Кіріспе
Тіс тазалауға арналған кішкентай таяқ. Тіс тазартқыш – ағаш, пластик, бамбук, металл, сүйек немесе басқа материалдан жасалған, кем дегенде бір, кейде екі ұшы сүйірлеу болып келген, тамақтан кейін тістер арасындағы қалдықтарды алып тастауға арналған кішкентай, жұқа таяқ. Тіс тазартқыштар мерекелік шараларда шағын дәмдіктерді (мысалы, ірімшік немесе зәйтүн) ұстауға немесе қадауға, сондай-ақ коктейль таяқшасы ретінде де қолданылады. Оларды пластик әшекейлермен, кішкентай қағаз шатырлармен немесе тулармен безендіруге болады.
A toothpick is a small thin stick of wood, plastic, bamboo, metal, bone or other substance with at least one and sometimes two pointed ends to insert between teeth to remove detritus, usually after a meal. Toothpicks are also used for festive occasions to hold or spear small appetizers (like cheese cubes or olives) or as a cocktail stick, and can be decorated with plastic frills or small paper umbrellas or flags.
Тарих
Барлық мәдениеттерде белгілі тіс тазалағыш – тісті тазалаудың ең көне құралы. Грузияның Дманиси қаласында табылған 1,8 миллион жыл бұрынғы гоминидтердің қалдықтары, тіс тазалағышты жиі қолданғандығын көрсететін іздерге ие. Испаниядағы Кова Фордада табылған неандерталь адамының жақ сүйегі, тіс аурулары мен тіс тозуынан туындаған ауырсынуды басарту үшін тіс тазалағыш қолданғанын көрсетті. Солтүстік Италия мен Шығыс Альп тауларындағы тарихи қабірлерден қоладан жасалған тіс тазалағыштар табылды. 1986 жылы Флоридадағы зерттеушілер 7500 жылдық ежелгі американдықтардың қалдықтарын тауып, көптеген азу тістері арасында кішкентай ойықтарды анықтады. Зерттеушілердің бірі, Висконсин Конкордия университетінің профессоры Джастин Мартин: "Тіс эмалі өте берік, сондықтан олар осы құралдарды ойықтар жасау үшін тым күшті қолданған болуы керек", – деді. Тіс тазалағыш өндіретін алғашқы машинаны 1869 жылы Марк Синьорелло ойлап тапты. Ал 1872 жылы Силас Нобл мен Дж. П. Кули тағы бір патент алды. Ағаш тіс тазалағыштар қайың ағашынан жасалады. Алдымен ағаштар спираль бойынша жұқа қабаттарға кесіледі, содан кейін олар кесіліп, тілінеді, ұсатылады және ақталды (жарықтандыру үшін) жеке тіс тазалағыштарға айналдырылады. Бүгінде тіс аралықтарын тазалау үшін тіс жіптері, тіс щеткалары және ауыз суару құралдары сияқты басқа да әдістер көбірек қолданылады.
Тіс дәрігерлігі
Тіс дәрігерлері тіс тазалауға арналған жіпті (флосс) таяқшаға қарағанда артық көреді, себебі ол ауыз қуысының денсаулығына, әсіресе қызыл иекке, тіс эмаліне (егер шайналса), тіс тамырларына (егер қызыл иек жеткілікті түрде төменге түсірілсе) зиян келтіруі мүмкін. Таяқшалар қаптамалар мен тіс тажын зақымдауы, сынып қалуы немесе кездейсоқ жұтылуы да мүмкін. Шағын зерттеулерге сүйенсек, тіс тазалағыштар мен үшбұрышты ағаш таяқшалар тіс тасын (пломба) жою қабілеті жағынан ұқсас.