Тіс тас – қатайған тіс қабығының түрі. Тіс тас пайда болу себептері, түрлері (жоғарыдағы, қызыл иек астындағы) және қызыл иек саулығына зияны туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тіс қабығының қатаю түрі – тіс проблемасы.
Form of hardened dental plaque
the dental problem
Стоматологияда тас немесе тіс тасы – қатайған тіс қабығының бір түрі. Ол тістердегі қабықшада сілекей мен жегі сұйықтығынан (ЖС) минералдардың тұнбалануынан пайда болады. Бұл процесс тіс қабығындағы бактериялық жасушаларды өлтіреді, бірақ пайда болған кедір-қырсықты және қатайған беткей одан әрі қабықша түзілуіне қолайлы жағдай жасайды. Бұл тас жиналуына алып келеді, ол тіс жегісінің (қызыл иек) денсаулығына зиян келтіреді. Тас тіс жегісі бойымен (супрагингивальды – жегінің үстінде) және тістер мен жегі арасындағы тар ойықта (субгингивальды – жегінің астында) түзіледі. Тас түзілуі бірқатар клиникалық белгілермен байланысты, соның ішінде аузынан жағымсыз иіс, жегінің кері шегінуі және созылмалы қабыну. Тіс щеткасы мен тіс жіпсіз қолдану арқылы қабықшаны алып тастауға болады, бірақ тас пайда болғаннан кейін тіс щеткасымен алып тастау мүмкін емес. Тас жинақталуын ультрадыбыстық құралдармен немесе стоматологиялық аспаптармен (мысалы, периодонтальды скалер) алып тастауға болады.
In dentistry, calculus or tartar is a form of hardened dental plaque. It is caused by precipitation of minerals from saliva and gingival crevicular fluid (GCF) in plaque on the teeth. This process of precipitation kills the bacterial cells within dental plaque, but the rough and hardened surface that is formed provides an ideal surface for further plaque formation. This leads to calculus buildup, which compromises the health of the gingiva (gums). Calculus can form both along the gumline, where it is referred to as supragingival ("above the gum"), and within the narrow sulcus that exists between the teeth and the gingiva, where it is referred to as subgingival ("below the gum"). Calculus formation is associated with a number of clinical manifestations, including bad breath, receding gums and chronically inflamed gingiva. Brushing and flossing can remove plaque from which calculus forms; however, once formed, calculus is too hard (firmly attached) to be removed with a toothbrush. Calculus buildup can be removed with ultrasonic tools or dental hand instruments (such as a periodontal scaler).
Этимология
Бұл сөз латын тілінен келген, "калькулус" – "кішкентай тас", "калькс" – "әктас, әк". Бұл сөз грек тіліндегі "халикс" (chalix) – "кішкентай тас, кесек тас, қиыршық" сөзімен де байланысты болуы мүмкін, көптеген зерттеушілер оны "бөліну, үзілу" деген мағына беретін Proto-Indo-European түбіріне жатқызады. "Калькулус" термині әртүрлі тастарды атау үшін қолданылған. Осыдан қазіргі заманғы көптеген сөздер пайда болды, оның ішінде "есептеу" (математикалық мақсаттар үшін тастарды пайдалану) және "калькулус" сөздері бар. 18-шы ғасырда "калькулус" сөзі адам және жануар ағзаларында кездейсоқ жиналатын минералдық шөгінділерді, мысалы, бүйрек тастарын және тістердегі минералдарды атау үшін қолданыла бастады.
The word comes from Latin calculus "small stone", from calx "limestone, lime", probably related to Greek χάλιξ chalix "small stone, pebble, rubble", which many trace to a Proto Indo European root for "split, break up". Calculus was a term used for various kinds of stones. This spun off many modern words, including "calculate" (use stones for mathematical purposes), and "calculus", which came to be used, in the 18th century, for accidental or incidental mineral buildups in human and animal bodies, like kidney stones and minerals on teeth.
Химиялық құрамы
Калькулус минералдық және органикалық (клеткалық және клеткадан тыс матрица) компоненттерден құралған.
Calculus is composed of both inorganic (mineral) and organic (cellular and extracellular matrix) components.
Калькульді қалыптастыру
Тіс тасы, әдетте, электрондық микроскопия және жарық микроскопиясын қолдана отырып, оңай көрінетін, біртіндеп қабаттаса қалыптасады. Бұл аймақтарда сілекей ағыны жоғары, себебі олар паротид және тіл асты сілекей бездеріне жақын орналасқан. Жылыстағы тіс тасы тіс желісінің астында қалыптасады және қара пигментті бактериялардың болуынан түсі өзгеріп, қара болады. Бірақ, қандай себептен тіс асты бетінің бір бөлігіне фоссилденген бактериялар баска бөліктеріне қарағанда алғашқыда тартылатыны толыққанды түсіндірілмеген. Дегенмен, бірінші қабат бекітілгеннен кейін, электр зарядының әсерінен бір орындағы тіс тасының басқа компоненттері табиғи түрде сол жерге тартылады. Бұл олардың құрамындағы кальций фосфаты тұздары, тістердің негізгі құрамы кальций фосфатынан айырмашылығы, электрлік тұрақсыз иондар түрінде болады. Фоссилденген бактериялар біркелкі емес, кездейсоқ жиналады, ал бос орындар еркін қозғалатын иондық компоненттермен (кальций фосфаты тұздарымен) толтырылады. немесе оттегі бар ортада пайда бола алатын бактериялар. Жылыстағы тіс қабығында оттегі жоқ ортада тіршілік ете алатын, яғни анаэробты бактериялардың үлесі жоғары болады. Мысалы, Porphyromonas gingivalis сияқты бірнеше анаэробты бактериялар, тісті қоршап тұратын және тісті ұстап тұратын арнайы тіндер – пародонтиумда күшті қабыну реакциясын тудыратын антигендік ақуыздарды бөліп шығарады. Пародонтиумның ұзаққа созылған қабынуы сүйек тінінің жоғалуына және тіс тіндерін тіс етіне бекітетін тіс талшықтарының әлсіреуіне алып келеді, бұл пародонтиттің екі негізгі белгісі. Тіс желісіндегі тіс тасының пайда болуы адамдарда кең таралған, бірақ әртүрлі деңгейде кездеседі. Пародонтиті бар дерлік барлық адамдарда жылыстағы тіс тасының көп мөлшері байқалады. Сонымен қатар, мерзімінен бұрын туған және салмағы аз нәрестелердің аналарында да осы жағдай кездеседі, бірақ пародонтиттің осы екі жағдайдың да маңызды тәуекел факторы екендігін нақтылайтын нақты дәлелдер әлі жоқ.
Dental calculus typically forms in incremental layers that are easily visible using both electron microscopy and light microscopy. These areas experience high salivary flow because of their proximity to the parotid and sublingual salivary glands. Subgingival calculus forms below the gumline and is typically darkened in color by the presence of black pigmented bacteria, The reason fossilized bacteria are initially attracted to one part of the subgingival tooth surface over another is not fully understood. However, once the first layer is attached, more calculus components are naturally attracted to the same places due to electrical charge. This is because the calcium phosphate salts contained in them exist as electrically unstable ions (unlike calcium phosphate, the primary component of teeth). The fossilized bacteria pile up rather haphazardly, while free floating ionic components (calcium phosphate salts) fill in the gaps. or those bacteria which utilize and can survive in an environment containing oxygen. Subgingival plaque contains a higher proportion of anaerobic bacteria, or those bacteria which cannot exist in an environment containing oxygen. Several anaerobic plaque bacteria, such as Porphyromonas gingivalis, secrete antigenic proteins that trigger a strong inflammatory response in the periodontium, the specialized tissues that surround and support the teeth. Prolonged inflammation of the periodontium leads to bone loss and weakening of the gingival fibers that attach the teeth to the gums, two major hallmarks of periodontitis. Supragingival calculus formation is nearly ubiquitous in humans, but to differing degrees. Almost all individuals with periodontitis exhibit considerable subgingival calculus deposits. and mothers giving birth to pre term low weight infants, but there is no conclusive evidence yet that periodontitis is a significant risk factor for either of these two conditions.
Алдын алу
Пирофосфаттар немесе мырыш цитраты бар тіс пастасы тісқабықтың жиналуын статистикалық тұрғыдан айтарлықтай азайтады, бірақ мырыш цитратының әсері соншалықты шамалы болғандықтан, оның клиникалық маңыздылығы күмәнді. Кейбір тас тіпті тісқабық қабаттары болмаса да, тіс қаптамасының тікелей минералдануы нәтижесінде пайда болуы мүмкін.
Toothpaste with pyrophosphates or zinc citrate has been shown to produce a statistically significant reduction in plaque accumulation, but the effect of zinc citrate is so modest that its clinical importance is questionable. Some calculus may form even without plaque deposits, by direct mineralisation of the pellicle.
Басқа жануарлардағы сандар
Басқа жануарларда калькулус қалыптасуы адамдарға қарағанда нашар зерттелген, бірақ ол көптеген түрлерде қалыптасатыны белгілі. Иттер мен мысықтар сияқты үй жануарларында жиі ірі калькулус жиналады. Қияушы және жылқы сияқты жоғары абразивті диетаға ие жануарлар қалың шөгінділерді сирек түзеді, олардың орнына металл немесе опалесцентті жылтырмен көзге түсетін жұқа калькулус шөгінділерін қалыптастырады. Жануарларда калькулусты, тіс тамырын қоршап жатқан және жегі қабыну аурулары кезінде біртіндеп тозатын тіс цементімен шатастыруға болмайды.
Calculus formation in other animals is less well studied than in humans, but it is known to form in a wide range of species. Domestic pets, such as dogs and cats, frequently accumulate large calculus deposits. Animals with highly abrasive diets, such as ruminants and equids, rarely form thick deposits and instead tend to form thin calculus deposits that often have a metallic or opalescent sheen. In animals, calculus should not be confused with crown cementum, a layer of calcified dental tissue that encases the tooth root underneath the gingival margin and is gradually lost through periodontal disease.
Археологиялық маңызы
Археологиялық үлгілерде тіс тасының жақсы сақталған микробөлшектері, ДНК және белоктары табылған. Бұл молекулалардың құрамындағы ақпарат жұмыс иесінің ауыз микробиомы және патогендердің болуы туралы мәліметтерді ашады. Сонымен қатар, тамақтандыру көздерін анықтауға, тамақтандырудағы өзгерістерді зерттеуге және кейде қолөнер шаруашылығының іздерін анықтауға болады.
Dental calculus has been shown to contain well preserved microparticles, DNA and protein in archaeological samples. The information these molecules contain can reveal information about the oral microbiome of the host and the presence of pathogens. It is also possible to identify dietary sources as well as study dietary shifts and occasionally evidence of craft activities.
Қалыптасқаннан кейін тақтаны алып тастау
Тіс қабығы мен тас пайда болуы – ауыз қуысы ауруларының дамуы мен прогрессиясының маңызды этиологиялық факторы болып табылады. Тіс гигиенисінің маңызды міндеттерінің бірі – тіс қабығы мен тасты жою. Бұл тіс беттерін тазалауға арналған арнайы құралдарды қолдану арқылы жүзеге асырылады. Осы типтегі құралдармен емдеу қажет, себебі тіс тасын тек тіс щеткасымен немесе тіс жібімен тазалау жеткіліксіз. Ауруды тиімді басқару немесе ауыз қуысының саулығын сақтау үшін тіс тасын толық жоюды үнемі қайталау керек. Тіс гигиенасы бойынша емдеу жиілігін тіркелген маман анықтайды және ол пациенттің жеке қажеттіліктеріне байланысты болады. Мұндай факторлар ескеріледі: пациенттің жалпы денсаулық жағдайы, темекі тұтынуы, тіс тасының мөлшері және маман ұсынған күтім режимін сақтауы. Қол құралдары – тістерде пайда болған тіс қабығы мен тасты жоюға арналған арнайы жасалған құралдар. Кюреттер екі түрге бөлінеді: универсалды және аймақтық. Универсалды кюреттерді әртүрлі аймақтарда қолдануға болады, ал аймақтық кюреттер тістің белгілі бір беттеріне арналған. Пародонтальді терапияда лазерлерді қолдану дәстүрлі қол құралдарына қарағанда ерекше клиникалық артықшылықтар береді, себебі жіңішке және икемді талшықтар лазерлік энергияны пародонтальді қалталарға жеткізе алады, оларға басқа жағдайда қол жеткізу қиын.
Plaque and calculus deposits are a major etiological factor in the development and progression of oral disease. An important part of the scope of practice of a dental hygienist is the removal of plaque and calculus deposits. This is achieved through the use of specifically designed instruments for debridement of tooth surfaces. Treatment with these types of instruments is necessary as calculus deposits cannot be removed by brushing or flossing alone. To effectively manage disease or maintain oral health, thorough removal of calculus deposits should be completed at frequent intervals. The recommended frequency of dental hygiene treatment can be made by a registered professional, and is dependent on individual patient needs. Factors that are taken into consideration include an individual's overall health status, tobacco use, amount of calculus present, and adherence to a professionally recommended home care routine. Hand instruments are specially designed tools used by dental professionals to remove plaque and calculus deposits that have formed on the teeth. Curettes can be divided into two subgroups: universals and area specific instruments. Universal curettes can be used in multiple areas, while area specific instruments are designed for select tooth surfaces. The use of lasers in periodontal therapy offers a unique clinical advantage over conventional hand instrumentation, as the thin and flexible fibers can deliver laser energy into periodontal pockets that are otherwise difficult to access.