеледі. Суретте Рузвельт бір жағынан тәуелсіз демократия, екінші жағынан прогрессивті республикашылдар арасындағы күресті көрсетеді. Рузвельттің планшет түрі екі фракцияға қарсы "Жеңіс" деп жазады. Невил Шуттің 1948 жылғы "No Highway" романында планшеттің қолданылуы көрсетілген, онда автоматты жазу арқылы алынған жазбаша хабарлама құлаған ұшақтың құйрық бөлігін табуға қажетті ақпаратты береді. Ширли Джексонның 1959 жылғы "The Haunting of Hill House" романында миссис Монтегю Хилл Хаустағы рухтармен байланыс орнату үшін планшетті пайдаланады, ал мистер Монтегю және бастапқы топ оның шарлатандық әдістерімен келіспейді. Суретші Фредерик Сэндс 1960 жылдары "La Planchette" акварелінде планшеттің қолданылуын бейнеледі. Драг-королева Шарон Нидлс "Американың келесі драг супержұлдызы" атанғанда маңдайына "Mystic Hand" планшетін киді, бұл RuPaul's Drag Race бағдарламасында болды. М. Нидлс өзінің Facebook парақшасында планшеттің 1940 жылдардағы түпнұсқа екенін, қазіргі заманғы көшірме емес екенін растады. Ағаш планшет 1940 жылы Чикагодағы Haskell Manufacturing Corporation компаниясымен жасалған және "Hasko Mystic Board" деп аталатын Уиджа тақтасының нұсқасымен бірге сатылды. 2012 жылдың тамызында Балтимордағы өнеркәсіп мұражайында алғашқы ретроспективті Уиджа тақтасы көрмесі өтті. Көрмеде сөйлейтін тақталардың ерте эволюциясын көрсететін екі сирек планшет үлгісі болды, оның ішінде Selchow & Righter "Ғылыми планшеті" және G. W. Cottrell "Бостон планшеті".
During the initial craze in the late 1860s, planchettes became the subject of several popular songs sold in sheet music form. In 1868, the C. Y. Fonda sheet music company of Cincinnati published the "Planchette Polka", composed by August La Motte, dedicated to Kirby & Co, which was the dominant planchette manufacturer of the day. Also in 1868, the Lee & Walker sheet music company of Philadelphia debuted the song "Planchette" with words by Elmer Ruan Coates and music by Eastburn. The song includes the chorus "Planchette, planchette, oh! Let me see/What luck you have in store for me!" In 1870, Oliver & Ditson sheet music company of Boston published "Planchette: The Celebrated Comic Song" with words by G. A. Meazie Jr, as popularized by the singer Henry Clay Barnabee. Barnabee described the song as "named after a little pseudo psychic machine, a fad of the hour". The 9 July 1892 Volume 103 edition of Punch included a cartoon depicting an impish devil pushing a planchette toward a prediction of the next Derby winner, claiming the device would "put an end to all speculation." The 25 March 1907 edition of the Washington Post famously depicted President Teddy Roosevelt as a scribbling planchette in their satirical "Political Planchette Board" cartoon. The illustration depicts Roosevelt's struggle between Independent Democracy on one hand, and Progressive Republicans on the other. Roosevelt's planchette form is writing out "Victory" over the two factions with the planchette's pencil. Use of a planchette is featured in the 1948 novel No Highway by Nevil Shute, where the written message obtained by automatic writing provides the information necessary to locate of the tail plane of a crashed aircraft. In The Haunting of Hill House, a 1959 novel by Shirley Jackson, Mrs. Montague uses a planchette in an attempt to communicate with spirits in Hill House, while Mr. Montague and the original group disagree with her charlatanic methods. Artist Frederick Sands depicted the planchette in use in his watercolor "La Planchette" in the 1960s. Drag queen Sharon Needles wore a "Mystic Hand" planchette on her forehead as a fashion statement when she was crowned "America's Next Drag Superstar" on RuPaul's Drag Race, April 2012. Ms. Needles has confirmed on her Facebook wall that the planchette was a 1940s original, not a modern reproduction. The wooden planchette was manufactured c. 1940 by the Haskell Manufacturing Corporation in Chicago, Illinois, and was sold with a version of a Ouija board called the "Hasko Mystic Board." In August 2012, the Baltimore Museum of Industry hosted the first of its kind retrospective ouija board exhibit. The exhibit featured two rare planchette specimens to represent the early evolution of talking boards, including a Selchow & Righter "Scientific Planchette" and a G. W. Cottrell "Boston Planchette."