25 Сағаттың Соңғы Күні

Кіріспе

2002 жылы түсірілген Спайк Лидің фильмі, «25-ші сағат» – 2002 жылы түсірілген американдық драмалық фильм. Режиссері – Спайк Ли, басты рөлде – Эдвард Нортон. Дэвид Бениоффтың 2001 жылы жарық көрген «25-ші сағат» атты тұңғыш романының желісімен түсірілген бұл фильмде есірткі сату айыбымен жеті жылға түрмеге кесуге дайындалып жатқан адамның соңғы 24 сағаты баяндалады. «25-ші сағат» жағымды пікірлерге ие болды, көптеген сыншылар оны онжылдықтың ең үздік фильмдерінің бірі деп атап, 11 қыркүйекке жасалған шабуылдардан кейінгі Нью-Йорк қаласын көркем бейнелегені үшін жоғары бағалады. Кейіннен бұл фильм BBC-нің «21 ғасырдың 100 ең үздік фильмі» тізімінде 26-шы орынға ие болды.

Сюжет

Нью-Йорк қаласының көшесінде көлік тоқтап, Монти Броган досы Костямен бірге жол жиегінде жатқан жарақат алған итті қарап шығу үшін көліктен түседі. Монти оны аяушылықпен өлтіріп, атып өлтіруді ниеттенді, бірақ иттің көзіне қарағаннан кейін ойынан қайтады; оның орнына итті жақын жердегі емханаға апарып береді. Бірнеше жыл өткен соң, Монти есірткі сатуы үшін жеті жылға бас бостандығынан айырылатын күнді күтіп отыр. Ол соңғы бостандық күнінде құтқарып алған иті Дойлмен бірге саябақта отыр. Ол балалық шағындағы достары Фрэнкпен, Уолл-стриттегі қатыгез саудагермен, және Джейкобпен, өзінің студенті Мэриге ғашық болған тым жабық мектеп мұғалімімен, клубта өзінің сүйіктісі Натурелльмен кездесуді жоспарлайды. Монти әкесі Джеймске барады, ол бұрынғы өрт сөндіруші және алкогольге тәуелділіктен арылып жатқан адам, барда келесі күні таңертең түрмеге баратын жоспарларын растау үшін. Джеймс Монтидің есірткі ақшасымен барды ашқан, және Монти дәретханаға кеткенде өкінішпен ішімдік ішіп алады. Айнадағы өзіне қарап, Монти Нью-Йорктегі барлық адамдарға қарсы ашуланып, соңында өзіне бұрылады, ашкөздікке беріліп, ұсталғанға дейін есірткі сатудан бас тартпағаны үшін өкінеді. Монти тұтқындалған түнін еске алады: Есірткіге қарсы күрес агенттері Монтидің пәтеріне шабуыл жасап, оның орыс мафиозы Николай ағаға сатқан есірткілерін тез табады. Костя Монтиді Натурелльдің оған опасыздық жасағанына көндіруге тырысады, өйткені ол есірткі мен ақшаны қайда жасырғанын білген. Монти Николайға қарсы куәлік беруден бас тартады, бірақ Николайдың ниетіне сенімсіз. Монти өзінің бұрынғы мектебінде Натурелльмен қалай танысқанын және олардың қанша бақытты болғанын еске түсіреді. Содан кейін ол Фрэнкке оны сатып кеткен Натурелль екенін анықтауды сұрайды. Джейкоб Мэриді клубтың сыртында көреді, ал Монти оны өздерімен бірге кіруге шақырады. Монтидің түрмеден кейін қандай болашағы болатынын талқылағанда, Фрэнк олар бірге бар аша алатынын айтады, тіпті ол Джейкобқа Монти есірткі сатуы үшін жазасын алуға лайық деп сенетінін айтады. Фрэнк Натурелльді Монтидің ақшасымен жоғары деңгейде өмір сүріп жатыр деп айыптайды, оның шығу тегін білгеніне қарамастан, бірақ ол Фрэнк те білгенін, бірақ ештеңе айтпағанын жауап береді. Дау-жанжал Фрэнктың Натурелльдің ұлтын қорлауымен аяқталады, содан кейін ол Фрэнкты шапалақтап, кетеді. Осы уақытта Джейкоб Мэриді сүюге батыл болады, бірақ екеуі де шоқ күйінде болып, әрқайсысы өз жолымен кетеді. Монти мен Костя Николайға барады, ол Монтиге түрмеде қалай өмір сүру керектігі туралы кеңес береді. Николай Монтиге сатқындық жасаған Костя екенін айтады және оған әкесінің барын қорғағаны үшін Костяны өлтіру мүмкіндігін ұсынады. Монти Николайға бірінші болып Костяға сену керектігін айтқан адам өзі екенін еске салып, бас тартады. Монти шығып кетеді, ал Костя орыс мафиоздарының қолынан қаза табады. Монти пәтеріне оралып, Натурелльден оған сенімсіздігі үшін кешірім сұрайды. Ол Дойлді парктегі Джейкобқа тапсырады. Ол түрмеде зорланудан қорқатынын мойындайды, содан кейін ол Фрэнкке өзін ұрып-соғуды сұрайды, түрмеге жаман күйде кірсе, аман қалу мүмкіндігі болуы мүмкін деп сенді. Фрэнк бас тартады, ал Монти Фрэнкты өз ашуын шығаруға итермелейді, Монтиді жарақаттанып, қанға батып, мұрны сынған күйде қалдырады. Натурелль Монтидің әкесі оны Отисвиллдегі федералды түзету мекемесіне апарып жатқанда оны жұбатуға тырысады. Монти түрмеге бара жатқанда қаланың көшелеріндегі адамдардың парадынан тағы да өтеді. Олар Генри Хадсон Парквейін айдап келе жатқанда, Джеймс Джордж Вашингтон көпірімен батысқа, жасырынуға баратынын ұсынады және Монтиге тұтқындалудан құтылып, Натурелльмен қайта қосылатын, отбасы құрып, қартайған болашақты көрсетеді. Көрініс тоқтаған кезде олар көпірден өтіп, түрмеге қарай жүреді.

A car pulls up on a New York City street, which Monty Brogan exits with his friend Kostya to look at an injured dog lying in the road. Monty intends to perform a mercy kill and shoot him, but changes his mind after he looks it in the eye; he takes the dog to a nearby clinic instead. A few years later, Monty is about to begin serving a seven year prison sentence for dealing drugs. He sits in a park with Doyle, the dog he rescued, on his last day of freedom. He plans to meet childhood friends Frank, a boorish Wall Street trader, and Jacob, an introverted high school teacher with a crush on his student Mary, at a club with his girlfriend Naturelle. Monty visits his father, James, a former firefighter and recovering alcoholic at his bar, to confirm their plans to drive to the prison the following morning. James was able to establish the bar with Monty’s drug money, and remorsefully sneaks a drink when Monty goes to the bathroom. Facing himself in the mirror, Monty lashes out in his mind against everyone in New York before finally turning on himself, angry for becoming greedy and not giving up drug dealing before he was caught. In a flashback, Monty remembers the night he was arrested: DEA agents raided Monty's apartment and quickly found the drugs he was selling for Uncle Nikolai, a Russian mobster. Kostya tries to persuade Monty it was Naturelle who betrayed him, since she knew where he hid his drugs and money. Monty refused to turn state's evidence against Nikolai, but is unsure about Nikolai’s actions. Monty remembers how he met Naturelle hanging around his old school, and how happy they were. He then asks Frank to find out if it was Naturelle who betrayed him. Jacob sees Mary outside the club, and Monty invites her inside with them. Discussing what kind of a future Monty can have after prison, Frank says they can open a bar together, even though he told Jacob that he believes Monty deserves his sentence for dealing drugs. Frank accuses Naturelle of living high on Monty's money despite knowing its origins, but she retorts that Frank also knew but said nothing. The argument culminates with Frank insulting Naturelle's ethnicity, followed by her slapping Frank and leaving. Jacob, meanwhile, finds the courage to kiss Mary, but both are shocked afterwards and go their separate ways. Monty and Kostya go to see Nikolai, who gives Monty advice on surviving in prison. Nikolai then reveals it was Kostya who betrayed Monty, and offers him a chance to kill Kostya in exchange for protecting his father's bar. Monty refuses, reminding Nikolai that he was the one who told Monty to trust Kostya in the first place. Monty walks out, leaving Kostya to be killed by the Russian mobsters. Monty returns to his apartment and apologizes to Naturelle for mistrusting her. He then hands Doyle over to Jacob in the park. He admits that he is terrified of being raped in prison, whereupon he asks Frank to beat him, believing that he might have a chance at survival if he enters the prison ugly. Frank refuses, and Monty goads Frank into taking out his frustrations, leaving Monty bruised and bloody, with a broken nose. Naturelle tries to comfort him as Monty's father arrives to take him to Federal Correctional Institution, Otisville. On the drive to prison, Monty once again sees a parade of faces from the streets of the city. As they drive up the Henry Hudson Parkway, James suggests they take the George Washington Bridge to go west, into hiding, and gives Monty a vision of a future where he avoids imprisonment, reunites with Naturelle, starts a family, and grows old. When the vision stops, they are past the bridge, still driving towards prison.

Даму

Бениофф Калифорния университетінде Ирвинде оқып жүргенде «25-ші сағат» кітабын аяқтады және ол 2001 жылы жарық көрді. Кітап жарыққа шығудан алты ай бұрын Тоби Магуайр оқыған алдын ала саудалық дана таратылды, ол Монти Броган рөлін ойнауға қызығушылық танытты. Ол болашақ фильм жобасының құқығын сатып алды және Бениоффтан оны сценарийге бейімдеуді сұрады. Спайк Ли Бениофф «қатыгез монолог» деп атаған, Монтидің Нью-Йорктің бес ауданына қарсы айтқан ұзақ монологына қызығушылық танытты; Бениофф оны драмалық емес деп ойлағандықтан, оны жоюды қарастырған, бірақ Ли оны сақтап қалуға көндірді. Disney фильм құқығын сатып алды және монологты алып тастауды талап етті, бірақ Ли бұл сахнаны түсірді.

Қабылдау

25th Hour Rotten Tomatoes сайтында 175 рецензияға негізделген 79% рейтинг алды, орташа бағасы 7.22/10. Фильм "Спайк Лидің әдеттегі артықшылықтарына қарамастан, интеллектуалды және жақсы ойналған туынды" деп сипатталды. Metacritic сайтында 40 сыншының пікіріне сүйене отырып, 69/100 ұпай жинады, бұл "көбінесе жағымды пікірлер" екенін көрсетеді. CinemaScore жүргізген сауалнама бойынша көрермендер фильмге A-дан F-қа дейінгі шкала бойынша B− бағасын берді.

11 қыркүйекке жасалған шабуылдардан бес жыл өткен соң, Сан-Франциско хроникасының журналисі Мик Ласселл былай жазды: "2001 жылдың 11 қыркүйегінен кейін 15 ай өткенде шыққан Спайк Лидің 25 сағаты – 11 қыркүйек трагедиясын көрсететін жалғыз ұлы фильм. Бұл фильм, Росселлинидің Римді нацилер басып алғаннан кейін түсірген «Ашық қаласы» сияқты, қаланың тарихи құжаты болып табылады". А.О. Скотт, Ричард Ройпер және Роджер Эберт оны сәйкесінше онжылдықтың ең жақсы фильмдерінің тізіміне қосты. 2016 жылы BBC жүргізген 177 сыншының қатысуымен өткен сауалнамада 2000 жылдан бергі ең ұлы фильмдердің 26-сы деп танылды. Монтидің монологы, немесе ашулануы, көптеген фильмдердегі ең жақсы монологтар тізіміне енді.

Танымал мәдениетте

Better Call Saul 1-ші маусымдағы "Бинго" эпизоды фильмге және оның түпнұсқа романына, сондай-ақ "Симпсондарға" визуалды және сөздік сілтемелер жасайды. Джимми Кимге телефон соғып, Кеттлман отбасының бірі түрмеге қамалуы мүмкін екенін айтқанда, "Нед пен Мод Фландерлер ойнаған "25-ші сағат" фильмін елестетің" дейді, олар оны Кимнің орнына адвокат ретінде жалдағандарын хабарлайды.