Кіріспе

Ішкі құлаққа дыбысты жеткізу. Сүйек арқылы дыбыс жеткізу – бұл дыбысты негізінен бас сүйектері арқылы ішкі құлаққа жеткізу, бұл тыңдаушыға құлақ жолы бітелген жағдайда да аудио контентті қабылдауға мүмкіндік береді. Сүйек арқылы дыбыс беру үнемі жүреді, себебі дыбыс толқындары сүйекті, әсіресе бас сүйектеріндегі сүйектерді дірілдетеді. Дегенмен, көптеген адамдар үшін сүйек арқылы берілетін дыбысты, құлақ жолы арқылы ауа арқылы берілетін дыбыстан ажырату қиын. Дыбысты сүйек арқылы әдейі беруді қалыпты есту қабілеті бар адамдар (мысалы, сүйек өткізгіш құлаққаптармен) немесе есту қабілетінің белгілі бір түрлерін емдеу үшін пайдалануға болады. Сүйектер көбінесе жоғары жиілікті дыбыстарға қарағанда төмен жиілікті дыбыстарды тиімдірек жеткізеді.

Шолу

Сүйек арқылы дыбыс жүруі – адамның өз даусы жазылып алынғанда және қайта ойнатылғанда өзгеше естілуінің бір себебі. Бас сүйегі ауаға қарағанда төмен жиіліктерді жақсы өткізетіндіктен, адамдар өз дауыстарын басқаларға қарағанда төмен және толырақ сезінеді, ал өз даусының жазбасы көбінесе күткеннен жоғарырақ естіледі (дауыстық қақтығысқа қараңыз). Музыканттар аспаптарды келтеу кезінде сүйек арқылы дыбыс жүруін, дыбыс күйін пайдаланады. Күй тербеліс бастағаннан кейін, оны ауызға артқы тістердің арасына қою, сүйек арқылы дыбысты естуді қамтамасыз етеді, сонымен қатар екі қол да келтеу жұмысын жасауға болады. Людвиг ван Бетховен есту қабілетін жоғалтқаннан кейін сүйек арқылы дыбыс жүруін қолданды деген әңгіме бар, ол бір ұшын аузына салып, екінші ұшын пианино жиегіне тигізген. Сондай-ақ, кейбір жануарлар дыбысты қабылдай алатыны, тіпті сүйек арқылы діріл жіберіп, қабылдай алатыны байқалған. Дыбыс өткізгіштігі арқылы және тікелей құлақ арнасы арқылы есту сезімталдығын салыстыру, аудиологтарға ортаңғы құлақтың (барабаншалық мембрана мен кохлея – ішкі құлақ арасындағы аймақ) патологиясын анықтауға көмектеседі. Егер сүйек арқылы есту, құлақ арнасы арқылы естуге қарағанда айқын жақсырақ болса (ауа-сүйек аралығы), құлақ арнасымен (мысалы, құлақ кірінің жиналуы), барабаншалық мембранамен немесе есті кішкентай сүйекшелермен байланысты проблемалар болуы мүмкін. Бұл әдісті алғаш итальяндық дәрігер Иероним Капиваччи ашқан.

Тарих

Бірінші сүйек өткізгіш есту аппараттары 15 ғасырда ойлап табылды. Италиялық дәрігер Гироламо Кардано адамның тістеріне таяқ тіреп, екінші ұшын музыка аспабына бекіткенде, есту қабілеті нашарлаған адамның да музыканы ести алатынын анықтады. Бетховен өмірінің соңында есту қабілеті нашарлаған кезде осы әдісті қолданған. 1820 жылдары француз дәрігері Жан Марк Гаспар Итар бұл құрылғыны жетілдірді, таяқтың екінші ұшын музыка аспабына емес, басқа адамның аузына бекітті. Бұл өнертабыс Итардтың таяғы деп аталды, ал ол кейіннен "Фонозоне" еңбегінде оны одан әрі дамытты. Сүйек өткізгіш есту аппараттары көзілдірікке де орнатылған, олар басқа тығыз жабысады. 1970 жылдары Гётеборгтағы дәрігерлер тобы, әсіресе Андерс Тьеллстром, мастоид сүйегіне сүйек вибраторы пластинасын бұранда арқылы бекіту идеясын ұсынды, бұл сыртқы аудио процессорды қосып, дыбықты өткізуге мүмкіндік берді. Алғашқы үш пациентке 1977 жылы имплантация жасалды. Бұл құрылғы жақсы нәтижелер көрсетті және сүйекке бекітілген есту аппараты (BAHA) деп аталды.

Кандидат болу

Сүйек өткізгіш құрылғылар өткізгіш немесе аралас есіту қабілетінің нашарлауы бар, кохлеасы жұмыс істейтін, бірақ сыртқы немесе ортаңғы құлақтағы мәселелерге байланысты дыбыс тербелістері кохлеаға жетпейтін науқастарға қолайлы. Мұндай жағдайлар атрезия, микротия, Голденгар синдромы немесе Трешер Коллинз синдромы сияқты аурулардың салдары болуы мүмкін. Сүйек өткізгіш сонымен қатар, дәстүрлі ауа арқылы дыбыс өткізетін есту аппараттарын қолдана алмайтын адамдар үшін де жақсы шешім.

Технология

Сүйек арқылы дыбыс беруге арналған есту аппараттарының көптеген түрлері бар, бірақ олардың көпшілігі бірдей принцип бойынша жұмыс істейді және микрофон, сигналды өңдеу, қуат көзі және діріл тудыратын түрлендіргіш сияқты қажетті компоненттерден тұрады. Есту аппаратының микрофоны қоршаған ортадан дыбыс сигналдарын қабылдайды. Содан кейін сигнал оңтайландырылып, діріл тудыратын түрлендіргішке жіберіледі. Нақты сүйек арқылы дыбыс беруге арналған есту жүйесіне байланысты, дірілдер тікелей бас сүйегі арқылы немесе тері арқылы ішкі құлаққа жіберіледі. Ақырында, ішкі құлақ дірілдерді қабылдап, оларды мидың есту қабығына жібереді. Сүйек арқылы дыбыс беруге арналған құрылғылардың әртүрлі мүмкіндіктері бар. Міне, олардың негізгілері.

Хирургиялық және хирургиялық емес сүйекті өткізгіш құрылғылар

Хирургиялық сүйек өткізгіш құрылғылар дыбысты жеткізу үшін қолданылатын ішкі имплантаттан және сыртқы дыбыс процессорынан тұрады. Оларға құрылғыны имплантациялау үшін хирургиялық операция қажет, бұл әдетте амбулаториялық жағдайда жалпы анестезия астында жасалады, алайда бұл имплантацияланатын құрылғының түріне және пациенттің денсаулық жағдайына байланысты. Хирургиялық емес құрылғылар тек сыртқы дыбыс процессорынан ғибарат. Процессор дірілдейді, соның салдарынан тері мен сүйек те дірілдейді, ал дірілдер кохлеяға беріледі. Хирургиялық емес құрылғылар балалар үшін өте қолайлы, олар имплантациялық операция жасатуға жеткілікті жасқа толмаған немесе құлаққа жабысқан немесе құлақ инфекциясынан туындаған уақытша өткізгіш есту қабілетінің бұзылуы бар жағдайда қолданылады. Хирургиялық емес сүйек өткізгіш құрылғыларды теріге бекітудің әртүрлі тәсілдері бар, оларға бас байламдары, жабысқаштар және сүйек өткізгіш көзілдіріктер жатады. Мысалы, Cochlear компаниясының BAHA Start, BHM компаниясының contact mini немесе contact forte және Oticon Medical компаниясының Ponto Softband құрылғылары. Бас таспасына немесе көзілдірікке негізделген құрылғылардан айырмашылығы, жабысқаш құрылғылар дірілді жеткізу үшін басқа қысым түсіруді қажет етпейді. Осы себепті, жабысқаш құрылғыларды пайдаланушылар оларды күн сайын ұзақ уақыт киедіні айтады.

Хирургиялық құралдар: тері арқылы және тері арқылы қолданылатын құралдар

Транскутандық сүйек өткізгіш құрылғысы дыбыс сигналдарын – электрондық немесе механикалық – тері арқылы жібереді. Яғни, сыртқы аудио процессор мен ішкі импланттың арасында жабық, зақымдалмаған тері болады. Процессор магниттік тартылыс арқылы имплант үстінде бекітіледі. Қазіргі нарықтағы транскутандық құрылғыларға BAHA Attract, Cochlear компаниясының Osia және MED EL компаниясының BONEBRIDGE кіреді. Ал тері арқылы орнатылатын құрылғыда импланттың бір бөлігі (абумент деп аталады) теріден шығып тұрады. Аудио процессор содан кейін абументке бекітіліп, имплантпен тікелей байланысты қамтамасыз етеді. Тері арқылы орнатылатын құрылғыларға Cochlear компаниясының BAHA Connect және Oticon Medical компаниясының Ponto құрылғылары жатады. Тері арқылы орнатылатын құрылғылар терінің түрлі асқынуларымен байланысты, олар жеңіл қызарғаннан бастап грануляциялық тіндердің пайда болуына және қайталама инфекцияларға дейін жетеді. Ең ауыр асқынулар қосымша хирургиялық араласуды немесе абументті алып тастауды, сосын қайтадан имплантациялауды талап етуі мүмкін. Перкутандық имплантациямен байланысты тері мәселелерін зерттеген бір зерттеуде асқыну деңгейі 84%-ға дейін жететіні анықталды. Тағы бір зерттеуде остеоинтеграцияланған есту аппараттарымен байланысты асқынулардың мета-талдауы көрсеткендей, жағдайлардың 34,5%-ында қайта операция қажет. Кейіннен транскутандық құрылғылар терінің қайталама асқынуларын болдырмау немесе азайту мақсатымен жасалды. Қазір қолжетімді негізгі активті сүйек өткізгіш құрылғылар – MED EL компаниясының BONEBRIDGE және Cochlear компаниясының BAHA Connect, Oticon компаниясының Ponto және Medtronic компаниясының Alpha 2 MPO құрылғылары. BAHA Connect және Ponto – пассивті тері арқылы орнатылатын құрылғылар, онда аудио процессор теріге орналастырылған абументке бекітіледі. Аудио процессор тербеліске түсіп, осы тербелісті абумент арқылы имплантқа, содан кейін сүйек арқылы кохлеаға жібереді.

Ерекше қолданылуы

Google Glass құрылғысы пайдаланушыға ақпаратты жеткізу үшін, пайдаланушының құлағының жанында орналасқан түрлендіргіш арқылы сүйек өткізгіш технологиясын қолданады. Сүйек өткізгішті пайдалану, Glass пайдаланушысына жеткізілген кез келген дауыстық мазмұн сыртқы адамдарға дерлік естілмейтін етіп қояды. Неміс телеарнасы Sky Deutschland және BBDO Germany жарнама агенттігі сүйек өткізгіш технологиясын қолданатын жарнамалық кампания бойынша бірлесіп жұмыс істеді, ол 2013 жылдың маусым айында Францияның Канн қаласында өткен Халықаралық шығармашылық фестивалінде таныстырылды. "Сөйлейтін терезе" жарнамалық концепциясы сүйек өткізгішті пайдаланып, пойыздың шыны терезесіне бас тіреген жолаушыларға жарнаманы жеткізеді. Австралияның Маккуари университетінің ғалымдары жолаушылар терезеге тиіспеуден басқа, терезеден берілетін дірілді өткізбейтін материалдан жасалған демпферлік құрылғыны пайдалану керек екенін ұсынды, осылайша дыбысты естімеуге болады. Land Rover BAR 2017 жылғы Америка кубогында пайдалану үшін BAE Systems әзірлеген "әскери" сүйек өткізгіш технологиясын өз шлемдерінде қолданды. Шлемдер экипажға жарыс барысында және қатты, шулы ортада тиімді қарым-қатынас жасауға мүмкіндік берді, сонымен қатар құлақтары ашық болғандықтан жағдайды бақылауды сақтап қалды. 2019 жылдың наурызында Лондонның Ұлттық теңіз мұражайында британдық композитор Холли Хардинг музыкалық өнер көрсетімінің бөлігі ретінде сүйек өткізгіш құлаққаптарды қолданды. Технологияны қолдану арқылы көрермендер алдын ала жазылған музыкалық тректі құлаққаптар арқылы тыңдай алды, ал тірі оркестр жеке, бірақ байланысты музыкалық тректі орындады. Бұл көп қабатты эффект электрондық және цифрлық түрде өңделген дыбыстарды алғаш рет дыбыс күшейткіштерді пайдаланбастан тірі музыкамен бірге естуге мүмкіндік берді, сондай-ақ дыбыс көзі тыңдаушыға жақын, алыс немесе айналасында сезілуі мүмкін болды. Зерттеулер сүйек өткізгіш құлаққаптарды пайдалану адамдарға өз даусы мен басқалардың даусын ажыратуға көмектесетінін көрсетті. Бұл нәтижелер шизофрения сияқты жағдайлар үшін клиникалық маңызға ие болуы мүмкін.