Кіріспе
Психикалық қабілет, адамға ой күшімен отты жасауға және бақылауға мүмкіндік береді. Пирокинез – адамның оймен отты тудырып, басқару қабілеті деп есептеледі. Басқа парапсихологиялық құбылыстар сияқты, пирокинездің шын екенін дәлелдейтін нақты мәліметтер жоқ. Көптеген құбылыстар алаяқтық немесе алдаудың нәтижесі болып табылады.
Pyrokinesis is the purported psychic ability allowing a person to create and control fire with the mind. As with other parapsychological phenomena, there is no conclusive evidence in support of the actual existence of pyrokinesis. Many alleged cases are hoaxes; the result of trickery.
Этимология
Пирокинез сөзі (грек тілінен аударғанда pyr – от, kinesis – қозғалыс) 1980 жылы Стивен Кингтің "От бастаушы" романында оймен отты жарату және басқару қабілетін сипаттау үшін танымал болды, бірақ оның қолданылуы романнан бұрын-ақ пайда болған. Бұл сөз телекинезбен салыстырылатын болған, алайда С.Т. Джоши оны «өте бақытсыз ойыншық» деп сипаттап, телекинезге дұрыс аналогиясы «пирокинез емес, телепироз (қашықтықтан от)» болар еді деп атап көрсетті.
Тарих
XIX ғасырда өмір сүрген афроамерикалық А. У. Андервуд, заттарды өртеп жіберу қабілетімен белгілі бір деңгейде танымал болды. Сиқыршылар мен ғалымдар бұған фосфордың жасырын бөліктері себеп болуы мүмкін деп болжайды. Фосфорды тыныс алу немесе сүрту арқылы оңай тұтандыруға болады. Скептикалық тергеуші Джо Никель Андервудтың "химиялық жану техникасын және басқа да тәсілдерді қолданған болуы мүмкін" деп жазды. Қандай әдіс болмасын – және фосформен жасалған амал ең ықтимал нұсқа – алдау мүмкіндіктері Чарльз Форт немесе басқалар айтқан кез келген мистикалық күштерден әлдеқайда жоғары. Херевард Каррингтон Эванстың гипотезасын "әрине, тапқыр" деп сипаттады, бірақ тәжірибелі химик Уильям Крукстың Гоум бұл өнерін орындаған кезде сеанста болғанын және көмір мен платинаны ажырата білетінін атап өтті. Фрэнк Подмор жазғандай, көптеген отты көрсетулерді қолмен жасалған әрекеттер мен сыйқырымен орындауға болар еді, бірақ галлюцинация мен сезімді жаңылыстыру Крукстің Гоумның саусақтарынан шыққан отты көргені туралы айғақтарын түсіндіруі мүмкін. Джозеф Маккейб Хоумның пирокинезбен жасаған әрекеттері әлсіз және қанағаттандырмас екенін жазды, олар сенімді емес куәгерлердің арасында, қараңғы жағдайда орындалғанын атап өтті. Маккейб көмірді өңдеу "Хоумның қалтасынан алынған азбест бөлігі" болуы мүмкін деп болжады. Кейде пирокинез туралы хабарлар Canneto di Caronia өрттері сияқты отты күйдіргіштер контекстінде жарияланады, сондай-ақ 1982 жылғы итальяндық жағдай, онда жас шотландтық қызметкер Кэрол Комптон болды. 2011 жылдың наурыз айында Филиппиннің Антике провинциясындағы үш жасар қыз, өрттерді болжау немесе тудыру қабілетіне ие болғандықтан, жергілікті БАҚ-тың назарына ілікті. Қала әкімі қыз "өрт жастығы" дегеннен кейін жастық өртенгенін көргенін айтты. Басқалары қыздың кез келген физикалық байланыссыз өртті болжағанын немесе тудырғанын көргендерін мәлімдеді. Пастор қызды жын-періден құтқарып алғанын айтты, ал полиция ешқандай аномалия таппады, бірақ паранормальдік жақтаушы оның бұл қабілетін бұрынғы өмірінен мұра еткен болуы мүмкін деп мәлімдеді. Аталған "өрткеоздырушы" туралы оқиға 2020 жылдың 22 маусымында Kapuso Mo, Jessica Soho бағдарламасында көрсетілді. Үйдің маңындағы бірнеше зат өртенгендіктен, жергілікті тұрғындар жағдайды білу үшін қыздың үйіне ағылып келді, ал жедел жәрдем қызметі тергеу үшін үйге келді. Мидың жарылыстар мен өрттерді тудыруы үшін ғылыми тұрғыдан дәлелденген әдіс жоқ.