Кіріспе

Тіс түбірін қаптайтын арнайы кальцийленген зат – цемент. Цемент тістің түбірін қаптайтын және тістерді альвеолалық сүйекке тіс периодонтальды байлам арқылы бекітетін периодонттың бір бөлігі болып табылады.

Құрылымы

Цементтің жасушалары – тұтқынға түскен цементобластар, цементоциттер. Әрбір цементоцит өзінің лакунасында орналасады, бұл үлгі сүйекте байқалатынға ұқсас. Бұл лакуналарда каналикулалар немесе каналдар да бар. Дегенмен, сүйектегідей емес, цементтегі бұл каналдарда жүйкелер жоқ, сондай-ақ олар сыртқа қарай сәулеленбейді. Керісінше, каналдар тіс периодонтальды байланысына қарай бағытталған және онда цементоциттік процестер орналасқан, олар периодонтальды байланыстан қоректік заттарды диффузиялауға қатысады, себебі ол қан тамырларымен жақсы қамтылған. Цемент қабаттар түрінде орналасқаннан кейін, цементке тұтқынға түспеген цементобластар тіс беті бойында, периодонтальды байланыстың сыртқы қаптамасымен қатар тізеліп орналасады. Егер тіс зақымданса, бұл цементобластар цементтің келесі қабаттарын қалыптастыруы мүмкін. Шарпи талшықтары – тісті альвеолаға бекіту үшін цемент пен альвеолалық сүйекке енген периодонтальды байланыстың негізгі коллагенді талшықтарының бір бөлігі. Бұл көбінесе қызыл иеденуге байланысты болады және периодонтальды аурудың көрсеткіші болуы мүмкін.

Цемент-эмаль түйісуі

Цемент эмальмен қосылып, цемент-эмальді қосылысты (CEJ) құрайды, ол мойын сызығы деп аталады. CEJ-де үш түрлі ауысу интерфейсі болуы мүмкін. Бұрынғы көзқарас бойынша, әртүрлі ауыз қуыстарында әртүрлі интерфейстер басым болған. CEJ бір адамның ауыз қуысында осы интерфейстердің барлығын көрсетуі мүмкін, тіпті бір тісті айналып қарағанда да елеулі айырмашылықтар кездеседі. Цемент пен дентиннің эмаль мен дентиннен өзгеше, ортақ эмбриологиялық тегі болғандықтан, бұл интерфейс дентиноэмальді қосылысқа (DEJ) қарағанда клиникалық және гистологиялық тұрғыдан нашар анықталған.

Түрлері

Цементтің әр түрлі санаттары цементоциттердің болуы немесе болмауы, сондай-ақ коллаген талшықтарының сыртқы немесе ішкі болуына негізделген. Фибробластар мен кейбір цементобластар сыртқы талшықтарды бөліп шығарады деп саналады, бірақ ішкі талшықтарды тек цементобластар ғана шығарады. Клеткалық емес сыртқы талшықты цементтегі сыртқы талшықтар түбірдің бетіне перпендикуляр бағытта жүреді және тісті циментодентинальдық тұйықтамамен (CDJ) жалғасқан периодонтальды байлам арқылы альвеолалық сүйекке бекітуге мүмкіндік береді. Клеткасыз цементте тек сыртқы коллаген талшықтары ғана болады. Ал жасушалық цемент қалың болып келеді және сыртқы және ішкі коллаген талшықтарын қамтиды. Цементтің клеткасыз қабаты – тірі тіндер, оның құрамына жасушалар кірмейді және көбінесе түбірдің короналық жартысында басым болады; жасушалық цемент апикальдық жартысында жиірек кездеседі. Жасушалық цемент жасушаларды қамтиды және коллаген талшықтарының альвеолалық сүйекке бекітілуіне орталық болып табылады. Бұған қоса, ол жалғау аппаратын сақтап қалу үшін кез келген сіңіруді тұрақты жинақтау арқылы шағын жөндеуге жауап береді. Клеткасыз цементте жасушалар болмайды және оның басты мақсаты – бейімделу функциясы.

Құрамы

Цемент дентинге қарағанда сәл жұмсақ және құрамында салмағы бойынша 45%-дан 50%-ға дейін бейорганикалық заттар (гидроксилапатит) және салмағы бойынша 50%-дан 55%-ға дейін органикалық заттар мен су болады. Органикалық бөлігінің басым бөлігі коллаген мен протеогликандардан тұрады. Цементте қан тамырлары жоқ, ол өз ішіне енген жасушалары арқылы қоршаған қан тамырлы тіс буынынан қоректендіреді.

Клиникалық маңызы

Алайда, егер ортодонтиялық қысым тым жоғары және қозғалыс тым жылдам болса, тамырдың апикальдық бөлігінің сіңірілуі мүмкін. Кейбір сарапшылар үшінші бір түрге – афибриллярлы цементке – келіседі, ол кейде тістің эмаліне дейін созылады. Тіс түбірінде цементтің шамадан тыс жиналуы гиперцементоз деп аталатын патологиялық жағдай. Цемент қалыңдығы тамырдың түпкі жағында окклюзиялық/инцизиялық беттің тозуын өтеу және тістің пассивті эрупциясын тоқтату үшін артуы мүмкін. Цемент тіс жегісінің рецессиясы салдарынан ашық болғанда, оның төмен минералдық құрамы мен жұқалығына байланысты механикалық үйкелістен тез тозады. Дентиннің терең бөлігінің ашылуы сыртқы бояну және дентиннің сезімталдығы сияқты проблемаларға әкелуі мүмкін. Цемент шұңқырларын CEJ маңында немесе оның жанында табуға болады. Бұл – цемент түбірінің бетіне бекітілген, эмальді інжу-маржанға ұқсас симметриялық цемент сфералары. Цемент шұңқырлары тамырға цементтің дұрыс емес жиналуынан пайда болады. Олар тасқа ұқсас болуы мүмкін және кейбір клиникалық проблемаларды тудыруы, сондай-ақ рентгенограммаларда көрінуі мүмкін; бірақ, олар қатты тіс тіндері болғандықтан, оларды алып тастау қиын, сондықтан пародонталдық емдеуге кедергі келтіруі мүмкін. Тістер адам дене қалдықтарын анықтауға көмектесетін ядролық ДНК көзі ретінде жиі қолданылады. Тіндерден алынған ДНК-ны бөліп алу және генетикалық талдау нәтижелері өте өзгермелі және белгілі бір деңгейде болжамсыз. Дегенмен, дентиндегі ДНК мөлшері жасқа және тіс ауруларына байланысты, ал цементтегі ДНК мөлшеріне бұл факторлар әсер етпейді.