Кіріспе

Фредерик Уильям Генри Майерс (6 ақпан 1843 – 17 қаңтар 1901) – ағылшын ақыны және эссеісі, оның әкесі, дін қызметкері және теолог.

Майерс (1843-1901) – ағылшын ақыны, классицист, филолог және Психикалық зерттеулер қоғамын құрған адам. Майерстің психикалық зерттеулер жөніндегі еңбектері мен оның "астыңғы сана" туралы идеялары өз кезінде зор ықпалға ие болды, бірақ ғылыми қауым оларды қабылдаған жоқ. Дегенмен, 2007 жылы Вирджиния университетінің медицина мектебіндегі Эдвард Ф. Келли басқаратын когнитивтік ғалымдар тобы «Төңкерілмес сана» атты маңызды эмпирикалық-теориялық жұмысын жариялады. Онда олар Майерстің адамның өзі және оның дене өлгеннен кейін де сақталуы туралы ұғымдарын қолдайтын әртүрлі эмпирикалық дәлелдер келтірді.

Ерте өмір

Майерс 1843 жылдың 6 ақпанында Кенсуиктегі Сент-Джон пасторлығында дүниеге келді. Ол Фредерик Майерс (1811–1851) пастордың және оның екінші әйелі Сьюзан Харриет Маршалл (1811–1896) тегіндегі ұлы болды. Ол ақын Эрнест Майерс (1844–1921) пен доктор Артур Томас Майерс (1851–1894) ағасы еді. Майерс Челтенхам колледжінде және Кембридж университетіндегі Тринити колледжінде білім алды, онда 1864 жылы бакалавр дәрежесін алды, сонымен қатар Белл, Крейвен, Камден және Канцлер медалі сияқты университет жүлделерін жеңіп алды. Алайда, 1863 жылғы Камден медалін плагиат айыбына байланысты қайтаруға мәжбүр болды. 1882 жылы «Жастық жаңаруы және басқа өлеңдер» жарық көрді. Ол сондай-ақ әдеби сын кітаптарын жазды, атап айтқанда, «Вордсворт» (1881) және «Эсселер, классикалық және заманауи» (екі томдық, 1883), оған Вергилий туралы эссе де кірді.

Жеке өмір

Жас кезінде Майерс Артур Сиджвикпен, ақын Джон Аддингтон Саймондспен және, мүмкін, Лорд Баттерсимен гомосексуалды қатынастарда болған. Кейін ол өзінің туысы Уолтер Джеймс Маршаллдың әйелі Энни Элизаға ғашық болды. Майерстің туысының әйелімен арақатынасы түрлі зерттеушілер тарапынан жыныстық немесе платондық деп күмәндалды. 1876 жылдың қыркүйегінде Энни суға батып, өз-өзіне қол жұмсады. Британдық оккультизм туралы жазушы Ричард Кавендиш былай деді: «Оның [Майерстің] өзінің айтуынша, оның жыныстық құштарлығы өте күшті болған және ол оған ерік берген. Бұл жастығында гомосексуалды болғанын, бірақ кейінірек гетеросексуалды болғанын көрсетеді». 1880 жылы Майерс Чарльз Теннант пен Гертруда Теннанттың қызы Евлин Теннантқа (1856–1937) үйленді. Олардың екі ұлы болды, үлкені – романшы Леопольд Гамильтон Майерс (1881–1944), және бір қызы. Зерттеуші Тревор Х. Холл Майерстің медиум Ада Гудрич Фриермен байланысы болғанын айтты. Алайда Тревор Гамильтон бұған қарсы шығып, Фриердің психологиялық зерттеулер қозғалысында мәртебе алу үшін Майерспен таныстығын пайдаланғанын мәлімдеді. Джон Грант Майерстің Фриерге оңай сүйсініп, «вероятно, азғырылған» әйелге құмар болған адам деп болжады. Биограф Барт Шульц «Майерс түрлі жыныстық ерекшеліктерге күдік келтірілді және ол психологиялық зерттеулерді оған воайеризмге мүмкіндік беретіндей қарастырған» деп жазды. Ол Майерстің ерекше мінез-құлқына да назар салды, мысалы, қалыңдығының қатты қарсылығына қарамастан, бал айы кезінде Эдмунд Гурнимен бірге болуға талап етуі. Философия профессоры Джеффри Дж. Крипал эротизм мен Майерстің психологиялық зерттеулерге деген қызығушылығы арасындағы байланысты зерттеді. Биограф Тревор Гамильтон Майерсті жыныстық тәртіпсіздіктерге қатысты айыптаулардан қорғады.

Психикалық зерттеулер

Майерс психикалық зерттеулерге қызығушылық танытты және 1883 жылы Психикалық зерттеулер қоғамының (SPR) құрылтайшы мүшелерінің бірі болды. Ол 1900 жылы президент болды. Майердің психикалық идеялары мен сублиминалды өзіндік теориясы замандас психологтарға ұнаған жоқ. Майерс және Генри Сиджвик сияқты SPR-дің алғашқы мүшелері психикалық зерттеулер арқылы рухани жаққа ұмтылды. Психикалық зерттеуші Эрик Дингуолл Психикалық зерттеулер қоғамының алғашқы құрылуы туралы былай деп жазды: "Майерс, басқалармен бірге, қоғамның басты мақсаты объективті эксперимент жүргізу емес, телепатияны дәлелдеу екенін түсінді". Британдық тарихшы Г. Р. Сёрл Майерстің "христиандық имандылығынан қол үзгенін, өлімге соқпайтын жаңа дін табуға тырысқанын" айтады.

Медиумдар мен экстрасенстер

Ричард Ходжсон мен Элеонор Милдред Сиджвик көптеген физикалық медиумдардың алаяқтық екенін айтқанмен, Майерс олардың көпшілігі алдағанымен, шынайы физикалық құбылыстарды да тудыра алады деп сенді. Тревор Хамильтонның сөзіне қарағанда, "Майерс физикалық алаяқтықты ашуға тікелей қатыспаған". Бірақ, кейін Блэкберн алаяқтық жасағанын мойындады. Блэкберн Гурни мен Майерсті "сенімсіз спиритуалисттер" деп атап, "біз оларды адастырып, олардың ең жоғарғы шегіне дейін алдап, содан кейін ғылыми бақылаушыларды алдаудың қаншалықты оңай екенін көрсету арқылы әлемге қызмет етуіміз керек деп шештік" деп жазды. Майерстің 1884 жылғы "Көрінетін көріністер" атты мақаласында (Гурнимен бірлесіп жазған), зейнеткер судья Эдмунд Хорнбидің рухтың келуін бастан өткергенін айтқан "жеке тәжірибесі" шындыққа сәйкес деп мәлімделді, бірақ Джозеф МакКейб бұл оқиғаның "қателіктер жиынтығы" екенін және "Сэр Э. Хорнби оқиғаның мүлдем дұрыс емес екенін мойындауға мәжбүр болды" деп жазды. 1895 жылдың шілдесінде Еусапия Палладино Майерстің Кембридждегі үйіне оның медиумдық қабілетін зерттеу үшін шақырылды. Ричард Ходжсон және фокусник Джон Невил Маскелин сияқты тергеушілердің баяндамаларына сәйкес, Кембридж отырыстарында байқалған барлық құбылыстар – қулық-сұмдық нәтижесінде болды. Майерс айтқандай, оның алаяқтығы соншалықты шебер болды, "оны қазіргі деңгейге жеткізу үшін ұзақ тәжірибе қажет болған". Бірақ, оның алаяқтығы ашылғанға қарамастан, Майерс оның кейбір құбылыстарының шынайы екеніне сенді.

Тірілердің қиялы

Майерс Гурнимен және Фрэнк Подмормен бірлесіп жазған екі томдық «Тірілердің арбағы» (1886) кітабының авторларының бірі болды, ондағы арбақтардың көрінуі туралы хабарлар құрастырылған. Майерс кіріспе және қорытынды тарауларын жазды. Екі томдағы 701 оқиғадағы кездейсоқ арбақтармен байланыс туралы мәлімдемелер келтірілген. Сондай-ақ, мұндай құбылыстарды түсіндіру үшін телепатиялық теория зерттелді. Психикалық зерттеуші Томас Уокер Митчелл «кітаптың басты мақсаты телепатияның жинақтамалы, дерлік статистикалық дәлелін беру болды» деді. Психолог Уильям Джеймс оны «өте керемет жұмыс, фактілерді жинауда шаршамас құлшыныс пен оларды дәлдеуге тырысуда шыдамдылық танытқан» деп жоғары бағалады. Алайда, кейбір ғалымдар «Тірілердің арбағы» кітабын жазбаша куәліктердің жетіспеуі және оқиғаның орын алғаннан кейін баяндалу аралығында өткен уақыт үшін сынады. Кейбір хабарламаларды неміс галлюцинация зерттеушісі Эдмунд Периш (1861–1916) талдап, олардың паранормальдық емес, арман күйінің дәлелі екендігіне көз жеткізді. Чарльз Сандерс Пирс кітапқа ұзақ сын жазып, талдалмаған құбылыстар туралы әңгімелер мен анекдоттардан ғылыми қорытынды жасау мүмкін емес екенін дәлелдеді. Пирс бұл әңгімелердің «бір жағынан сандық деректердің белгісіздігі мен қателігі, екінші жағынан авторлардың дәлелдеу шарттарымен жоққа шығарылған жағдайларды қабылдауда абайсыздығына байланысты құндылығы жоқ» деді. Физиолог Уильям Тьерри Прейер кітапқа қатысты күшті шабуыл жасады. Математик Саймон Ньюкомб оқиғалардың себептерін есте сақтау арқылы түсіндіруге болатын көптеген мүмкіндіктер бар екенін атап өтті, соның ішінде «іштей күшейту; ерекше нәрсені есте сақтау және ерекше емес нәрсені ұмыту; сезімнің бұрмалануы, есте сақтаудың қателігі; арман қалдырған әсерлер; соңында, қасақана немесе бейсаналық алдау және айла-шарғы». Осы факторлардың ешқайсысы жоққа шығарылмағандықтан, ол «осы томдарда баяндалған кереметтердің ешқайсысы телепатияның дәлелі емес» деген қорытындыға келді. Александр Тейлор Иннес кітапты оқиғалардың барлық жағдайында дәлелді негіздемесінің болмауына байланысты сынады. Иннес пікірінше, арбақтардың көрінуі туралы хабарлар сенімсіз болды, өйткені олар куәгерлердің естелігіне негізделген және тіпті құжаттардың бар екендігі туралы мәлімдеме жасалған жағдайларда да, заманауи құжаттар ұсынылмады. Эдмунд Гурни сынға жауап берді, бірақ «Иннес талаптарына сай келетін үш жағдайды ғана көрсетті, олардың бірі кейіннен алаяқтық екені анықталды». Кітапқа тағы бір маңызды сын – ол Крири сестерінің сынақтарын телепатияның нақты дәлелі ретінде қолдады. Алайда 1887 жылы екі әйел бауырластың сыбайлас жемқорлық жасағаны анықталды, олар сигналдар кодын пайдаланды, ал үшінші әйел бауырлас тәжірибеде сигналдарды қолданғанын мойындады. Психолог К. Э. М. Хансель «Тірілердің арбағы» кітабындағы оқиғалардың ешқайсысының нақты дәлелдермен қолдау таппағанын атап өтті. Хансель «барлық зерттелген оқиғалардың ешқайсысы сын тұрғысынан қарастырылмады» деген қорытындыға келді. Шейн Маккорристин өзінің «Өзіндіктің көріністері» (2010) кітабында «Тірілердің арбағы» кітабына қатысты сынды терең зерттейді.

Адамның жеке тұлғасы және оның дене өлімінен кейін өмір сүруі

Майерс 1893 жылы жарық көрген «Ғылым және болашақ өмір» атты шағын эсселер жинағын жазды. 1903 жылы Майерс қайтыс болғаннан кейін, «Адамның жеке басы және денелік өлімнен кейінгі сақталуы» жинақталып, жарияланды. Бұл еңбек 1360 беттен тұратын екі үлкен томды құрайды және Майерстің санасыздық туралы зерттеулеріне шолу ұсынады. Кітапта Майерс жанның бар екендігіне және адамның өлімнен кейін де жекелігін сақтап қалатынына дәлелдер келтіргенін сендірді. Кітапта автоматты жазу, гипноз, медиумдық қабілет, иелену, психокинез және телепатия сияқты жағдайлар келтірілген. «Адамның жеке басы және денелік өлімнен кейінгі сақталуы» еңбегінде Майерс сананың терең қабатының бар екендігі жөнінде болжам жасады, оны ол «астыңғы жақ» деп атады және ол паранормальды құбылыстарды түсіндіре алады деп санады. Ол сондай-ақ физикалық әлемнен тыс жатқан бейнелер әлемі – «метафизикалық әлемнің» бар екендігін ұсынды. Ол аяндардың галлюцинация емес, метафизикалық әлемде нақты өмір сүретінін, оны арманға ұқсас әлем деп сипаттады. Майерстің аяндар физикалық кеңістіктің белгілі бір бөліктерін алып, объективті түрде бар екендігіне сенгені, оның бір авторы Гурни мен Подмордың аяндар телепатиялық галлюцинациялар деген көзқарасына қарсы болды. Бұл кітап парапсихологтар мен спиритуалистер тарапынан жақсы қабылданып, «британдық психикалық зерттеушілердің Библиясы» деп сипатталды. Теодор Флорной мен Уильям Джеймс кітапты жағымды бағалады. Психолог Джордж Стоут кітапты теріс бағалап, «астыңғы жақтың» тұжырымдамасын «негізсіз, нәтижесіз және ұйымсыз» деп сипаттады. Эндрю Ланг пен Джеральд Балфур Майерстің кейбір идеяларына көз жеткізбеді. Психолог Г. Т. В. Патрик Майерстің тұжырымдамаларын «психологиялық емес, метафизикалық гипотеза» деп сынады. Майерстің кітабы Олдус Хакслиге үлкен әсер етті. 1961 жылы «Адамның жеке басы» жинағы Хакслидің алғы сөзімен қысқартылған нұсқада қайта басылды, онда ол оны «таңғажайып бай, терең және ойландыратын кітап» деп атады. Кітапқа деген жоғары баға және Майерстің идеяларына қызығушылықтың қайта жандануы 2007 жылы Эмили Уильямс Келли, Алан Гольд және Брюс Грейсонның «Төңкерілмейтін сана» кітабында көрінді.

Өлім

1898, 1899 және 1900 жылдары Майерс ауыр тұмауға шалдықты, сонымен қатар Брайт сырқаты дамыды. 1900 жылдың соңында ол денсаулығын жақсарту үшін шетелге сапарлады. Ол 1901 жылдың 17 қаңтарында Римде пневмониядан қайтыс болды. Майерс Кесуиктегі Сент-Джон шіркеуінің зиратында, әкесінің қабірі мен оның туған үйінің бағына кіретін қақпаның арасында жерленді. Одан соң оның әйелі қалды. Римдегі протестант зиратында Майерске арналған ескерткіш тақта орнатылды.