Оңтүстік Калифорниядағы Санта-Ана өзені

Кіріспе

Калифорния штатындағы өзен, АҚШ

Санта-Ана өзені – АҚШ-тың Оңтүстік Калифорниядағы ең ірі өзен. Ол Сан-Бернардино тауларында басталып, көбінесе Сан-Бернардино және Риверсайд округтері арқылы ағып өтеді, содан кейін Санта-Ана каньоны арқылы солтүстік Санта-Ана тауларын кесіп өтіп, Оранж округі арқылы оңтүстік-батысқа қарай Тынық мұхитына құяды. Санта-Ана өзенінің ұзындығы 154 шақырым (96 миль), ал су жиналатын алабының ауданы 6863 шаршы шақырым (2650 шаршы миль) құрайды. Санта-Ана су жиналатын алабы әртүрлі жер бедерлерімен ерекшеленеді: солтүстік және шығыстағы ішкі таулардың биік шыңдарынан бастап, Ішкі Империяның ыстық, құрғақ және жартылай шөлді аймақтарына дейін, Оранж округінің тегіс жағалау жазығына дейін. Өзен алабында альпі және таулы орманды жерлер де бар, бірақ оның көп бөлігі шөл және шапараль өсімдіктермен жабылған. Аймақта жауын-шашын аз жауатындықтан, өзен тек қыс айларында ғана су тасып, көктемде мол су ағысы байқалады, ал қалған уақытта су ағыны аз болады және күрт су тасқындарына бейім. Сан-Хасинто өзені, су жиналатын алабының оңтүстік жартысын құрайтын өзен, өте сулы жылдарда ғана Санта-Анаға жетеді. Санта-Ана өзенінің жағалау аймақтары мен қалдық ылғалды жерлерге жануарлар мен өсімдіктердің көптеген түрлері бейімделген. Адамдар Санта-Ана өзенінде кем дегенде 9000 жылдан бері өмір сүріп келеді. Лупукгна, Генга, Пажбенга, Тотпавит және Хутукнга ауылдары бұл өзеннің бойында орналасқан. Өзенді еуропалықтар алғаш рет 1769 жылы көрген, осы кезде испандық Портола экспедициясының мүшелері оған Санта-Ана деген ат берген. Бұл өзен аймақтағы судың сенімді көзі болғандықтан, оның және Сантьяго өзені сияқты ірі салаларының бойында көптеген ірі ранчолар құрылды. Аймақ АҚШ құрамына кіргеннен кейін экономика ауыл шаруашылығына көшті, ал 20 ғасырда қалалық құрылысқа ұшырады. Санта-Ана, Риверсайд және Анахайм сияқты осы кезеңде құрылған көптеген қалалар өздерінің аттарын осы өзеннен алған. Қалалық аймақтарды өзеннің су тасқынынан қорғау мақсатында ірі каналдар мен бөгеттер салу жобалары жүзеге асырылды, нәтижесінде өзеннің табиғи арнасының көп бөлігі жойылды.

The Santa Ana River is the largest river entirely within Southern California in the United States. It rises in the San Bernardino Mountains and flows for most of its length through San Bernardino and Riverside counties, before cutting through the northern Santa Ana Mountains via Santa Ana Canyon and flowing southwest through urban Orange County to drain into the Pacific Ocean. The Santa Ana River is 96 mile (154 km) long, and its drainage basin is 2650 square miles (6,863 km2) in size. The Santa Ana drainage basin has a diversity of terrain, ranging from high peaks of inland mountains in the north and east, to the hot, dry interior and semidesert basins of the Inland Empire, to the flat coastal plain of Orange County. Although it includes areas of alpine and highland forest, the majority of the watershed consists of arid desert and chaparral environments. Due to low regional rainfall, the river carries only a small flow except during the brief winter season, when it is prone to massive flash floods. The San Jacinto River, which drains the southern half of the watershed, rarely reaches the Santa Ana except in extremely wet years. A wide variety of animal and plant communities depend on the riparian zones and remnant wetlands along the Santa Ana River. Humans have lived on the Santa Ana River for at least 9,000 years. The villages of Lupukngna, Genga, Pajbenga, Totpavit, and Hutuknga were located along the river. The river was first seen by Europeans in 1769, when it received its name from members of the Spanish Portola expedition. Because it was one of the only reliable sources of water in a wide region, many large ranchos developed along the river and one of its major tributaries, Santiago Creek. After the area became part of the United States, the economy transitioned to agriculture, before urbanizing in the 20th century. Many cities established during this time including Santa Ana, Riverside and Anaheim derived their names from the river. In order to protect urban areas from the river's flood threat, major channelization and damming projects were undertaken, resulting in the loss of much of the natural river channel.

Курс

Санта-Ана өзені Сан-Бернардино тауларының оңтүстігінде, екі шағын арнаның – Харт-Бар және Кун-Крик өзендерінің қосылған жерінен басталады. Оның ең жоғары нүктелері – Доллар көлі (9288 фут / 2831 м) және Құрғақ көл (9068 фут / 2764 м), екеуі де Сан-Горгонио тауының солтүстік беткейінде, Санта-Ана өзенінің Оңтүстік саласының бастауында орналасқан. Өзен кең, терең және тығыз орманды тау аңғары арқылы батысқа қарай ағып өтеді. Бастауынан шамамен 29 км қашықтықта солтүстіктен Беар-Крик өзені құяды, ол – өзенге қосылатын алғашқы ірі сала. Беар-Крик өзенінің суы Биг-Беар көлінен келеді. Өзен оңтүстікке бұрылып, Жеті Окс бөгетінен өтеді де, Сан-Бернардино және Риверсайд округтерінің көп бөлігін қамтитын құрғақ Ішкі Империя жазығына жетеді. Ол оңтүстіктен Милл-Крик өзенін қабылдап, Сан-Бернардино қаласының оңтүстігінен өтеді, содан кейін солтүстіктен Сити-Крик және оңтүстіктен Сан-Тимотео өзендері құяды. Суды жер асты суларын толықтыру үшін пайдаланудың салдарынан, өзен төсегі Милл-Крик пен Риверсайдтың солтүстігіндегі Veolia су тазарту станциясы арасындағы бұл бөлігінде көбінесе құрғақ болады, бірақ станция жыл бойы ағынды қамтамасыз етеді. Сол жерден Прадо бөгетіне дейін өзен жағалау бойындағы өсімдіктерге толы кең аймақты қолдайды. Сан-Тимотео өзенімен қосылған жерден төмен Лайтл-Крик солтүстіктен құяды. Лайтл-Крик – Санта-Ана өзенінің ең ірі салаларының бірі, ол Сан-Габриэль тауларында үш саладан басталып, оңтүстік-шығысқа қарай ағып, Санта-Ана өзеніне Лайтл-Крик арнасы арқылы құяды. Одан кейін өзен оңтүстік-батысқа бұрылып, Риверсайдтың батысынан өтіп, қалыпты жағдайда құрғақ болатын Прадо бөгетімен құрылған су жинағышқа құяды. Су жинағыш аймағында өзеннің екі ірі саласы қосылады: солтүстіктен Чино арнасы және оңтүстіктен Темескал арнасы. Темескал арнасы барлық салалардың арасында ең үлкен аумақты сумен қамтиды, себебі ол Сан-Хасинто өзені құятын Эльсинор көлінен шығады. Оның ұзындығы 51 км-ге жетеді. Эльсинор көлі толып, ағып кетуге жеткілікті болған ылғалды жылдардан басқа, Темескал арнасы Санта-Ана өзеніне аз су немесе су құймайды. Прадо бөгетінен төмен Санта-Ана өзені Ориндж округіне өтеді және Санта-Ана таулары мен Чино төбелері арасынан тар Санта-Ана каньоны арқылы өтеді. Өзен оңтүстік-батысқа қарай теңізге ағып бара жатқанда округті шамамен екіге бөледі. Анахаймда өзеннің барлық ағыны (ылғалды маусымдарды қоспағанда) солтүстік Ориндж округінің жер асты суларын толықтыру үшін таралатын жерлерге бағытталады, бұл округтің муниципалды сумен жабдықтаудың шамамен жартысын қамтамасыз етеді. Одан төмен өзен көбінесе су тасқынын бақылау және қалалық ағынды суды дренаждау үшін бетон арнамен шектеледі және көбінесе құрғақ немесе аздаған ағынмен болады. Оранж қаласында ол шығыстан Сантьяго арнасын қабылдап, Санта-Анаға кіреді. 5-ші мемлекетаралық автомагистральдің астынан өткеннен кейін, ол Ориндж округіне кіретін бетонды емес бөліктерінің бірі – Ривер Вью гольф-корт арқылы өтеді, содан кейін Санта-Ана мен Фонтейн-Вэллинің көп бөлігі арқылы 405-ші автомагистральден төменгі нүктеге дейін бетон арнаға айналады, онда өзен төсегі табиғи болады (бірақ жағалаулары бетонмен қапталған). Өзеннің сағасы Хантингтон-Бич қаласындағы Хантингтон штаттық жағажайы мен Ньюпорт-Бич арасындағы шағын тасқын лагунасында орналасқан.

The Santa Ana River rises in the southern San Bernardino Mountains, at the confluence of two tiny streams, Heart Bar Creek and Coon Creek, at an elevation of 6991 feet (2131 m). Its highest sources are Dollar Lake, at 9288 feet (2831 m), and Dry Lake, at 9068 feet (2764 m), both on the northern flank of San Gorgonio Mountain, at the headwaters of the South Fork Santa Ana River. The river flows west through a wide, deep and heavily forested mountain valley. About 18 mile (29 km) from its headwaters, it receives its first major tributary, Bear Creek, which enters from the north. Bear Creek receives its water from Big Bear Lake, a popular recreational mountain lake. The river turns south, passing through the Seven Oaks Dam, and reaches the arid Inland Empire lowland covering large parts of San Bernardino County and Riverside County. It receives Mill Creek from the south and passes to the south of San Bernardino, then receives City Creek from the north and San Timoteo Creek from the south. Due to water diversions for groundwater recharge, the river bed is usually dry in this stretch between Mill Creek and the outlet of the Veolia water treatment plant north of Riverside, which restores a year round flow. From there to Prado Dam the river supports a riparian zone with considerable greenery. Not far below the confluence with San Timoteo Creek, Lytle Creek enters from the north. Lytle Creek is one of the largest tributaries of the Santa Ana river, rising from three forks in the San Gabriel Mountains and flowing southeast, before emptying into the Santa Ana River as Lytle Creek Wash. From there, the river turns southwest, and after passing through western Riverside, it discharges into the normally dry flood control reservoir formed by Prado Dam. Two major tributaries of the river join in the reservoir area: Chino Creek from the north, and Temescal Creek from the south. Temescal Creek drains the largest area of all the tributaries, because it provides the outflow from Lake Elsinore, into which the San Jacinto River flows. It is also one of the longest, at 32 mile (51 km) in length. Except during the wettest years when Lake Elsinore fills high enough to overflow, Temescal Creek contributes little to no water into the Santa Ana River. Below Prado Dam, the Santa Ana River crosses into Orange County, and cuts between the Santa Ana Mountains and Chino Hills via the narrow Santa Ana Canyon. The river roughly bisects the county as it flows southwest towards the ocean. In Anaheim, the entire flow of the river (except during wet seasons) is diverted into spreading grounds for groundwater recharge of the north Orange County aquifer, providing about half of the county's municipal water supply. Downstream of there, the river is mostly confined to a concrete channel, serving only for flood control and urban runoff drainage, and is usually dry or a small trickle. At Orange it receives Santiago Creek from the east before entering Santa Ana. After crossing under Interstate 5 it passes through the River View Golf Course, one of its few non concreted sections within Orange County, and then becomes a concrete channel again through most of Santa Ana and Fountain Valley to a point below the 405 Freeway, where the river bed becomes natural (though the banks remain concrete). The mouth of the river is located in a small tidal lagoon between Huntington State Beach in Huntington Beach and Newport Beach.

Су бөлу

Санта-Ана өзені Калифорнияның Оңтүстік жағалауындағы ең ірі су жиналатын алапты құрайды. Су алабының оңтүстік бөлігі, Сан-Хасинто өзені арқылы Эльсинор көліне және Темескал сағасымен Санта-Ана өзеніне құйылатын, жалпы аумақтың шамамен 45% құрайды және шекарасы Анза-Боррего шөлдік саябасына дейін оңтүстікке қарай созылады. Өзеннің 50-ден астам атауы бар салалары бар, олардың көпшілігі уақытша ағыстар. 2000 жылғы мәліметтер бойынша, Санта-Ана өзенінің алабында шамамен 4,8 миллион адам тұрды. Халықтың көп бөлігі Сан-Бернардино, Риверсайд, Анахайм және Санта-Ана сияқты қалалық орталықтарға өзенге жақын орналасқан. Ішкі Империяда әлі де ауыл шаруашылығы және мал шаруашылығы үшін үлкен жерлер сақталған, бірақ ол қарқынды түрде қалаланып жатыр. Оранж округіндегі жазықтардың барлығы дерлік қалалық аймақтарға айналдырылған. Алаптың ірі су объектілеріне Ирвин көлі, Мэтьюс көлі, Перрис көлі, Даймонд-Вэлли көлі, Скиннер көлі және Биг-Бер көлі жатады. Бұлардың барлығы округтік немесе штаттағы су агенттіктері салған су қоймалары, ал Биг-Берден басқа, судың көп бөлігі жергілікті құрғақ климатқа байланысты Калифорнияның басқа аймақтарынан импортталады. Оңтүстікте, Сан-Диего округінде, алап Сан-Матео сағасы, Санта-Маргарита өзені және Сан-Луис-Рей өзенімен шектеседі. Шығыс жағынан алап Уайтвотер өзені және Коачелла аңғарымен шектеседі, олар Салтон теңізіне құяды, себебі айналасындағы жер өзен арнасынан алыстайды. Табиғи жағдайда өзен жиі бағытын өзгертіп, жазықтықта таралатын көптеген уақытша арналардың біріне айналатын. Бүгінде бұл қосалқы арналар Санта-Ана өзенінен жасанды түрде бөлініп, Талберт және Хантингтон-Бич арналары сияқты су тасқынына қарсы арналарға айналдырылды, олар Санта-Ана өзенінің сағасына жақын Тынық мұхитына құяды. Біріктірілген Талберт-Хантингтон-Бич алабы 21,4 шаршы миль (55 км²) көбінесе қалалық жерлерді суға батырады. Бастапқыда өзеннің Тынық мұхитына көптеген сағалары болған, олардың бірі тіпті солтүстікке қарай Сан-Габриэль өзеніне дейін жеткен. Өзеннің бастапқы сағасы Ньюпорт шығанағында орналасқан, ол Тынық мұхитына құйылып, қазіргі Ньюпорт портының кіреберісінде орналасқан. 1878 жылғы АҚШ жағалауларын зерттеу деректеріне сәйкес, Ньюпорт шығанағы негізінен ашық арналары бар өзен сағасы болды. Өзен шығанаққа құйылып, көп мөлшерде шөкір әкеліп, қайық жүруді қиындатты. Ньюпорт портын құру үшін Санта-Ана өзенімен әкелінген құмды үнемі қазып алып тастау қажет болды. 1920 жылы өзенді шығанақтан бұрып, Хантингтон-Бичтегі мұхитқа қазіргі бағытымен бұру үшін Биттер-Пойнт бөгеті салынды. Жаңа өзен сағасын қалыптастыру үшін тас бөгеттер салынды. Ньюпорт портындағы барлық аралдар Санта-Ана өзенімен әкелінген құм мен шөкірдің нәтижесінде пайда болған.

The Santa Ana River drains the largest watershed of California's South Coast region, The southern part of the watershed, drained by the San Jacinto River into Lake Elsinore and via Temescal Creek into the Santa Ana River, constitutes some 45% of the total area and extend its boundaries as far south as the Colorado Desert at Anza Borrego Desert State Park. The river has over 50 named tributaries, most of which are intermittent streams. As of 2000, about 4.8 million people lived in the Santa Ana River watershed. Most of the population is concentrated close to the river in urban centers such as San Bernardino, Riverside, Anaheim and Santa Ana. The Inland Empire still has large areas dedicated to agriculture and ranching, although it is rapidly urbanizing. In Orange County, nearly all the valley lands are urbanized. Some major bodies of water in the watershed include Irvine Lake, Lake Mathews, Lake Perris, Diamond Valley Lake, Lake Skinner, and Big Bear Lake. All of these are water supply reservoirs constructed by county or state water agencies, and with the exception of Big Bear, much of the water is imported from other parts of California due to the arid local climate. Further south, in San Diego County, the watershed is bordered by those of San Mateo Creek, the Santa Margarita River, and the San Luis Rey River. On the east the watershed shares borders with those of the Whitewater River and the Coachella Valley, flowing into the Salton Sea, because the surrounding land slopes away from the river bed. In its natural state the river would frequently change course into one of many intermittent channels that fan out across the plain. Today, these auxiliary river beds have been artificially disconnected from the Santa Ana River and converted into flood control channels, including the Talbert and Huntington Beach channels, which empty into the Pacific very near the mouth of the Santa Ana River. The combined Talbert Huntington Beach watershed drains 21.4 square miles (55 km2) of mostly suburbanized land. The river originally had many different outlets to the Pacific, one of which even extended as far north as the San Gabriel River. The original mouth of the river was located at Newport Bay, which drained into the Pacific Ocean, at what is today the entrance to Newport Harbor. Based on a U. S. Coastal Survey from 1878, Newport Bay was predominantly a river estuary with few open channels. The river flowed into the bay bringing with it heavy silt and making boating difficult. To eventually create Newport Harbor, sand deposited by the Santa Ana River had to be constantly dredged away. In 1920, the Bitter Point Dam was built to divert the river away from the bay and on its current course to the ocean at Huntington Beach. Stone jetties were built to form the new river mouth. All of the Islands in Newport Harbor are the product of dredging and man made forming from the sands and silt deposited over time by the Santa Ana River.

Геология

Көне магмалық, метаморфты және шөгінді тау жыныстары Санта-Ана өзенінің суайдынының геологиялық негізін құрайды. Суайдынының жазық аңғарлары мен алаптарындағы көптеген қабаттар, ежелгі уақытта Оңтүстік Калифорнияның бір бөлігін жапқан ағыс сулардың мыңдаған фут шөгіндісімен жабылады. Алаптың және оның төңірегіндегі таулардың көп бөлігі шамамен 75 миллион жылдық граниттік батолиттерден тұрады. Бұл тау жынысы Тынық мұхитының түбінде пайда болып, тектоникалық әрекеттердің нәтижесінде таулардың ең биік шыңдарына көтерілген. Мұз дәуірінде де Оңтүстік Калифорния таулары кең ауқымды мұздануға ұшырамады, сондықтан тау жынысы ондаған миллион жыл бойы айтарлықтай эрозияға ұшырамады. Елсинор-Уиттиер жарылыс аймағы Санта-Ана өзенін төмен ағысында, Оранж/Риверсайд округтерінің шекарасына жақын кесіп өтеді. Көптеген жерлерде Трансверс таулары 3048 метрден (10000 фут) жоғары болса, Пенинсуляр тауларындағы ең биік шыңдар одан екі есе төмен. Каньон қазіргі уақытта Ішкі Империяның және жағалау жазығының жер асты суларын бөлетін тау жыныстары арқылы эрозияға ұшыраған. Суайдынындағы жер асты сулары әдетте шығыстан батысқа қарай ағатындықтан, Санта-Ана каньонының тасты "бетінен" жер бетіне шығарылып, дамудан бұрын жағалау жазығы арқылы Тынық мұхитына еркін ағып жатқан көпжылдық ағынға әкеледі. Осы кезеңде Санта-Ана бірнеше рет бағытын өзгертіп, қазір құрғақ жел саңылауларын Пенинсуляр жотасында және Хантингтон-Бич пен Ньюпорт-Бич маңындағы жағалаулық үстелдерде эрозиялап тастады. Суайдынының ең үлкен бөлігі, Ішкі Империя бөлігі, сирек жануарлар дүниесін қолдайтын ыстық, құрғақ шөлді климатпен ерекшеленеді, ал Сан-Хасинто өзені мен Темскал өзенінің суайдынының климаты мен өсімдігі Оңтүстік Орталық аңғардағыға ұқсас. Шөлдің төменгі ағысында бұрын Оранж округінің жағалау жазығындағы жағалау бұталары мен құрғақ шалғынды жерлер болған, бірақ бұл аймақ қала құрылысынан толығымен жойылды. Суайдынының құрғақ бөліктерін шарлап, склерофилді, тығыз, төмен бұталар мен кішкентай ағаштардан тұратын шапарраль аймақтары орналасқан. Шапарраль әдетте , және негізінен жағалауға жақын, Пенинсуляр жотасының жел жағында кездеседі. Шабырғалық емен - шапарраль аймақтарында ең көп таралған өсімдіктердің бірі, ол адамдар мен тау арыстандары, койоттар және бобкаттар сияқты ірі жануарлардың өтуін қиындататын тығыз жер жамылғысын құрайды. Шапарральдың өсуі орман өрттері мен құрғақшылықтан анықталады және аймақтың жартылай құрғақ климатына байланысты. Көпжылдық және маусымдық өзендер жиі тірі қарағай мен сикомормен қапталады, олар негізгі Санта-Ана өзенінің жағалау аймақтарына ауысады. Ең үлкен үзілмеген өзен жағалауы - Риверсайд пен Прадо бөгеті арасындағы 32 километрлік (20 миль) аралық, мұнда өзен қалалық ағынды судың ластануына қарамастан, табиғи күйінде қалды. Сонымен қатар, Прадо бөгетінің артындағы су тасқынын бақылау бассейнінде маусымдық ылғалды жерлер бар. Санта-Ана сусары, шағын түбінде тұратын балық, бұрын Санта-Ана өзенінің көп бөлігінде кездесетін, бірақ қазір сирек көрінеді. Өзен сағасының маңында тұзды батпақтар көп болған, олар өзеннің екі жағында, тіпті Үстіңгі Ньюпорт шығанағына жақын жерде, өзеннің баламалы сағасы ретінде қызмет етті. Альпі және субальпі аймақтарында, биіктігі 2896 метрден (9500 фут) жоғары және едәуір жауын-шашын (жылына кем дегенде, құрғақшылық жылдарынан басқа) болғанмен, өсімдіктер аз кездеседі. Альпі аймағының желмен соққан жері негізінен кішкентай қылқан және арамшөптер, ал ағаштар - негізінен кішкентай түйірлі қарағайлар мен қарағайлар - субальп аймағындағы каньондар мен қорғалған ойықтарда кездеседі. Ішкі жердің биіктігі 1524 метрден (5000 фут) асады, бұл жерде орман тығыз орналасқан. Орманды жерлердің басым бөлігін Джеффри қарағайлары, ponderosa қарағайлары, қара емен, лоджпоул қарағайлары және сабандар құрайды. Суайдынының таулы мекендері Калифорнияның таулы аймақтарына тән көптеген жануарларды, соның ішінде аққулар, шұбарлар, қара аюлар, қашар бұғылар және көшіп-қонушы құстардың көптеген түрлерін қолдайды. Сан-Бернардинос каньондарында өзенде көп жаңбырлы алабұғашы бар, ал алдер, сабан және мақта ағаштары бар. Өзен және оның жоғарғы үлкен салалары тау каньондарынан Ішкі Империя алабына құйылған жерде, оларды шөл және жоғарғы жағалау өсімдіктерінің қоспасы - аллювиалды шөптесін аймағы қоршап тұрады. Бұл аймақ жеті емен бөгетінің негізінде басталып, Литл Крик қосылысында аяқталады. Стальхед - лосось сияқты анадромалық балық, ол өзендер мен ағындарға шағылысу үшін миграциялайды. Лососьтан айырмашылығы, әдетте бір рет қана көбейетін, стальхед бірнеше рет көбейе алады және ұзақ өмір сүреді. Стальхед бұрын Санта-Ана өзенінің барлық негізгі бөлігінде, сондай-ақ оның негізгі салаларында - Сантьяго ағыны, Сан-Антонио және Чино ағындары, Кукамонга ағыны, Литл Крик, Сити Крик және Милл Крикте кездесетін. Темскал ағынында стальхед болған жоқ (бірақ оның бір саласы 1930 жылдары қалпына келтірілген). Жеті емен бөгетінің жоғары жағында және бірнеше салаларының жоғарғы бөліктерінде жабайы ағын тұрғындарының жағалаулық көкбалығының популяциясы бар. Бұл аймаққа бөгетін жатпайтын түрлер - аймаққа бөгетін түрлер көп жылдар бойы суайдынында проблема тудырды. Ең мазасыз түрлердің бірі - алып қамыс, ол Оңтүстік Калифорнияның көптеген жағалау су жолдарына зиян келтіреді. Алып қамыс биік шөпке немесе жұқа бамбуға ұқсас, бірақ тез өседі және туған өсімдіктердің тұрақтарын басып алады, арнаны жабады, туған жануарлардың мекенін жояды және орман өрттерінің қаупін арттырады. Алып қамыстың ең үлкен әсері - суды пайдалануы. Жылдам өсу жылдамдығын қолдау үшін Санта-Ана өзенінің суайдынындағы алып қамыс популяциясы жылына суды көп мөлшерде жұмсай алады. Басқа бөгетін түрлер де Санта-Ана өзеніне әсер етті. Ең танымалдарының бірі - қоңырбас торғай, ол испандық ранчо кезеңінде Оңтүстік Калифорнияға әкелінген малмен байланысты паразитарлар мен жәндіктермен қоректенеді. Қоңырбас торғай - "ұя паразиттері", яғни басқа құстың ұясына жұмыртқа салады. Ең зардап шеккен құстардың бірі - ең кішкентай Белл виреосы, оның популяциясы жағалау мекендеу орындарының жоғалуынан да зардап шегеді. Ең кішкентай Белл виреосы және ортақ мекенін бөлісетін оңтүстік-батыс тал виреосы қорғалатын түрлерге жатады.

Ancient igneous, metamorphic and sedimentary rock underlie and form the geologic base of the Santa Ana River watershed. Most of the strata in the flat valleys and basins of the watershed are underlain by thousands of feet of sediment deposited by shallow seas that covered parts of Southern California in ancient times. Most of the mountains in and around the basin consist of granite batholiths about 75 million years old. This rock originally formed at the bottom of the ancestral Pacific Ocean and was uplifted to the highest peaks of the mountains by tectonic action. Even during the ice ages, Southern California mountains were not subjected to extensive glaciation, so the rock has remained for tens of millions of years without significant erosion. The Elsinore–Whittier Fault Zone crosses the Santa Ana River further downstream, near the Orange/Riverside County line. While the Transverse Ranges rise above 10000 feet (3048 m) in many places, the highest peaks of the Peninsular Ranges reach less than half that elevation. The canyon was eroded through bedrock that today divides the groundwater basins of the Inland Empire and the coastal plain. Because groundwater in the watershed generally flows from east to west, it is forced to the surface at the bedrock "sill" of Santa Ana Canyon, resulting in a perennial stream that prior to development flowed freely across the coastal plain to the Pacific. During this period, the Santa Ana changed course multiple times, eroding now dry wind gaps in the Peninsular Range and the coastal mesas around Huntington Beach and Newport Beach. The largest portion of the watershed, the Inland Empire portion, is dominated by a hot, dry desert climate that supports sparse wildlife, while the climate and vegetation of the San Jacinto River and Temescal Creek watershed is similar to that of the southern Central Valley. Downstream of the desert was once the coastal sage scrub and dry grassland community of the Orange County coastal plain, but that region has been almost entirely lost to urbanization. Rimming the arid portions of the watershed are the chaparral zones, consisting of sclerophyllous, thick, low bushes and small trees. The chaparral generally is found between elevations of , and occurs mainly closer to the coast on the windward side of the Peninsular Ranges. The scrub oak is one of the most common plants in chaparral regions, forming a dense groundcover that makes it difficult for humans and large animals such as mountain lions, coyotes, and bobcats to traverse. Chaparral growth is determined by wildfires and droughts, and depends on the semi arid climate of the region. Perennial and seasonal streams often are lined with live oak and sycamore, which transition into the riparian zones of the main stem Santa Ana River. The largest unbroken riparian corridor is the 20 mile (32 km) stretch between Riverside and Prado Dam, where the river has been largely left in its natural state despite pollution from urban runoff. In addition, the flood control basin behind Prado Dam contains of seasonal wetlands. The Santa Ana sucker, a small bottom dwelling fish, was once found along most of the Santa Ana River, but is now rarely seen. Near the mouth, the river was once abundant in salt marshes, which stretched for miles on either side of the river, even near Upper Newport Bay, which has also served as an alternate mouth of the river. The alpine and subalpine zones, despite their high elevation (above 9500 feet (2896 m)) and significant rainfall (at least per year, except in drought years), are sparsely vegetated. The windswept terrain of the alpine zone is primarily small brush and weeds, while trees—mostly small gnarled pines and junipers—occur in canyons and shielded depressions in the subalpine zone. Inland elevations above 5000 feet (1524 m) support much denser forest. Jeffrey pine, ponderosa pine, black oak, lodgepole pine, and willow constitute most of the forested lands. The mountain habitats of the watershed support many animals typical of Californian mountain regions, including squirrels, chipmunks, black bears, mule deer, and many species of migratory birds. In the canyons of the San Bernardinos, the river is abundant in rainbow trout and is lined with alders, willow and cottonwoods. Where the river and its large upper tributaries empty out of the mountain canyons into the Inland Empire basin, they are surrounded by the alluvial scrub zone, a mix of desert and upper riparian vegetation. Along the main stem, this zone begins at the base of Seven Oaks Dam and ends at the Lytle Creek confluence. The steelhead is an anadromous fish, similar to salmon, that migrates up rivers and streams to spawn. Unlike salmon, which usually only reproduce once, steelhead may reproduce multiple times and have a much longer life span. Steelhead was once found along the entire main stem of the Santa Ana River, as well as on some of its main tributaries—Santiago Creek, San Antonio and Chino Creeks, Cucamonga Creek, Lytle Creek, City Creek, and Mill Creek. Few, if any, steelhead were present in Temescal Creek (although one of its tributaries was stocked in the 1930s There is a population of wild stream resident coastal rainbow trout upstream of Seven Oaks Dam and in the upper reaches of a few tributaries. Invasive species—those that are not native to the region—have caused problems in the watershed for many years. One of the most troublesome invasive species is the giant reed, which plagues many coastal Southern California waterways. The giant reed is similar to a tall grass or thin bamboo, but grows quickly and can take over native stands of vegetation, block the streambed, hurts the habitat of native animals, and increases the hazard of wildfires. Perhaps the largest effect that giant reed has is its usage of water. To support its fast growth rate, the giant reed population in the Santa Ana River watershed can consume of water per year. Other invasive species also have affected the Santa Ana River. One of the most prominent is the brown headed cowbird, which feeds off parasites and insects identified with cattle, which were brought to Southern California during the Spanish Rancho period. The brown headed cowbird is a "brood parasite", or a bird that lays its eggs in another bird's nest. One of the most afflicted birds is the least Bell's vireo, whose population also suffers from the loss of riparian habitat. The least Bell's vireo is considered an endangered species, as is the southwestern willow flycatcher, whose habitat is often shared with the other bird.

Алғашқы халықтар

Санта-Ана өзені бойында адам қоныстануы 9-12 мың жыл бұрын, голоцен кезеңінің басында бастау алған. Осы аймақта алғашқы американдықтар көшпелі өмір салған, құнарлы жайлауларда мал жайып, жеміс-жидектер мен тұқымдар жинап, азық-түлікпен қамтамасыз еткен. Бұл ертедегі адамдардың ата-тегі АҚШ-тың солтүстік-батысындағы шошондар мен уто-ацтектерге жетеді. Көп ұзамай, су алабындағы адам саны шамамен 15 мыңға жеткен. 8 мың жылдай бұрын климат өзгеріп, құрғақтанған, нәтижесінде көшпелі тайпалар жекелеген жерлерде ұзақ уақыт тұра бастап, жартылай көшпелі өмір салтына көшкен. Бірақ олар егіншілікпен айналыспаған, мал өсірмеген және ауылдарда тұрмаған. Біраз уақыттан кейін, өзен бойындағы жерлерді бірнеше ірі ежелгі американдық тайпалар бақылауына алды: жоғарғы ағыста юхавиатам немесе юхаретум тайпасы, оңтүстік-шығыс ағыста паймковишум тайпасы, су алабының шөлді аймақтарында кахуилла тайпасы және төменгі ағыста тонгва тайпасы. Юхавиатам тайпасы әдетте Санта-Ана өзенінің тау бастауларында және оның салаларында, қазіргі Инленд Эмпайр аймағын қоршап тұрған жерлерде, Сан-Бернардино округінде және Сан-Бернардино тауларының етегінде қоныстанған. Санта-Ана өзені бойында немесе су алабында миссиялар орналаспағанмен, испандықтардың жақын маңдағы миссияларда, соның ішінде Сан-Габриэль-Архангел және Сан-Луис-Рей миссияларында жұмыс істеуге мәжбүрлеуі салдарынан, аймақтағы жергілікті халықтың саны азайып кеткен. Көп жағдайда, испандық миссиялардың құрметіне тайпалардың аттары өзгертіліп, габриэлиньо және луисено сияқты жаңа атаулар пайда болған. Миссиялық кезеңнің шамамен 50 жылдық мерзімінде қиын еңбек жағдайлары мен еуропалық аурулар, мысалы, шешек, жергілікті халықтың көп бөлігінің өліміне себеп болған. 1833 жылы тәуелсіз Мексика мемлекеті қабылдаған секуляризация заңы Миссия кезеңін аяқтады. Миссия кезеңінен кейінгі жергілікті халықтың саны күрт азайды, діндері жоғалып, жерлерінің көп бөлігі испан отарлаушыларына өткен. Өзен бойында басқа ранчолар да пайда болды, оның ішінде Миссия кезеңінде игерілмеген ішкі аймақтардағылар да. Санта-Ана өзені бойындағы ранчоларда бірнеше қалалар, әскери бекеттер мен сауда орындары құрылды. Санта-Ана өзені аңғары көптеген жылдар бойы Оңтүстік Калифорнияның ең гүлденген аймақтарының біріне айналды.

Human habitation on the Santa Ana River dates back 9,000 to 12,000 years ago, close to the early stages of the Holocene period. The first Native Americans to live in the area were nomadic tribes that traveled from place to place, grazing animals on fertile grasslands and gathering fruits and seeds for food. The ancestors of these early people originated from the Shoshone and Uto Aztecan people of the northwestern United States. Eventually, the human population of the watershed reached a peak of about 15,000. About 8,000 years ago, the climate experienced a change becoming more arid and the originally nomadic tribes began to stay in individual places longer, becoming semi nomadic. However, they did not establish agriculture, nor did they raise animals or live in villages. Several major premodern Native American groups eventually gained control of lands along the river: the Yuhaviatam or Yuharetum people in the upper basin, the Payomkowishum in the southeastern basin, the Cahuilla in the desert areas of the watershed, and the Tongva people in the lower basin. The Yuhaviatam generally lived in the mountain headwaters of the Santa Ana River and its tributaries rimming the present day Inland Empire basin, in present day San Bernardino County, as well as in the foothills of the San Bernardino Mountains. Although no missions were actually located along the Santa Ana River or within the watershed, the river basin was nearly depleted of native people because the Spanish forced them to work at nearby missions, including Mission San Gabriel Arcangel and Mission San Luis Rey. The affected tribes were usually renamed after the missions, resulting in tribal names such as Gabrieliño and Luiseño. Difficult working and living conditions and European diseases such as smallpox killed much of the native population during the roughly 50 year long Mission Period. The Secularization Act of 1833, passed by the newly independent country of Mexico, eventually brought an end to the Mission Period. The post Mission Period native population was almost entirely devastated. The population was very little, their native religions were nearly lost, and most of their land had been taken by Spanish settlers. Other ranchos on the river followed, including ones in inland areas that had not been exploited in the Mission Period. Spread throughout the ranchos on the Santa Ana River were a few towns, military outposts and trading posts. The Santa Ana River valley was one of the most prosperous regions in Southern California for many decades.

Америка қонысы

1840-шы жылдардың аяғында Калифорния Мексикадан тәуелсіздігі үшін Мексика-Америка соғысында күресті. Санта-Ана өзені американдықтардың Мексика армиясын жеңуіне маңызды рөл атқарды. 1847 жылы, "Айың туы" көтерілісінен бір жыл өткен соң, Мексиканың әскери күштері Лос-Анджелес аймағындағы кішігірім американдық күшке шабуыл жасау үшін солтүстікке қарай аттанды. Алайда Санта-Ана өзені суға толып, мексикалықтардың өзеннен өтіп, американдықтарға шабуыл жасауына мүмкіндік болмады. Өзен ағысы ақыры басылғанда, американдық күштер мексикалықтарды аймақтан қуып шығаруға жеткілікті күшейтілді. 1848 жылы Калифорния Республикасы АҚШ-қа қосылғанда, американдық қоныс аударушылар Санта-Ана өзені аймағына көптеп көшіп келе бастады. Мексикалық ранчолар кішігірім жеке меншіктерге бөлінді, ал суармалы егіншілік кең ауқымда басталды. Санта-Ананың бастапқы орналасқан жері Санта-Ана-Вьехо қаласы осы кезеңде құрылды. 1854 жылы мормондар ішкі империяның жоғарғы бөлігінде қоныстанды және Сан-Бернардино қаласын құрды, өзен суын, сондай-ақ Лайтл Крик пен Милл Крик суларын пайдаланып, өркендеуге қол жеткізді. Өзен бойындағы бөгеттер көптеген жерлерде жарылып, ішкі империяның бір бөлігін Санта-Ана каньонының сағасынан Санта-Ана таулары арқылы өтетін жеріне дейін бірнеше шақырымға созылатын судың үздіксіз тобына айналдырды. Оранж округінің төменгі ағысында өзен барлық су тасқынын басып, жағалау жазығын уақытша ішкі теңізге айналдырды. Ағыс, қазір 1000 жылдық су тасқыны ретінде есептелген, шамамен Миссисипи өзенінің орташа ағысының жартысынан астамынан жоғары болды. Су тасқынынан кейін де аймақта жағдай нашарлай берді. Су тасқынынан кейінгі екі жыл бойы қатты құрғақшылық он мыңдаған малдың өліміне себепкер болды. Үш жыл бойына барлық қиындықтарға қарамастан, жағдай ақыры қалыпқа келгеннен кейін, Санта-Ана өзенінің су бассейні қайтадан өркендеген ауыл шаруашылығы аймағына айналды. 1934 және 1938 жылдары тағы екі апатты су тасқыны болды, бұл аймақтың цитрус өнеркәсібіне зиян келтірді. 1938 жылы Лос-Анджелесте су тасқыны кезінде Санта-Ана өзені қайтадан жағалауынан жарылып, Анахайм мен Оранжды 1 метрге дейін су басты, мыңдаған акрлы бай жердің бетін жұлып, көптеген цитрус бақтарын жойды. Апаттан шамамен 60 адам қаза тауып, жердің 40 пайызы су астында қалды. Су тасқынынан болған үлкен залалға байланысты АҚШ Армиясының Инженерлер корпусы 1940 жылдары өзенді бөгеп, бетонмен жабу туралы шешім қабылдады және оны Миссисипи өзенінің батысындағы АҚШ-тың ең үлкен су тасқыны қаупі деп жариялады. Прадо бөгетімен су тасқынынан қорғаныстың артуы, Лос-Анджелес бассейнінен оңтүстікке қарай көшіп барған ірі өнеркәсіптік даму және 1950-1960 жылдары Оңтүстік Калифорниядағы тұрғын үй құрылысының өркендеуімен Санта-Ана өзенінің су бассейні ауыл шаруашылығынан қалаға үшінші және соңғы ауысуын бастады. 1964 жылы Санта-Ана өзенінің төменгі 30,4 миль (49 км) бөлігін бетонмен жабуды қамтитын негізгі жоба алғаш рет ұсынылды. Құрылыс жұмыстары 1989 жылы басталды, ал бүгінде Ориндж округінің көп бөлігінде өзен арнасы негізінен үлкен қораптық канал болып табылады. Екінші бөгет – Сейвен Оукс бөгеті 1999 жылы аяқталды. Бұл бөгет Санта-Ана каньонының су тасқынын тұтқындап, оны ішкі империяға кіргізбейді. Бүгінде өзен негізінен бөгеттер мен бетон арналар арасында жатыр, әсіресе төменгі ағысында тек су тасқынын жою арнасы ретінде қызмет етеді.

In the late 1840s, California fought for its independence from Mexico in the Mexican–American War. The Santa Ana river played an important part in the victory of the Americans over the Mexican army. In 1847, one year after the Bear Flag Revolt, a Mexican military force set out northwards to attack a smaller American force in the Los Angeles area. However, the Santa Ana River flooded, preventing the Mexicans from crossing the river to attack the Americans. When the river's flow finally subsided, the American forces had been reinforced enough to drive the Mexicans out of the region. When the California Republic was assimilated into the United States in 1848, American settlers began to move into the Santa Ana River region in great numbers. The Mexican ranchos were divided into smaller individual properties, and irrigated agriculture began on a large scale. The city of Santa Ana Viejo, the original location of Santa Ana, was founded in this period. In 1854, Mormons settled in the upper Inland Empire area and started the city of San Bernardino, gaining prosperity by using water from the river, as well as Lytle Creek and Mill Creek, to irrigate crops. The levees along the river burst in many places, flooding part of the Inland Empire into a continuous body of water several miles wide stretching from the mouth of Santa Ana Canyon to where the river cuts through the Santa Ana Mountains. Downstream in Orange County, the river overwhelmed nearly all the existing floodworks and transformed the coastal plain into a transient inland sea. The flow, now calculated as a 1,000 year flood, peaked at roughly , over half the average flow of the Mississippi River. Even after the flood, detrimental conditions continued in the region. For the two years following the flood, an intense drought caused the deaths of tens of thousands of head of livestock. Despite all of the hardships experienced in the three years, after conditions finally returned to normal, the Santa Ana River watershed again became a prospering agricultural region. 1934 and 1938 saw a further pair of devastating floods that in part brought an end to the area's citrus industry. In the Los Angeles flood of 1938, the Santa Ana again burst its banks and flooded Anaheim and Orange in up to 4 feet (1 m) of water, stripping away thousands of acres of rich topsoil and destroying many of the citrus groves. Almost 60 people were killed in the disaster and about of land were flooded, With the extreme damage from the floods, the U. S. Army Corps of Engineers made the decision to dam and concrete the river beginning in the 1940s, and declared it as the greatest flood hazard in the U. S. west of the Mississippi River. With the increased flood protection afforded by the Prado Dam, major industrial development migrating south from the Los Angeles Basin, and the Southern California housing boom in the 1950s and 1960s, the Santa Ana River watershed began its third and final transition—from agricultural to urban. In 1964, the Santa Ana River Mainstem Project, which involved concreting the lower 30.4 mile (49 km) of the river, was first proposed. Construction work began in 1989, and today, through much of Orange County, the river's channel is essentially an enormous box culvert. The second dam, Seven Oaks Dam, was completed in 1999. This dam captures flood runoff from Santa Ana Canyon before it can enter the Inland Empire. Today, the river lies mainly between levees and concrete channels, and especially in its lower course, functions only as a flood drainage channel.

Ластану және қалпына келтіру

Оңтүстік Калифорнияның көптеген өзендеріндей, Санта-Ана да ауыр ластануға ұшыраған және кеңінен пайдаланылады. Жеті Окс бөгетінің жоғары жағындағы өзеннің негізгі арнасы, сондай-ақ оның көптеген жоғарғы салалары еркін ағып жатыр. Дегенмен, өзен Ішкі Империя алқабына енгеннен кейін, оның көп бөлігі муниципалитеттер мен ауыл шаруашылығына су беруге бағытталады. Сан-Бернардино қаласынан төмен ағысындағы өзен ағысының көп бөлігі 45 сарқынтпа су тазарту станцияларынан және Прадо бөгетінің артында жиналатын құрғақ маусымдағы қалалық ағынды сулардан тұрады. Оранж округіне жеткен кез келген ағын екі қосымша бөгет арқылы шамамен жер асты суларын толықтыруға арналған резервуарларға бұрылады, бұл округке жыл сайынғы муниципалитет суының шамамен үштен бірін қамтамасыз етеді. Бұл бөгеттен төмен ағысында өзен Тынық мұхитына құйылар алдында қосымша қалалық ағынды суды жинақтайды. Өзенді қалпына келтіруге қоғамдық назар аударуға тырысатын бірнеше ұйым құрылды. Ең белгілілерінің бірі – Санта-Ана өзені аймағындағы бес муниципалитет су округі құрған Санта-Ана су бассейні жобасының басқармасы (SAWPA). Екіншісі – Санта-Ана өзені ағынды су операторларының қауымдастығы. Екеуі де Санта-Ана өзенінің сумен жабдықтаудан және су тасқынынан қорғаудан басқа қандай пайдалы мақсаттарға қолданылатыны, сондай-ақ төменгі өзеннің бетонды бөліктерін жою мүмкіндігі туралы зерттеулер жүргізді. Бұл зерттеулер жиынтығы «Пайдалануға қабілеттілік талдауы» деп аталады, ол мемлекеттік Конгреске ұсынылып, мақұлданды. Алайда, Қоршаған ортаны қорғау агенттігіне (EPA) ұсынылғаннан кейін ол қабылданбады. Осының салдарынан өзен бойындағы қала құрылысынан туындаған экологиялық зиянды жою жөнінде аз жұмыс жасалды. Басқа жобалардың ішінде Санта-Ана су бассейнін жоспарлау жөніндегі консультативтік комитет бар. Ұсынылған жолдың ұзындығы 70 мильден (113 км) аспайды. Риверсайд округіндегі Хидден Вэлли жабайы табиғат аймағында 25 миль (40 км) демалыс жолдары бар. Кейбір ұйымдар өзеннің екі жағындағы жер участасын қамтитын Санта-Ана өзені паркін құруға басымдық берді. Редлендс қаласы тарихи орталық ауданға жақын жерде жағалау бойындағы жасыл кеңістікті дамытуды жоспарлап отыр.

As with many Southern California rivers, the Santa Ana is heavily polluted and used. The main stem above Seven Oaks Dam is free flowing, as are many of its upper tributaries. Once the river enters the Inland Empire basin, however, much of its flow is diverted for municipal and agricultural water use. Most of the flow in the river below the city of San Bernardino consists of effluent from 45 wastewater treatment plants and dry season urban runoff, which is collected behind Prado Dam. Any flow that makes it downstream to Orange County is diverted by another pair of dams into approximately of groundwater recharge basins, providing approximately of municipal water for the county every year, or one third of its water supply. Downstream of that dam, the river gathers further urban runoff before finally making it into the Pacific. A number of organizations have been formed to try to gain public interest in restoring the river. One of the most prominent is the Santa Ana Watershed Project Authority (SAWPA), formed by five municipal water districts in the Santa Ana River area. A second one is the Santa Ana River Dischargers Association. Both have conducted studies as to what beneficial uses the Santa Ana River would have aside from water supply and flood control, as well as the removal of some of the concreted sections of the lower river. This set of studies is known as the "Use Attainability Analysis", which was submitted to the state Congress, which approved it. However, upon submission to the EPA, it was rejected. As a result, little work has been done to repair the ecological damage that has been caused by urbanization along the river. Other projects include the Santa Ana Watershed Planning Advisory Committee, The proposed distance along the trail is over 70 mile (113 km). In Riverside County, the Hidden Valley Wildlife Area also has 25 mile (40 km) of recreational paths. Some entities have been opting for a Santa Ana River Park, which would encompass a strip of land on either side of the river for its entire course. The city of Redlands would like to develop riverside green space near the historic downtown district.

Жол қиылыстары

Санта-Ана өзенінде 70 маңызды өткел, көпір және тоған бар. Бұл тізім оларды сағадан бастап көзіне қарай орналастырады.

Мұрағаттық жинақтар

Санта-Ана өзені туралы есеп нұсқаулығы. Арнайы жинақтар және мұрағаттар, UC Irvine кітапханалары, Ирвин, Калифорния.