Кіріспе
Күндізгі уақытты ондық байланыстағы бірліктерді пайдалану арқылы көрсету
At UTC Format Decimal time Zone French Paris MT Fraction GMT/UTC Swatch beats BMT/CET Times are in different time zones. Decimal time is the representation of the time of day using units which are decimally related. This term is often used specifically to refer to the French Republican calendar time system used in France from 1794 to 1800, during the French Revolution, which divided the day into 10 decimal hours, each decimal hour into 100 decimal minutes and each decimal minute into 100 decimal seconds (100000 decimal seconds per day), as opposed to the more familiar standard time, which divides the day into 24 hours, each hour into 60 minutes and each minute into 60 seconds (86400 SI seconds per day). The main advantage of a decimal time system is that, since the base used to divide the time is the same as the one used to represent it, the representation of hours, minutes and seconds can be handled as a unified value. Therefore, it becomes simpler to interpret a timestamp and to perform conversions. For instance, 12345 is 1 decimal hour, 23 decimal minutes, and 45 decimal seconds, or 1.2345 decimal hours, or 123.45 decimal minutes or 12345 decimal seconds; 3 hours is 300 minutes or 30,000 seconds. This property also makes it straightforward to represent a timestamp as a fractional day, so that .54321 can be interpreted as five decimal hours, 43 decimal minutes and 21 decimal seconds after the start of that day, or a fraction of 0.54321 (54.321%) through that day (which is shortly after traditional 13:00). It also adjusts well to digital time representation using epochs, in that the internal time representation can be used directly both for computation and for user facing display. decimal 24 hour 12 hour 0 (Midnight) 00:00 12:00 a. m. 1 02:24 2:24 a. m. 2 04:48 4:48 a. m. 3 07:12 7:12 a. m. 4 09:36 9:36 a. m. 5 (Noon) 12:00 12:00 p. m. 6 14:24 2:24 p. m. 7 16:48 4:48 p. m. 8 19:12 7:12 p. m. 9 21:36 9:36 p. m.
UTC форматында. Ондық уақыт. Аймақ. Француз тілінде. Париж. MT фракциясы. GMT/UTC. Swatch соққылары. BMT/CET. Уақыт әртүрлі уақыт белдеулерінде көрсетілген. Ондық уақыт – ондық байланыстағы бірліктерді қолдана отырып, күндізгі уақытты көрсету. Бұл термин көбінесе 1794 жылдан 1800 жылға дейін Францияда қолданылған Француз Республикасының күнтізбесіндегі уақыт жүйесіне қатысты қолданылады. Ол күнді 10 ондық сағатқа, әр ондық сағатты 100 ондық минутқа және әр ондық минутты 100 ондық секундқа бөледі (күніне 100 000 ондық секунд), бұл дәстүрлі стандартты уақыттан өзгеше, ол күнді 24 сағатқа, әр сағатты 60 минутқа және әр минутты 60 секундқа бөледі (күніне 86 400 СИ секунд). Ондық уақыт жүйесінің басты артықшылығы – уақытты бөлуге қолданылатын сан негізі, оны көрсетуге қолданылатын сан негізімен бірдей болғандықтан, сағаттарды, минуттарды және секундтарды бірыңғай мән ретінде қарастыруға болады. Сондықтан, уақыт белгісін түсіндіру және түрлендіру оңайлай жасалады. Мысалы, 12345 – 1 ондық сағат, 23 ондық минут және 45 ондық секунд, немесе 1.2345 ондық сағат, немесе 123.45 ондық минут немесе 12345 ондық секунд; 3 сағат – 300 минут немесе 30 000 секунд. Бұл қасиет уақыт белгісін күндің бөлшегі ретінде көрсетуге де мүмкіндік береді, сондықтан .54321 күндің басынан бері бес ондық сағат, 43 ондық минут және 21 ондық секунд ретінде немесе күндің 0.54321 (54.321%) бөлігі ретінде түсіндіріледі (дәстүрлі 13:00-ден кейін). Бұл сондай-ақ, эпохаларды пайдалана отырып цифрлық уақытты көрсетуге ыңғайлы, себебі ішкі уақыт көрсеткішін есептеулер үшін де, пайдаланушыға көрсету үшін де тікелей қолдануға болады.
At UTC Format Decimal time Zone French Paris MT Fraction GMT/UTC Swatch beats BMT/CET Times are in different time zones. Decimal time is the representation of the time of day using units which are decimally related. This term is often used specifically to refer to the French Republican calendar time system used in France from 1794 to 1800, during the French Revolution, which divided the day into 10 decimal hours, each decimal hour into 100 decimal minutes and each decimal minute into 100 decimal seconds (100000 decimal seconds per day), as opposed to the more familiar standard time, which divides the day into 24 hours, each hour into 60 minutes and each minute into 60 seconds (86400 SI seconds per day). The main advantage of a decimal time system is that, since the base used to divide the time is the same as the one used to represent it, the representation of hours, minutes and seconds can be handled as a unified value. Therefore, it becomes simpler to interpret a timestamp and to perform conversions. For instance, 12345 is 1 decimal hour, 23 decimal minutes, and 45 decimal seconds, or 1.2345 decimal hours, or 123.45 decimal minutes or 12345 decimal seconds; 3 hours is 300 minutes or 30,000 seconds. This property also makes it straightforward to represent a timestamp as a fractional day, so that .54321 can be interpreted as five decimal hours, 43 decimal minutes and 21 decimal seconds after the start of that day, or a fraction of 0.54321 (54.321%) through that day (which is shortly after traditional 13:00). It also adjusts well to digital time representation using epochs, in that the internal time representation can be used directly both for computation and for user facing display. decimal 24 hour 12 hour 0 (Midnight) 00:00 12:00 a. m. 1 02:24 2:24 a. m. 2 04:48 4:48 a. m. 3 07:12 7:12 a. m. 4 09:36 9:36 a. m. 5 (Noon) 12:00 12:00 p. m. 6 14:24 2:24 p. m. 7 16:48 4:48 p. m. 8 19:12 7:12 p. m. 9 21:36 9:36 p. m.
Ондық. 24 сағат. 12 сағат.
0 (Түн ортасы). 00:00. 12:00 a.m.
1. 02:24. 2:24 a.m.
2. 04:48. 4:48 a.m.
3. 07:12. 7:12 a.m.
4. 09:36. 9:36 a.m.
5 (Түс). 12:00. 12:00 p.m.
6. 14:24. 2:24 p.m.
7. 16:48. 4:48 p.m.
8. 19:12. 7:12 p.m.
9. 21:36. 9:36 p.m.
At UTC Format Decimal time Zone French Paris MT Fraction GMT/UTC Swatch beats BMT/CET Times are in different time zones. Decimal time is the representation of the time of day using units which are decimally related. This term is often used specifically to refer to the French Republican calendar time system used in France from 1794 to 1800, during the French Revolution, which divided the day into 10 decimal hours, each decimal hour into 100 decimal minutes and each decimal minute into 100 decimal seconds (100000 decimal seconds per day), as opposed to the more familiar standard time, which divides the day into 24 hours, each hour into 60 minutes and each minute into 60 seconds (86400 SI seconds per day). The main advantage of a decimal time system is that, since the base used to divide the time is the same as the one used to represent it, the representation of hours, minutes and seconds can be handled as a unified value. Therefore, it becomes simpler to interpret a timestamp and to perform conversions. For instance, 12345 is 1 decimal hour, 23 decimal minutes, and 45 decimal seconds, or 1.2345 decimal hours, or 123.45 decimal minutes or 12345 decimal seconds; 3 hours is 300 minutes or 30,000 seconds. This property also makes it straightforward to represent a timestamp as a fractional day, so that .54321 can be interpreted as five decimal hours, 43 decimal minutes and 21 decimal seconds after the start of that day, or a fraction of 0.54321 (54.321%) through that day (which is shortly after traditional 13:00). It also adjusts well to digital time representation using epochs, in that the internal time representation can be used directly both for computation and for user facing display. decimal 24 hour 12 hour 0 (Midnight) 00:00 12:00 a. m. 1 02:24 2:24 a. m. 2 04:48 4:48 a. m. 3 07:12 7:12 a. m. 4 09:36 9:36 a. m. 5 (Noon) 12:00 12:00 p. m. 6 14:24 2:24 p. m. 7 16:48 4:48 p. m. 8 19:12 7:12 p. m. 9 21:36 9:36 p. m.
Мысыр
Декандар – бұл 36 топ жұлдыз (кіші шоқжұлдыздар), ежелгі Египет астрономиясында 360 градустық эклиптиканы 10 градусқа бөлу үшін қолданылған. Жаңа декана әр он күнде гелиактық түрде көрінетін болған (яғни, әр он күн сайын күн шығысында күн туар алдында, күн сәулесімен жасырылғаннан кейін жаңа деканалық жұлдыздар тобы пайда болар еді), сондықтан ежелгі гректер оларды деканои (δεκανοί; δεκανός dekanos сөзінің көпше түрі) немесе "ондықтар" деп атаған. Екі декананың арасындағы он күндік мерзім онкүндік деп аталады. 36 онкүндік (36 × 10 = 360 күн) және күн жылдығының 365 күнін толықтыру үшін қосымша 5 күн болған.
Қытай
Қытайда ондық уақыт, оның тарихының көп бөлігінде он екілік уақытпен қатар қолданылған. Біздің заманымыздан бұрынғы I мыңжылдықта, түнгі ортасынан түнгі ортасына дейінгі күн 12 қос сағатқа, сондай-ақ 10 ши / 100 ке-ге бөлінді. Күнделікті басқа да ке сандары үш қысқа мерзімде қолданылды: б.з.б. 5 жылдан 3 жылға дейін 120 ке, б.з. 507 жылдан 544 жылға дейін 96 ке, ал 544 жылдан 565 жылға дейін 108 ке. Қытайдың 50-ге жуық күнтізбесінің кейбіреулері әр ке-ні 100 фенге, ал басқалары әр ке-ні 60 фенге бөледі. 1280 жылы Шоуши (Маусымды беру) күнтізбесі әр фенді 100 миаоға бөліп, 100 ке, 100 фен және 100 миаодан тұратын толық ондық уақыт жүйесін жасады. Қытайлық ондық уақыт 1645 жылы Еуропа астрономиясына негізделген және иезуиттер Қытайға әкелген Шисиан күнтізбесі күн сайын 96 ке және 12 қос сағатпен бірге қабылдағанда қолданылмай қалды, сонда әр ке дәл бір сағаттың төрттен бір бөлігіне тең болды. Гэн (更) – барабан немесе гонг арқылы берілетін уақыт сигналы. Гэнг (更) таңбасының түбегейлі мағынасы «айналу» немесе «күзетшілік» дегенді білдіреді. Бірінші гэн теориялық тұрғыдан күн бату кезінде келеді, бірақ ол 19:12-де стандартталды. Әр гэн арасындағы уақыт бір күннің 1⁄10 бөлігіне тең, яғни бір гэн 2,4 сағат немесе 2 сағат 24 минутқа созылады. 10 бөліктен тұратын жүйе ретінде гэн, 10 аспандық сабақпен тығыз байланысты, әсіресе сабақтар қытай әдебиетінде түнгі уақытта гэнды санау үшін қолданылады. Бронза дәуіріндегі Ся әулетінің кезінде күндер он күндік апталарға топтастырылып, xún (旬) деп аталды. Айлар үш xún-нан тұрады. Алғашқы 10 күн ерте xún (上旬), ортаңғы 10 күн орта xún (中旬), ал соңғы 9 немесе 10 күн кеш xún (下旬) болып есептелді. Жапония осы үлгіні қабылдады, он күндік апталар jun (旬) деп аталды. Кореяда олар sun (순, 旬) деп аталды.
Француз Республикасы
Ондық уақыт ресми түрде Француз төңкерісі кезінде енгізілді. Жан Шарль де Борда 1792 жылғы 5 қарашада ондық уақытқа қатысты ұсыныс жасады. Ұлттық конвент 1793 жылғы 5 қазанда жарлық шығарды, оған 1793 жылғы 24 қарашада (Республиканың II жылының 4 Фримері) төмендегі сөздер қосылды:
VIII. Әр ай үш тең бөлікке бөлінеді, әрқайсысы он күндік, және олар онжылдықтар деп аталады.
XI. Күн, түнгі ортасынан түнгі ортасына дейін, он бөлікке немесе сағатқа бөлінеді, әр бөлік тағы онға бөлінеді, осылайша ұзақтықтың ең кішкентай өлшенетін бөлігіне дейін жалғасады. Сағаттың жүзден бір бөлігі ондық минут деп аталады; минуттың жүзден бір бөлігі ондық секунд деп аталады. Бұл бап мемлекеттік тіркеулерде Республиканың үшінші жылының 1 Вендемиарінен бастап ғана қолданылады. (1794 жылғы 22 қыркүйек) (түпнұсқадағы баса назар)
XI. The day, from midnight to midnight, is divided into ten parts or hours, each part into ten others, so on until the smallest measurable portion of the duration. The hundredth part of the hour is called decimal minute; the hundredth part of the minute is called decimal second. This article will not be required for the public records, until from the 1st of Vendémiaire, the year three of the Republic. (September 22, 1794) (emphasis in original)
Осылайша, түнгі ортасы dix heures ("он сағат"), түскі уақыт cinq heures ("бес сағат") және т.б. деп аталды.
Қолданылуы
Сағаттар мен сағаттардың тақталарында 1–24 сандарымен стандартты уақыт пен 1–10 сандарымен ондық уақыт көрсетілсе де, ондық уақыт қабылдамады; ол республикалық III жылдың басына дейін, яғни 1794 жылдың 22 қыркүйегіне дейін ресми тіркеулерде қолданылмады, ал міндетті қолданылу 1795 жылдың 7 сәуірінде (III жылдың 18 Герминалы) тоқтатылды. Осыған қарамастан, ондық уақыт Марсель және Тулуз сияқты көптеген қалаларда қолданылды, онда Капитолий алдында бес жыл бойы бір көрсеткіші бар ондық сағат орнатылған. Кейбір жерлерде ондық уақыт VIII жылдың соңына дейін (1800 жылдың қыркүйегі) туу, неке және қайтыс туралы куәліктерді тіркеу үшін пайдаланылды. Париждегі Тюильри сарайындағы төрт сағаттың екеуі кем дегенде 1801 жылға дейін ондық уақытты көрсетті. Математик және астроном Пьер Симон Лаплас өзіне ондық сағат жасатып, оны жұмысында бөлшек күндер түрінде қолданды. Ондық уақыт революциялық Франциядағы ондық жүйеге көшудің бір бөлігі болды (соның ішінде валюта мен метрикалық жүйенің ондыққа бөлінуі де кірді) және француз республикалық күнтізбесінің құрамына енгізілді, ол күнді ондыққа бөлуден басқа, айды әрқайсысы 10 күннен тұратын үш декадаға бөлді; бұл күнтізбе 1805 жылдың соңында жойылды. Әр жылдың басталуы Париж обсерваториясының нақты немесе көрінетін күн уақытына қатысты, күзгі күн мен түн теңелу күніне сәйкес анықталды.
Швейцария
1998 жылдың 23 қазанында швейцариялық сағат компаниясы Swatch өздерінің цифрлық сағаттарының желісі үшін күнді 1000 "соққыға" (әрқайсысы стандартты уақыт бойынша 86,4 секунд) бөлетін "Интернет уақыты" деп аталатын ондық уақыт жүйесін енгізді. Соққылар 000–999 аралығында саналып, @000 – түнгі ортасы, ал @500 – Швейцарияның стандартты уақыты, яғни Орталық Еуропа уақыты (Жалқы уақыттан бір сағатқа жоғары) болды. Swatch бір соққыдан кіші өлшемді көрсетпегенімен, үшінші тараптар стандартты кеңейтіп, "центисоққы" немесе "субсоққы" деп атады, бұл жоғары дәлдік үшін қолданылды: @248.00. Әр "центисоққы" – соққының жүзден бір бөлігі және француздық ондық секундына (0,864 секунд) тең. Соққылар мен сантисоққыларды пайдаланғанда, Swatch Internet Time күнді 1000 француздық ондық минутқа, ал әр ондық минутты 100 ондық секундқа бөлді. Демек, кешкі сағат 9 стандартты уақыт бойынша 21:00:00, ал кеңейтілген Swatch Internet Time бойынша @875.00 болды. Swatch енді Интернет уақытын қолдайтын цифрлық сағаттарды шығармайды.
Қайта құрулар
Стандартты күнде дәл 86 400 стандартты секунд бар (стандартты секундтың қазіргі анықтамасы үшін SI қараңыз), бірақ француздық ондық уақыт жүйесінде күнінде 100 000 ондық секунд болды; демек, ондық секунд стандартты секундтан 13,6% қысқа болды. Бірлік Секундтар (SI) Минуттар Сағаттар h:mm:ss.sss1 Ондық секунд 0,864 0,0144 0,00024 0:00:00,8641 Ондық минут 86,4 1,44 0,024 0:01:26,4001 Децим 864 14,4 0,24 0:14:24,0001 Ондық сағат 8640 144 2,4 2:24:00,000
Ондық сағат
Ондық уақыттың тағы бір көп тараған түрі – ондық сағат. 1896 жылы Оран географиялық қоғамының мүшесі Анри де Сарратон күндізгі 24 сағатты әрқайсысын 100 ондық минутқа, ал әр минутты 100 ондық секундқа бөлуді ұсынды. Бұл ұсыныс Ұзындықтар бюросымен мақұлданғанмен, іске аспады. Алайда, күндізгі уақытты минуттар емес, ондық бөлшектер арқылы көрсету кең таралды. Ондық сағаттар еңбекақыны есептеуде және сағаттық төлемдерде жиі қолданылады. Уақыт тіркегіштер әдетте күндізгі уақытты сағаттың ондық немесе жүздік бөлігімен жазады. Мысалы, 08:30 уақыты 08.50 ретінде тіркеледі. Мұның мақсаты – есеп жүргізуді жеңілдету, минуттар мен сағаттарды түрлендіру қажеттілігін жою. Әуе шаруашылығында, онсыз да күрделі жағдайда уақытты қосу жиі кездесетін болғандықтан, уақытты бақылау ондық бөлшек сағаттарды тіркеу арқылы жеңілдетіледі. Мысалы, 1:36 мен 2:36 қосылғанда 3:72 шығып, одан 4:12-ге түрлендіріледі. Ал ондық бөлшектермен есептегенде 1,6 мен 2,6 қосылғанда 4,2 сағат шығады.
Ондық еселері және секундының бөлшектері
Екіншісі – уақыт ұзақтығының Халықаралық бірліктер жүйесі (СИ) бірлігі. Бұл сонымен қатар көптеген бағдарламалау тілдеріндегі стандартты бірлік уақыт көрсетілуі, әсіресе C тілінде, сондай-ақ Linux, Mac OS X және т.б. пайдаланатын UNIX/POSIX стандарттарының бір бөлігі. Бөлшек күндерді бөлшек секундтарға айналдыру үшін санды 86400-ға көбейту керек. Бөлшек секундтар миллисекундтар (мс), микросекундтар (мкс) немесе наносекундтар (нс) түрінде көрсетіледі. Абсолюттік уақыт әдетте 1970 жылдың 1 қаңтары, түнгі сағат 00:00 UT-ге қатысты көрсетіледі. Басқа жүйелер басқа бастапқы нүктені (мысалы, Unix уақыты) пайдалана алады. Теориялық тұрғыда, бір секундтан асатын уақыт кезеңдері килосекундтар (кс), мегасекундтар (Мс), гигасекундтар (Гс) және т.б. бірліктермен берілуі мүмкін. Бұл бірліктер кейде техникалық әдебиеттерде кездеседі, бірақ минуттар, сағаттар, күндер және жылдар сияқты дәстүрлі бірліктер көбірек қолданылады және СИ жүйесімен бірге қолдануға рұқсат етіледі. Күндізгі уақытты түнгі сағат 00:00-ден бері өткен уақыттың килосекундтарының саны ретінде көрсетуге болады. Демек, сағат 15:45-ті айтудың орнына, күндізгі уақытты 56,7 кс деп айтуға болады. Бір тәулікте 86,4 кс бар. Алайда, бұл номенклатура практикада көбінесе қолданылмайды.